Khi gian lận thi cử diễn ra từ bên trong hệ thống
Trong các vụ gian lận thi cử gây chú ý tại Trung Quốc những năm gần đây, đối tượng vi phạm không chỉ là thí sinh.
Trung Quốc từ lâu coi các kỳ thi quốc gia là công cụ quan trọng bảo đảm công bằng xã hội. Từ kỳ thi tuyển sinh đại học Gaokao đến các kỳ thi tuyển sinh sau đại học, hàng triệu thí sinh cạnh tranh quyết liệt để giành cơ hội học tập và việc làm. Chính áp lực này đã tạo ra một thị trường ngầm mà ở đó, không chỉ thí sinh mà cả những người có trách nhiệm bảo vệ tính công bằng của kỳ thi cũng trở thành mắt xích trong các hoạt động gian lận.
Theo số liệu do Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc công bố, kể từ khi tội danh tổ chức gian lận thi cử được đưa vào Bộ luật Hình sự năm 2015, các cơ quan tư pháp đã xử lý hàng nghìn vụ án liên quan. Điều đáng chú ý là nhiều vụ việc không còn mang tính cá nhân mà được tổ chức bài bản, có sự tham gia của giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục, trung tâm luyện thi và các đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ thi cử.
Giáo viên trở thành mắt xích trong đường dây gian lận
Năm 2021, cơ quan điều tra tại tỉnh Giang Tây đã triệt phá hai đường dây gian lận trong kỳ thi tuyển sinh liên thông đại học, trong đó các giáo viên và giảng viên đại học lại đóng vai trò trung tâm trong việc tiếp cận đề thi và chuyển thông tin ra bên ngoài.
Theo kết quả điều tra, tại điểm thi ở Trường Cao đẳng Kỹ thuật Giang Tây, hai giảng viên đã bí mật chụp ảnh đề thi rồi chuyển cho một trung tâm luyện thi bên ngoài. Nhóm này nhanh chóng giải đề và chuyển đáp án cho một sinh viên, người sau đó viết toàn bộ đáp án lên cửa nhà vệ sinh trong khu vực thi để các thí sinh vào xem.
Camera giám sát ghi nhận nhiều thí sinh liên tục xin ra ngoài trong thời gian làm bài. Sau khi đối chiếu bài thi, cơ quan chức năng xác định 151 thí sinh có đáp án trùng khớp với nội dung được viết trong nhà vệ sinh và tuyên bố hủy kết quả của các thí sinh này.
Ở điểm thi Viện Công nghệ Nam Xương, giáo viên coi thi đã lén chụp đề rồi gửi cho một trung tâm đào tạo tư nhân. Đáp án được giải ngay trong thời gian thi và phát tán qua các nhóm WeChat để phục vụ những người tham gia đường dây.
Tổng cộng 14 người đã bị bắt giữ, trong đó có 11 giáo viên và cán bộ của các trường đại học liên quan. Các vụ việc cho thấy rủi ro lớn nhất đối với tính bảo mật của các kỳ thi không phải lúc nào cũng đến từ bên ngoài, mà có thể xuất phát từ chính những người được giao nhiệm vụ quản lý và giám sát.
Sự nổi lên của các “doanh nghiệp gian lận”
Những năm gần đây, cơ quan chức năng Trung Quốc cũng liên tiếp phát hiện các tổ chức hoạt động như “doanh nghiệp” chuyên cung cấp dịch vụ gian lận thi cử.
Các tổ chức này thường hoạt động dưới vỏ bọc trung tâm đào tạo, tư vấn giáo dục hoặc luyện thi. Họ xây dựng mạng lưới gồm nhiều khâu: tuyển khách hàng, thu phí, tiếp cận đề thi, tổ chức giải đề và truyền đáp án.
Vụ án được xét xử tại Trùng Khánh năm 2024 là một ví dụ điển hình. Theo hồ sơ của tòa án, nhóm đối tượng đã thiết lập cả một hệ thống hỗ trợ gian lận trong kỳ thi tuyển sinh sau đại học quốc gia. Đường dây này không chỉ giúp thí sinh tiếp cận đáp án mà còn làm giả hồ sơ cư trú và giấy tờ liên quan nhằm tạo điều kiện cho việc đăng ký dự thi.
Các đối tượng còn thuê người giải đề chuyên nghiệp, phát triển phần mềm hỗ trợ và sử dụng thiết bị truyền tín hiệu để đưa đáp án vào phòng thi. Hoạt động này mang lại nguồn thu lên tới gần một triệu nhân dân tệ trước khi bị triệt phá.
