Khó khăn trong chuyển đổi loại hình doanh nghiệp

Giảm vốn điều lệ - có được chuyển đổi?

Xét một cách đơn thuần, nhằm thể hiện sự thông thoáng và bảo đảm quyền tự do chuyển đổi hình thức, Luật Doanh nghiệp 2005 đã quy định cho phép công ty TNHH có thể được chuyển đổi thành công ty cổ phần hoặc ngược lại. Tuy nhiên, thực tế lại không hề đơn giản khi pháp luật hiện nay không có quy định nào đề cập tới điều kiện chuyển đổi từ công ty cổ phần sang công ty TNHH. Điều này sẽ gây ra không ít khó khăn cho doanh nghiệp, đặc biệt ở trong trường hợp giảm vốn điều lệ khi chuyển đổi loại hình. Giả thử, khi thành lập công ty cổ phần, các cổ đông thống nhất đăng ký vốn điều lệ là 100 tỷ và theo quy định, cổ đông sáng lập phải đăng ký mua ít nhất 20% tổng số cổ phần phổ thông được quyền chào bán tức là 20 tỷ, nhưng khi thực hiện việc chuyển đổi sang loại hình TNHH hai thành viên trở lên, giá trị của công ty được xác định là 15 tỷ, đây đồng thời cũng là vốn điều lệ. Câu hỏi đặt ra rằng, doanh nghiệp có tiến hành chuyển đổi được từ công ty cổ phần sang công ty TNHH hay không?

Giám đốc Công ty tư vấn KAC Cao Bá Khoát cho biết: “Trên thực tế, phức tạp sẽ nảy sinh khi doanh nghiệp giải trình việc giảm số vốn điều lệ theo yêu cầu và trong trường hợp không giải trình được, cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ đặt ra nghi vấn: phải chăng doanh nghiệp đó đang tìm cách giảm trách nhiệm?”.

Trong khi, pháp luật chưa có quy định rõ về trường hợp này, cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ luôn có xu hướng chọn giải pháp an toàn là “cấm”, từ đó dẫn đến việc khó thực hiện thủ tục chuyển đổi loại hình. Rõ ràng, pháp luật Việt Nam chưa tính đến điều kiện chuyển đổi như nhiều nước trên thế giới để bảo đảm cho việc thực hiện hoạt động này của doanh nghiệp được tiến hành thuận lợi. Các nhà làm luật tại Australia đã đưa quy định “các cổ phần phải được thanh toán cụ thể”, coi đây là một trong những điều kiện chuyển đổi hay quy định “tất cả số cổ phần công ty đã phát hành được thanh toán đầy đủ” trong pháp luật của Anh, đã góp phần tạo sự an toàn cho các chủ nợ đồng thời cũng giảm bớt tính phức tạp của hoạt động này. Bổ sung các quy định về điều kiện cũng như hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục chuyển đổi loại hình doanh nghiệp trong pháp luật Việt Nam đã thực sự cần thiết.

Doanh nghiệp phải đi đường vòng

Cho phép doanh nghiệp tư nhân được chuyển đổi sang mô hình công ty TNHH với nhiều ưu điểm sẽ giúp các doanh nghiệp thuận lợi hơn trong hoạt động của mình mà không cần phải trải qua các thủ tục giải thể hay thành lập công ty mới. Nghị định 102/2010/NĐ-CP đã góp phần tạo điều kiện cho doanh nghiệp thực hiện hoạt động đó được dễ dàng, thế nhưng văn bản này không thống nhất với quy định trong Luật Doanh nghiệp. Điều 154 Luật này chỉ cho phép chuyển đổi qua lại giữa công ty TNHH và công ty cổ phần mà không đặt ra trường hợp chuyển đổi giữa doanh nghiệp tư nhân và công ty TNHH. Sự thiếu thống nhất giữa luật và văn bản dưới luật, không chỉ khiến doanh nghiệp lúng túng trong quá trình thực hiện hoạt động chuyển đổi mà còn gây khó khăn cho cơ quan đăng ký kinh doanh do không biết nên áp dụng theo quy định nào, có cho phép hay không?

Không chỉ vậy, việc chuyển đổi của doanh nghiệp tư nhân sang công ty cổ phần cũng chưa được quy định cụ thể trong luật. Thực tế đã chứng kiến hoạt động chuyển đổi của doanh nghiệp tư nhân Vinaxuki Xuân Kiên thành Công ty cổ phần Vinaxuki Xuân Kiên với rất nhiều thủ tục, tốn nhiều thời gian, công sức và chi phí. Rõ ràng, mặc dù pháp luật không quy định nhưng các doanh nghiệp vẫn thực hiện được hoạt động này qua đường vòng, dựa trên việc chuyển đổi gián tiếp thành công ty TNHH. Có lẽ, khi doanh nghiệp tư nhân đã đáp ứng được các yêu cầu về số lượng cổ đông, tổ chức quản lý theo quy định mà có nhu cầu chuyển thành công ty cổ phần, pháp luật nên tạo điều kiện cho họ nhằm giảm bớt thủ tục hành chính rườm rà, tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức cho doanh nghiệp cũng như nhà đầu tư.

Thực tế cho thấy rằng, chuyển đổi hình thức doanh nghiệp không những có vai trò và ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn bảo đảm an toàn pháp lý cho chủ đầu tư, do vậy pháp luật cần có quy định cụ thể để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp cũng như cơ quan quản lý trong quá trình thực hiện, giám sát hoạt động này.