Khi sai phạm hành chính thành "nút thắt" khiến vụ tranh chấp nhà đất kéo dài hơn 20 năm tại TP. Hồ Chí Minh
Hơn 20 năm kể từ khi phát sinh tranh chấp, vụ án nhà đất số 431 Kinh Dương Vương, quận Bình Tân (cũ), nay là phường An Lạc vẫn đang chờ phán quyết cuối cùng. Nhiều quyết định hành chính liên quan đến khu đất đã bị thu hồi, hủy bỏ; nhiều sai phạm trong quá trình giải quyết cũng được cơ quan có thẩm quyền chỉ ra, xử lý nhưng hiện vẫn trở thành một trong những "nút thắt" khiến vụ án kéo dài.
Sau nhiều lần tạm hoãn, TAND TP. Hồ Chí Minh dự kiến sẽ mở lại phiên xét xử sơ thẩm vụ án “Tranh chấp quyền sở hữu nhà và quyền sử dụng đất” kéo dài hơn 20 năm liên quan khu nhà đất tại số 431 Kinh Dương Vương, quận Bình Tân (cũ), nay là phường An Lạc vào ngày 30/6.
Những "nút thắt" khiến vụ án kéo dài
Theo hồ sơ vụ án và các nội dung bản án đã tuyên trước đó, năm 1988, ông Trang Văn Minh mua căn nhà và khu đất tại địa chỉ 16/2 Hùng Vương nối dài (sau đổi thành 171 Kinh Dương Vương và hiện nay là 431 Kinh Dương Vương, phường An Lạc, TP. Hồ Chí Minh) với giá 7,5 lượng vàng 24K. Việc mua bán được cho là có người làm chứng và xác nhận của chính quyền địa phương thời điểm đó.
Do vướng việc cá nhân, ông Minh nhờ bà Thạch Thị Sari đứng tên và quản lý giúp khu nhà đất này. Đến năm 1998, khi khu vực thuộc diện quy hoạch mở đường và phát sinh bồi thường giải tỏa, giữa các bên bắt đầu xảy ra tranh chấp.
Theo phía ông Minh, dù giấy tờ gốc liên quan khu đất do gia đình quản lý nhưng bà Thạch Thị Sari đã tự thực hiện các thủ tục liên quan đến bồi thường và quyền sử dụng đất.
Trong quá trình giải quyết vụ án, ngày 22/6/2001, TAND huyện Bình Chánh đã áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, cấm mua bán, chuyển nhượng và thay đổi hiện trạng đối với khu nhà đất đang tranh chấp nhằm phục vụ việc xét xử và thi hành án.
Trong khi TAND huyện Bình Chánh (cũ) đang thụ lý giải quyết tranh chấp và đã ban hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, cấm các bên mua bán, chuyển nhượng, cầm cố, thế chấp, thay đổi hiện trạng khu đất để bảo đảm việc xét xử và thi hành án thì ngày 11/7/2001, Cơ quan Thi hành án cùng TAND huyện Bình Chánh và chính quyền địa phương tiếp tục lập biên bản kê biên toàn bộ khu đất có diện tích hơn 1.700m².
Tuy nhiên, trong khi tài sản đang bị kê biên và vụ án vẫn được Tòa án giải quyết, UBND huyện Bình Chánh (cũ) vẫn thụ lý giải quyết khiếu nại và công nhận cho bà Thạch Thị Sary quyền sử dụng 1.512m² đất trong khuôn viên đang có tranh chấp.
Trên cơ sở các quyết định này, UBND huyện Bình Chánh tiếp tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thực hiện thủ tục chuyển nhượng đối với phần diện tích 1.225m² giữa bà Thạch Thị Sary và bà Liên Diệp.
Tuy nhiên, sau đó UBND quận Bình Tân (được thành lập trên cơ sở tách từ huyện Bình Chánh) đã ban hành quyết định thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đồng thời hủy bỏ các quyết định hành chính liên quan do xác định việc giải quyết trước đó không đúng quy định pháp luật.
Liên quan đến vụ việc, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh cũng đã chỉ đạo xử lý 9 cán bộ, công chức có sai phạm trong quá trình giải quyết.
Việc các cơ quan có thẩm quyền phải liên tiếp thu hồi, hủy bỏ các quyết định hành chính và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã ban hành cho thấy quá trình giải quyết vụ việc tồn tại nhiều bất cập. Những quyết định hành chính không đúng quy định này được xem là một trong những nguyên nhân khiến vụ tranh chấp ngày càng phức tạp, kéo dài trong nhiều năm.
Cần đánh giá toàn diện, khách quan
Vụ án sau đó trải qua nhiều lần xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm. Năm 2012, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao ban hành quyết định tái thẩm, hủy các bản án đã có hiệu lực pháp luật để giải quyết lại theo quy định. Đến năm 2022, TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh tiếp tục hủy quyết định đình chỉ giải quyết vụ án và yêu cầu xét xử sơ thẩm lại từ đầu.
Chỉ trong năm 2026, TAND TP. Hồ Chí Minh đã 3 lần mở phiên xét xử sơ thẩm vào các ngày 14/4, 6/5 và 3/6 nhưng đều phải hoãn do vắng mặt một số người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Theo kế hoạch, vụ án sẽ tiếp tục được TAND TP. Hồ Chí Minh đưa ra xét xử trở lại vào ngày 30/6 tới đây.
