Khi sân khấu trở thành lớp học pháp luật

Kể chuyện pháp luật bằng ngôn ngữ sân khấu

Tại Điện Biên, nơi hơn 80% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, hành trình đưa pháp luật về cơ sở gặp không ít trở ngại. Nhiều bản làng xa trung tâm, địa hình chia cắt, khả năng tiếp cận thông tin còn chênh lệch; ngôn ngữ, phong tục, tập quán giữa các cộng đồng dân tộc cũng có những khác biệt. Vì thế, để pháp luật đến được với bà con, điều quan trọng không chỉ là truyền đạt đúng quy định, mà còn phải lựa chọn cách truyền đạt phù hợp để người dân nghe được, hiểu được và nhớ được.

Từ thực tiễn đó, trong quá trình triển khai Đề án 1371, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cùng các cơ quan, đơn vị địa phương đã hướng hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật về cơ sở. Bên cạnh các hội nghị tuyên truyền tập trung, nội dung pháp luật được lồng ghép vào sinh hoạt bản, hoạt động cộng đồng, các cuộc gặp gỡ, đối thoại trực tiếp; đồng thời phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín và đội ngũ tuyên truyền viên am hiểu tiếng nói, phong tục của đồng bào.

Đáng chú ý, những điều luật vốn được thể hiện bằng điều, khoản đã được "kể" lại bằng ngôn ngữ của sân khấu, thông qua những nhân vật, tình huống quen thuộc với đời sống ở bản làng. Tại hội nghị điểm tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và vận động Nhân dân chấp hành pháp luật tổ chức ở xã Mường Ảng cuối năm 2025, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cùng các cơ quan, đơn vị đã lựa chọn hình thức sân khấu hóa để chuyển tải các nội dung pháp luật đến người dân.

Tiểu phẩm "Chuyện nhà A Lử" là một trong những điểm nhấn. Không còn là những quy định về hôn nhân, gia đình hay nghĩa vụ quân sự được trình bày theo từng điều, khoản, pháp luật hiện lên qua câu chuyện của những con người cụ thể, với những tình huống có thể bắt gặp ngay trong cuộc sống thường ngày. Người xem theo dõi câu chuyện, nhận ra vấn đề, hiểu đâu là hành vi đúng, đâu là điều pháp luật không cho phép và từ đó tự rút ra bài học cho mình.

Sân khấu vì thế đã rút ngắn khoảng cách giữa người tuyên truyền với người được tuyên truyền. Thay vì một chiều "người nói - người nghe", bà con tiếp nhận pháp luật qua câu chuyện có nhân vật, có tình huống, có cách xử lý và hệ quả cụ thể. Với địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số như Điện Biên, một nhân vật dễ nhớ, một tình huống quen thuộc đôi khi có thể giúp những quy định pháp luật ở lại lâu hơn trong trí nhớ người xem.

Cùng với tiểu phẩm, hai phóng sự truyền hình "Bộ đội gieo niềm tin nơi biên giới", "Giao xe cho người chưa đủ tuổi là tội ác" được trình chiếu tại hội nghị, góp phần làm phong phú cách chuyển tải. Từ sân khấu đến hình ảnh truyền hình, pháp luật không còn chỉ hiện diện trên những trang văn bản mà được đặt vào những câu chuyện của đời sống, để bà con dễ nhận biết, dễ ghi nhớ và biết cách ứng xử khi gặp những tình huống tương tự.

Không còn những điều khoản khô cứng

Thay vì người tuyên truyền nói, người dân ngồi nghe và cố gắng ghi nhớ từng nội dung, sân khấu tạo ra một không gian khác để pháp luật đến với người xem. Ở đó có nhân vật, có câu chuyện, có những tình huống gần với đời sống và cả những hệ quả cụ thể khi con người thiếu hiểu biết hoặc không chấp hành pháp luật. Những vấn đề pháp lý nhờ cách thể hiện trực quan, sinh động cũng trở nên bớt khô cứng.

Nếu ở những bản làng Điện Biên, pháp luật được chuyển tải qua các nhân vật, tình huống gần với đời sống của đồng bào thì ở một không gian khác, sân khấu lại hướng đến những câu chuyện từ chính hậu phương của người lính. Bởi phía sau mỗi cán bộ, chiến sĩ là một gia đình với những mối quan hệ, trách nhiệm và không ít vấn đề có thể nảy sinh trong cuộc sống. Có những vướng mắc tưởng chỉ là chuyện riêng của gia đình nhưng nếu không được nhận diện, tư vấn và giải quyết đúng cách có thể kéo theo những hệ lụy về tâm lý, pháp lý, tác động trực tiếp đến quân nhân và quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Câu chuyện ấy được đưa lên sân khấu qua tiểu phẩm "Vòng xoáy ma mị" tại chương trình giao lưu "Báo cáo viên pháp luật kể chuyện" do Cục Pháp chế Bộ Quốc phòng phối hợp với Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội tổ chức. Thay vì tách riêng từng quy định để phân tích, tiểu phẩm đặt những vấn đề pháp lý vào một câu chuyện gia đình với những tình huống cụ thể.

Qua diễn biến của câu chuyện và cách ứng xử của từng nhân vật, người xem từng bước nhận diện những nguy cơ, những vướng mắc có thể gặp phải cũng như hệ quả nếu vấn đề không được phát hiện và tháo gỡ kịp thời. Thông qua tiểu phẩm trên sân khấu, vai trò của "Tổ tư vấn tâm lý, pháp lý quân nhân" cũng được thể hiện rõ hơn. Đây không chỉ là nơi giải đáp những câu hỏi về quy định pháp luật mà còn là địa chỉ để cán bộ, chiến sĩ tìm kiếm sự chia sẻ, tư vấn khi gặp những vấn đề liên quan đến bản thân và gia đình.

Từ bản làng nơi biên giới đến hậu phương của người lính, đối tượng và hoàn cảnh tuyên truyền có thể khác nhau nhưng cách làm ấy đều hướng đến một mục tiêu: Đưa pháp luật đến gần hơn với người dân.