Theo giới quan sát, những vụ việc như vậy cho thấy gian lận thi cử tại Trung Quốc đang có xu hướng “chuyên nghiệp hóa”, với mô hình vận hành tương tự một dịch vụ thương mại hơn là hành vi vi phạm đơn lẻ của cá nhân.
Trung tâm luyện thi và lợi ích kinh tế phía sau
Một đặc điểm khác trong nhiều vụ án là vai trò của các trung tâm luyện thi tư nhân.
Áp lực cạnh tranh khốc liệt trong các kỳ thi quốc gia đã tạo điều kiện cho ngành công nghiệp luyện thi phát triển mạnh. Trong khi phần lớn cơ sở hoạt động hợp pháp, một số trung tâm đã bị phát hiện tham gia hoặc tiếp tay cho các hoạt động gian lận nhằm nâng cao tỷ lệ đỗ của học viên.
Ở nhiều vụ án, các trung tâm này đóng vai trò kết nối giữa thí sinh và mạng lưới gian lận. Họ thu phí cao từ học viên, sau đó tổ chức các hoạt động từ thu thập thông tin kỳ thi, thuê người giải đề cho đến cung cấp thiết bị hỗ trợ gian lận.
Sự tham gia của các tổ chức trung gian khiến việc xử lý trở nên phức tạp hơn, bởi hành vi vi phạm không còn diễn ra trong phạm vi phòng thi mà hình thành cả một chuỗi hoạt động có tổ chức.
Cuộc đua giữa công nghệ và gian lận
Trước thực trạng này, Trung Quốc đã tăng cường các biện pháp kiểm soát. Nhiều địa phương triển khai hệ thống nhận diện khuôn mặt, camera giám sát ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thiết bị phát hiện tín hiệu vô tuyến và các lớp kiểm tra an ninh nghiêm ngặt tại điểm thi.
Tuy nhiên, các vụ việc bị phanh phui cho thấy công nghệ không thể giải quyết triệt để vấn đề nếu những người tham gia tổ chức kỳ thi hoặc các đơn vị liên quan vi phạm quy định. Khi gian lận xuất phát từ bên trong hệ thống, việc kiểm soát trở nên khó khăn hơn nhiều so với các hành vi quay cóp thông thường của thí sinh.
Thực tế này khiến giới chức Trung Quốc ngày càng phải chú trọng xử lý trách nhiệm của giáo viên, cán bộ quản lý và các tổ chức trung gian. Mục tiêu không chỉ là ngăn chặn hành vi gian lận cụ thể mà còn bảo vệ niềm tin của xã hội vào tính công bằng của các kỳ thi quốc gia.
Trung Quốc xử phạt gian lận thi cử ra sao?
Trung Quốc hiện là một trong những quốc gia có chế tài nghiêm khắc nhất đối với hành vi gian lận thi cử. Từ năm 2015, nước này đã đưa hành vi tổ chức gian lận trong các kỳ thi quốc gia vào Bộ luật Hình sự, thay vì chỉ xử lý hành chính như trước.
Theo Điều 284 Bộ luật Hình sự Trung Quốc, người tổ chức gian lận trong các kỳ thi quốc gia như Gaokao (thi đại học), tuyển sinh sau đại học, thi công chức hoặc các kỳ thi chứng chỉ nghề nghiệp có thể bị phạt tù đến 3 năm và phạt tiền. Trường hợp nghiêm trọng có thể bị phạt tù từ 3 đến 7 năm.
Không chỉ người tổ chức, các hành vi như cung cấp đề thi hoặc đáp án trái phép, bán thiết bị gian lận, truyền đáp án từ bên ngoài vào phòng thi, thuê người thi hộ hoặc nhận thi hộ cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đối với thí sinh, nếu bị phát hiện sử dụng thiết bị điện tử, nhận đáp án từ bên ngoài hoặc giả mạo danh tính, ngoài việc bị hủy kết quả thi còn có thể bị cấm tham gia các kỳ thi quốc gia trong nhiều năm.
Các giáo viên, giám thị và cán bộ quản lý giáo dục tiếp tay cho gian lận phải đối mặt với mức xử lý nghiêm khắc hơn. Ngoài nguy cơ bị truy tố hình sự, họ còn có thể bị cách chức, sa thải, tước chứng chỉ hành nghề hoặc khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Theo Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc, từ khi tội danh tổ chức gian lận thi cử được bổ sung vào Bộ luật Hình sự năm 2015 đến năm 2024, các cơ quan tư pháp đã xử lý hơn 11.000 người liên quan đến các hành vi gian lận trong các kỳ thi quốc gia.