Luật sư Phạm Thị Hà Linh, Giám đốc Công ty Luật TNHH GS LAW (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) nhìn nhận, đây không đơn thuần là một vụ tranh chấp dân sự mà là hành trình hơn 25 năm đi tìm lại sự thật, công lý và danh dự của nguyên đơn Trang Văn Minh.
Các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án thể hiện ông Trang Văn Minh là người nhờ bà Thạch Thị Sary đứng tên giúp khu nhà đất. Nội dung này, đã được chính bà Thạch Thị Sary xác nhận trong nhiều văn bản và phù hợp với lời khai của các nhân chứng cũng như các tài liệu, chứng cứ khác có trong hồ sơ vụ án.
Luật sư Phạm Thị Hà Linh cho biết các cơ quan thanh tra, kiểm tra của TP. Hồ Chí Minh đều đã kết luận việc giải quyết, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà Thạch Thị Sary là sai thẩm quyền, trái quy định pháp luật và gây hậu quả nghiêm trọng.
Việc phát sinh giao dịch chuyển nhượng đối với tài sản đang tranh chấp và đang bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, trong khi các bên tham gia giao dịch đều biết rõ tình trạng pháp lý của tài sản, là vấn đề cần được Hội đồng xét xử xem xét toàn diện khi giải quyết lại vụ án.
Đặc biệt, một giao dịch bất động sản có giá trị rất lớn, tương đương khoảng 700 lượng vàng vào thời điểm năm 2003 nhưng bên nhận chuyển nhượng chưa từng đến xem đất, chưa từng quản lý, sử dụng tài sản trong suốt nhiều năm là tình tiết cần được đánh giá khách quan cùng toàn bộ hệ thống chứng cứ của vụ án.
Trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ đã được thu thập, luật sư Hà Linh cho rằng người trực tiếp bỏ tiền nhận chuyển nhượng khu đất, quản lý và sử dụng khu đất trong suốt thời gian trước khi phát sinh tranh chấp là ông Trang Văn Minh. Theo luật sư, sau hơn 25 năm theo đuổi vụ án, quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn cần được xem xét đầy đủ trên cơ sở toàn bộ chứng cứ và các kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
Luật sư Mai Lưu Phúc - Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh cho rằng, hồ sơ vụ án đã có nhiều tài liệu, chứng cứ thể hiện bà Thạch Thị Sary chỉ là người đứng tên giúp khu nhà đất cho ông Trang Văn Minh; đồng thời có đầy đủ tài liệu liên quan đến quá trình ông Minh nhận chuyển nhượng và quản lý, sử dụng tài sản.
Theo luật sư Phúc, các quyết định hành chính của UBND huyện Bình Chánh đã bị thu hồi, hủy bỏ thì không còn giá trị pháp lý để làm căn cứ xác định quyền, lợi ích của các bên trong vụ án. Vụ án đã được các cấp Tòa án thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ trong các giai đoạn giải quyết trước đây, vì vậy việc xét xử lại cần đánh giá toàn diện hệ thống chứng cứ đã có, làm rõ những nguyên nhân dẫn đến việc các bản án trước đây bị hủy, qua đó bảo đảm việc giải quyết vụ án khách quan, đúng quy định pháp luật.
Sau hơn 25 năm kể từ khi phát sinh tranh chấp, nhiều quyết định hành chính đã bị thu hồi, nhiều sai phạm trong quá trình giải quyết vụ việc đã được các cơ quan có thẩm quyền chỉ ra và nhiều bản án đã bị hủy để xét xử lại. Phiên tòa sắp tới được kỳ vọng sẽ làm rõ toàn diện nguồn gốc tài sản, giá trị pháp lý của các tài liệu, chứng cứ cũng như những vấn đề còn tồn tại trong quá trình giải quyết vụ án, qua đó bảo đảm việc áp dụng pháp luật khách quan, đúng quy định và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
Nguồn gốc khu đất và nguyên nhân phát sinh tranh chấp
Theo trình bày của ông Trang Minh Nhựt (con trai ông Trang Văn Minh), năm 1988 ông Trang Văn Minh nhận chuyển nhượng khu nhà đất tại số 16/2 đường Hùng Vương nối dài (sau đổi thành số 171 và nay là số 431 Kinh Dương Vương, phường An Lạc) với giá 7,5 lượng vàng 24K. Giao dịch được nhiều người làm chứng và có xác nhận của UBND phường theo quy định thời điểm đó.
Do điều kiện cá nhân, ông Trang Văn Minh nhờ bà Thạch Thị Sary đứng tên và trông coi giúp khu nhà đất. Theo đó, toàn bộ giấy tờ gốc về việc nhận chuyển nhượng đều do ông Minh quản lý, gia đình ông Minh cũng là người trực tiếp quản lý, sử dụng khu đất từ trước tới nay.
Đến năm 1998, khi Nhà nước triển khai công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, bà Thạch Thị Sary - người đứng tên trong giấy tờ mua bán - không xuất trình được hồ sơ gốc. Sau đó bà Sary làm đơn báo mất giấy tờ để thực hiện các thủ tục liên quan đến bồi thường. Phát hiện sự việc, ông Trang Văn Minh đã nộp toàn bộ giấy tờ gốc cho cơ quan bồi thường nhằm làm rõ nguồn gốc khu đất.
Sau khi không thực hiện được các thủ tục liên quan đến bồi thường, bà Thạch Thị Sary tiếp tục gửi đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp đối với toàn bộ khu nhà đất. Từ đó, vụ việc được Tòa án thụ lý từ năm 2001 và kéo dài qua nhiều cấp xét xử cho đến nay.
