Khi du học sinh quay lưng với Mỹ, Anh: Châu Âu lục địa hưởng lợi

Thị trường giáo dục đại học quốc tế đang chứng kiến sự dịch chuyển đáng chú ý. Những sinh viên nước ngoài vốn thường hướng tới các trường đại học tại Mỹ, Anh, Canada và Australia đang ngày càng tìm kiếm lựa chọn ở lục địa châu Âu, trong bối cảnh chính sách thị thực được siết chặt, chi phí học tập tăng cao và môi trường dành cho sinh viên quốc tế trở nên kém thuận lợi hơn.

Xu hướng này đang tạo thêm cơ hội cho các trường đại học tại Đức, Hà Lan, Pháp, Italy, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Thụy Sĩ - những nơi trước đây thường đứng sau các trung tâm giáo dục đại học nói tiếng Anh trong cuộc cạnh tranh thu hút sinh viên toàn cầu.

Khi những điểm đến truyền thống kém hấp dẫn

Các trường đại học tại các quốc gia nói tiếng Anh từ lâu chiếm ưu thế trong thị trường giáo dục quốc tế nhờ danh tiếng, năng lực nghiên cứu, các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp. Tuy nhiên, lợi thế này đang chịu sức ép từ những thay đổi về chính sách nhập cư và chi phí.

Tại Mỹ, chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump cùng những tranh luận ngày càng gay gắt xung quanh giáo dục đại học tinh hoa đã khiến một bộ phận sinh viên quốc tế cân nhắc những lựa chọn khác.

Trong khi đó, tại Anh, Brexit đã làm giảm đáng kể dòng sinh viên từ Liên minh châu Âu (EU). Sinh viên EU không còn được hưởng những điều kiện học phí và tiếp cận thị trường lao động như trước, trong khi sinh viên Anh muốn học tập tại EU cũng phải đối mặt với những hạn chế tương tự, ngoại trừ Ireland.

Trong bối cảnh này, Ông Pedro Oliveira, Hiệu trưởng Trường Kinh doanh và Kinh tế Nova tại Bồ Đào Nha nhận định: đang hình thành một thị trường giáo dục đại học châu Âu có tính cạnh tranh cao hơn.

Những thay đổi này diễn ra trong bối cảnh một số quốc gia truyền thống thu hút sinh viên quốc tế cũng đang phải đối mặt với áp lực xã hội liên quan đến nhập cư và nhà ở. Quan niệm rằng lượng sinh viên nước ngoài góp phần làm giảm nguồn cung nhà ở giá phải chăng cũng trở thành một yếu tố thúc đẩy các chính sách thị thực chặt chẽ hơn.

Châu Âu hưởng lợi từ dòng chảy mới

Dữ liệu khảo sát đang cho thấy những dấu hiệu rõ hơn về sự thay đổi này. Theo khảo sát toàn cầu Enrolment Benchmark, được thực hiện vào mùa xuân với 254 cơ sở giáo dục tại 36 quốc gia, lượng sinh viên quốc tế theo học giảm tại Mỹ, Canada, Australia và Anh, trong khi tăng tại những khu vực khác của châu Âu.

Một xu hướng tương tự cũng được phản ánh qua dữ liệu của Studyportals, một trong những nền tảng lớn dành cho sinh viên tìm kiếm các lựa chọn du học. Trong 12 tháng qua, lượng tìm kiếm của sinh viên quốc tế đối với các chương trình học tại Bồ Đào Nha tăng 20%, Italy tăng 18% và Tây Ban Nha tăng 11%.

Một phần sức hút của các trường đại học châu Âu đến từ chính môi trường sống. Nhiều cơ sở đào tạo tọa lạc tại những thành phố giàu lịch sử, gần biển hoặc ở những địa điểm được đánh giá có chất lượng sống cao.

Học phí trở thành lợi thế cạnh tranh

Bên cạnh môi trường học tập, chi phí đang trở thành một trong những lợi thế rõ rệt nhất của các trường đại học châu Âu.

