Khi những đứa trẻ nói không với tảo hôn
Từng là điểm nóng về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, xóm vùng cao biên giới Cà Lò, xã Khánh Xuân, Cao Bằng đang từng ngày đổi thay. Từ chỗ có hơn 90% trường hợp tảo hôn, nhận thức của người dân đã có chuyển biến rõ rệt. Đằng sau kết quả ấy là hành trình bền bỉ của những người lính Biên phòng cùng cấp ủy, chính quyền địa phương, kiên trì đến từng nhà, gặp từng người để thay đổi những tập quán đã ăn sâu qua nhiều thế hệ.
Nơi bản đá, những đứa trẻ mong được lựa chọn tương lai
Cà Lò là xóm vùng cao biên giới đặc biệt khó khăn của xã Khánh Xuân, Cao Bằng. Địa hình núi cao, dốc đá hiểm trở, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, không điện lưới, không nước sinh hoạt, không sóng điện thoại khiến cuộc sống của 34 hộ đồng bào dân tộc Dao nơi đây gần như biệt lập với bên ngoài. Toàn xóm đều thuộc diện hộ nghèo, cuộc sống chủ yếu dựa vào sản xuất nương rẫy.
Trước năm 2018, tình trạng tảo hôn ở Cà Lò diễn ra phổ biến. Độ tuổi kết hôn chủ yếu từ 14-16, cá biệt có trường hợp mới 12 tuổi đã lập gia đình, sinh con. Có thời điểm, hơn 90% số hộ trong xóm có người tảo hôn hoặc kết hôn cận huyết thống. Những cuộc hôn nhân quá sớm, cùng tình trạng kết hôn cận huyết thống trong phạm vi ba đời để lại nhiều hệ lụy.
Bí thư Chi bộ Chảo A San cho biết, 5-10 năm trước, chuyện lấy vợ, lấy chồng sớm và sinh nhiều con vẫn còn phổ biến trong nhiều gia đình. Tập tục cứ thế nối tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác, khiến không ít đứa trẻ chưa kịp lớn đã phải gánh vác trách nhiệm của người trưởng thành.
Khi chúng tôi đến Cà Lò, những đứa trẻ dù đã học đến lớp 9 vẫn nhỏ bé, còi cọc, gương mặt sớm in dấu nhọc nhằn. Em Mùi Mủi chia sẻ: “Em không muốn lấy chồng sớm như bố mẹ, khổ lắm! Em muốn tiếp tục được đi học sau khi học xong lớp 9, sau này trở thành cán bộ, về giúp ích cho xóm bản”. Nhìn gương mặt nhỏ bé, khắc khổ của Mùi Mủi, chúng tôi không khỏi chạnh lòng. Nhưng trong lời nói hồn nhiên ấy đã thấp thoáng một sự đổi thay: em không muốn lặp lại cuộc đời của thế hệ trước, mà mong được học hành, được lựa chọn tương lai.
Kiên trì gỡ từng nút thắt nhận thức
Nhận diện rõ những hệ lụy của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, cấp ủy, chính quyền xã Khánh Xuân cùng các ban, ngành, đoàn thể và Đồn Biên phòng Xuân Trường đã triển khai nhiều giải pháp nhằm từng bước thay đổi nhận thức của người dân. Thay vì chỉ tuyên truyền trong các cuộc họp hay qua hệ thống loa truyền thanh, cán bộ Biên phòng và chính quyền địa phương lựa chọn cách làm gần dân hơn: đến từng hộ gia đình, gặp gỡ từng người, kiên trì giải thích, vận động, nhất là đối với những gia đình có con em trong độ tuổi có nguy cơ tảo hôn.
Nội dung tuyên truyền đi sâu phân tích những hệ lụy của tảo hôn đối với sức khỏe, sự phát triển của trẻ nhỏ, cơ hội học tập và hạnh phúc gia đình. Qua những cuộc trò chuyện trực tiếp, cán bộ Biên phòng và chính quyền địa phương từng bước giúp người dân nhận ra rằng, ngăn chặn tảo hôn không chỉ là chấp hành pháp luật mà còn là trách nhiệm bảo vệ tương lai của con em và cả cộng đồng.
Bí thư Chi bộ xóm Cà Lò Chảo A San cho biết, ngay trong dòng họ mình, cách đây vài năm, gia đình ông Chảo Vần Sâm từng dự định tổ chức đám cưới cho con gái với một chàng trai chưa đầy 15 tuổi. Khi nắm được thông tin, ông cùng cán bộ Đồn Biên phòng Xuân Trường đã kịp thời đến gặp gỡ, giải thích các quy định pháp luật, phân tích những tác hại của kết hôn sớm và vận động hai gia đình dừng việc cưới xin.
Một trường hợp khác là gia đình ông Chảo Sành Phấu. Trước đây, gia đình đã tổ chức lấy vợ cho cháu trai khi cháu mới học lớp 6. Với quan niệm cần thêm người làm nương rẫy, gia đình chưa nhận thức đầy đủ những hệ lụy của việc kết hôn khi còn quá nhỏ. Sau nhiều lần được cán bộ Biên phòng và chính quyền địa phương đến tuyên truyền, vận động, gia đình đã thay đổi suy nghĩ, tạo điều kiện để cháu tiếp tục đến trường.
Trung tá Nông Văn Hoàn, Chính trị viên Đồn Biên phòng Xuân Trường cho biết, trước đây tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống xảy ra khá nhiều ở các xóm vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó có Cà Lò. Để nâng cao hiệu quả tuyên truyền, đơn vị chú trọng lựa chọn những cán bộ am hiểu tiếng nói, phong tục, tập quán của đồng bào, trực tiếp xuống địa bàn, đến từng hộ gia đình để phổ biến pháp luật, hướng dẫn người dân nhận diện những hệ lụy của tảo hôn. Cùng với đó, lồng ghép nội dung phòng, chống tảo hôn trong các buổi họp xóm, sinh hoạt cộng đồng và vận động các gia đình ký cam kết thực hiện quy định về hôn nhân và gia đình... Đến nay, tình trạng tảo hôn ở Cà Lò đã giảm nhiều.
Một trong những chuyển biến đáng ghi nhận tại Cà Lò là nhận thức của người dân về việc học tập và tương lai của con trẻ đang dần thay đổi. Nếu trước đây, không ít gia đình coi việc con cái lập gia đình sớm là điều bình thường, thì nay nhiều người đã hiểu rằng học tập, có nghề nghiệp và khả năng tự chủ kinh tế mới là nền tảng để xây dựng cuộc sống ổn định.
Theo số liệu được địa phương ghi nhận, đến năm 2020, toàn xóm Cà Lò còn 3 cặp vợ chồng tảo hôn. Từ năm 2021 đến nay, địa bàn không ghi nhận trường hợp tảo hôn hoặc kết hôn cận huyết thống; riêng từ năm 2026 đến nay, xóm không có trường hợp kết hôn trái quy định pháp luật. Đây là kết quả của quá trình vận động bền bỉ, sự phối hợp giữa các lực lượng và quan trọng hơn cả là sự thay đổi từ chính mỗi gia đình.