Điều này đặc biệt đáng chú ý đối với sinh viên Mỹ, nơi mức học phí niêm yết tại các trường đại học tinh hoa có thể lên tới 100.000 USD mỗi năm, dù các trường có thể giảm học phí cho những gia đình có thu nhập thấp, chủ yếu là công dân Mỹ.

Trong khi đó, nhiều trường đại học châu Âu áp dụng mức học phí đối với sinh viên ngoài EU thấp hơn đáng kể so với Anh, nơi học phí của sinh viên quốc tế thường cao gấp ba lần hoặc hơn so với sinh viên trong nước.

“Làn sóng” chương trình đào tạo bằng tiếng Anh

Nhiều trường đại học EU cũng chủ động mở rộng các chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh nhằm tăng sức hấp dẫn đối với sinh viên quốc tế.

Dữ liệu của Studyportals cho thấy số chương trình đại học được giảng dạy bằng tiếng Anh tại các quốc gia châu Âu ngoài Anh và Ireland đã tăng gấp 5 lần trong một thập kỷ, lên khoảng 25.000 chương trình trong năm nay.

Đức, Hà Lan, Italy, Pháp và Tây Ban Nha là những quốc gia cung cấp nhiều chương trình nhất. Một số nước như Hungary, Slovakia và Slovenia cũng ghi nhận tốc độ tăng mạnh, dù xuất phát từ nền tảng thấp.

Sự gia tăng này giúp các trường đại học châu Âu giải quyết một trong những bất lợi truyền thống: rào cản ngôn ngữ. Khi ngày càng nhiều chương trình được giảng dạy bằng tiếng Anh, sinh viên quốc tế có thể tiếp cận các trường đại học châu Âu mà không nhất thiết phải thành thạo ngôn ngữ bản địa ngay từ đầu.

Đồng thời, các trường đang kết hợp lợi thế học thuật với những yếu tố khác như chi phí, chất lượng cuộc sống và khả năng tiếp cận thị trường lao động để tạo ra sức hấp dẫn tổng thể.

Cuộc cạnh tranh chưa kết thúc

Sự dịch chuyển của sinh viên quốc tế không đồng nghĩa với việc vị thế của Anh và Mỹ đã bị thay thế. Anh vẫn sở hữu một lượng sinh viên quốc tế lớn hơn nhiều so với từng hệ thống giáo dục đại học riêng lẻ tại lục địa châu Âu. Các trường đại học hàng đầu của Anh và Mỹ tiếp tục có thương hiệu toàn cầu, năng lực nghiên cứu và uy tín lớn.

Điều đang thay đổi, theo ông Santiago Iñiguez de Onzoño, Chủ tịch Đại học IE (Tây Ban Nha), là dòng chảy và nguồn cung, chứ chưa phải tổng quy mô.

“Lượng sinh viên quốc tế của Anh vẫn lớn hơn rất nhiều so với bất kỳ hệ thống nào trên lục địa châu Âu”, ông nói. “Điều thay đổi trong thập kỷ qua không phải là tổng số. Mà là dòng chảy và nguồn cung”.

Theo ông, những tổn thất của Anh về sinh viên quốc tế về nguyên tắc vẫn có thể phục hồi. Nhưng những lợi thế mà các đối thủ cạnh tranh đang giành được trên thực tế sẽ rất khó đảo ngược.

Nhìn chung theo các chuyên gia, cuộc đua thu hút sinh viên quốc tế đang bước vào một giai đoạn mới. Khi chi phí, chính sách thị thực, môi trường xã hội và khả năng tiếp cận các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh ngày càng được cân nhắc, các trường đại học ở lục địa châu Âu đang có thêm cơ hội định hình lại bản đồ giáo dục đại học toàn cầu.

Với sinh viên, sự thay đổi này đồng nghĩa với việc cánh cửa lựa chọn đang rộng hơn; còn với các quốc gia, đó là lời nhắc rằng vị thế trong giáo dục quốc tế không chỉ được tạo dựng bằng danh tiếng, mà còn phụ thuộc vào mức độ cởi mở, khả năng cạnh tranh và sức hấp dẫn của cả hệ sinh thái giáo dục.