Khắc phục bất cập trong thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật

Ưu tiên hỗ trợ xử lý chất thải chăn nuôi, bao bì thuốc bảo vệ thực vật

ĐBQH Lương Quốc Đoàn (An Giang) cho rằng, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường để bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn, bao quát được những vấn đề đang phát sinh. Đại biểu đồng tình với việc sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 55 theo hướng tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, bao bì chứa chất độc hại, khó có khả năng tái chế hoặc gây khó khăn cho thu gom, xử lý phải đóng góp tài chính để hỗ trợ các hoạt động quy định tại khoản 3 Điều này.

Theo đại biểu, khoản 3 Điều 55 Luật hiện hành quy định các hoạt động được hỗ trợ từ Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam phục vụ hoạt động xử lý chất thải bao gồm: Thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân; nghiên cứu, phát triển công nghệ, kỹ thuật, sáng kiến xử lý chất thải rắn sinh hoạt; thu gom, vận chuyển, xử lý bao bì chứa thuốc bảo vệ thực vật. Tuy nhiên, hiện việc phân loại rác thải tại hộ gia đình đã được quy định, đồng thời phí thu gom, xử lý rác thải cũng được xác định trên cơ sở loại và khối lượng rác thải.

Vì vậy, đại biểu cho rằng việc tiếp tục hỗ trợ thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ hộ gia đình là chưa phù hợp. Trong khi đó, chất thải chăn nuôi đang là một trong những nguồn gây ô nhiễm đáng quan tâm trong sản xuất nông nghiệp, cần được ưu tiên hỗ trợ về khoa học, kỹ thuật và công nghệ xử lý.

Đối với việc thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật, đại biểu Lương Quốc Đoàn đề nghị cần có quy định chặt chẽ hơn. Bởi thực tế cho thấy, dù đã có các hoạt động hỗ trợ xây dựng bể chứa để người dân tập kết bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng nhưng việc vận chuyển đi đâu, xử lý như thế nào gần như vẫn còn bỏ ngỏ.

Đại biểu nhấn mạnh, bao bì thuốc bảo vệ thực vật chứa các chất nguy hiểm, độc hại, không thể vận chuyển bằng phương tiện thông thường hoặc xử lý theo phương pháp thông thường mà phải được đưa đến các điểm xử lý đáp ứng yêu cầu, tiêu chuẩn kỹ thuật. Tuy nhiên, thời gian qua, việc tổ chức vận chuyển, xử lý loại chất thải này còn yếu, khiến bao bì sau sử dụng bị tập kết tại các bể chứa nhưng không được xử lý kịp thời. Khi chịu tác động của mưa, gió, các chất độc hại có thể phát tán, ngấm ra môi trường, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm. Tình trạng này cũng khiến người dân dần nản lòng trong việc thu gom, đưa bao bì thuốc bảo vệ thực vật vào bể chứa.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị ưu tiên hỗ trợ hai lĩnh vực là ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ xử lý chất thải chăn nuôi; thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật. Còn đối với rác thải rắn phát sinh từ sinh hoạt hộ gia đình, bản thân người dân đã thực hiện nghĩa vụ đóng phí thu gom, xử lý theo quy định. Điều này vừa góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của mỗi hộ gia đình, vừa bảo đảm thực hiện nghiêm các quy định về phân loại rác thải.

ĐBQH Phạm Huỳnh Thanh Vân (An Giang) cũng cho rằng, thực trạng quản lý bao gói sản phẩm bảo vệ thực vật sau sử dụng hiện nay còn nhiều vấn đề bất cập. Từ các báo cáo địa phương và khảo sát thực tế cho thấy, một số địa phương đã chủ động thu gom, xây dựng điểm tập kết và ký hợp đồng xử lý bao bì sản phẩm bảo vệ thực vật là chất thải nguy hại. Tuy nhiên, chi phí xử lý cao (khoảng 30 triệu đồng/tấn) vượt quá khả năng tài chính của nhiều địa phương. Số liệu cho thấy giai đoạn 2020 - 2024, cả nước xây dựng gần 188.000 bể chứa, thu gom hơn 3,6 triệu kg bao bì, nhưng chỉ khoảng 60% được xử lý đúng quy định; 40% còn tồn đọng). Hiện trạng bao gói bảo vệ thực vật sau sử dụng vẫn còn bỏ lại trên đồng ruộng.

Từ thực tế trên, đại biểu Phạm Huỳnh Thanh Vân đề nghị xem xét bổ sung quy định tại Điều 61 dự thảo Luật về trách nhiệm bảo đảm hạ tầng thu gom bao gói sản phẩm bảo vệ thực vật sau sử dụng tại đồng ruộng.

Cụ thể, cần quy định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc rà soát nhu cầu, bố trí và duy trì các bể chứa, điểm tập kết phù hợp với diện tích canh tác, lượng chất thải phát sinh và điều kiện thực tế. Việc bố trí cần linh hoạt theo địa hình, loại cây trồng và mật độ dân cư, đồng thời bảo đảm thuận tiện cho người dân bỏ bao bì đúng nơi quy định, hạn chế tình trạng vứt bỏ bao bì bừa bãi ngoài đồng ruộng.

Bên cạnh đó, đề nghị hoàn thiện cơ chế hỗ trợ tài chính tại Điều 55 gắn với trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR); bổ sung trách nhiệm của các cơ sở phân phối thuốc bảo vệ thực vật trong phối hợp thu hồi, tiếp nhận và chuyển giao bao bì sau sử dụng theo quy trình an toàn, nhằm hình thành chuỗi thu hồi đồng bộ từ nhà sản xuất, nhà phân phối đến người sử dụng và đơn vị xử lý.

Đại biểu Phạm Huỳnh Thanh Vân cũng đề nghị bổ sung nghĩa vụ cụ thể của người sử dụng tại Điều 75. Theo đó, đề nghị quy định rõ tổ chức, cá nhân, hộ gia đình sử dụng sản phẩm bảo vệ thực vật có trách nhiệm thu gom, lưu giữ an toàn và chuyển giao bao gói sau sử dụng tại các điểm tiếp nhận theo quy định; nghiêm cấm vứt bỏ bao gói xuống sông, trộn lẫn với rác sinh hoạt hoặc tự ý đốt, chôn lấp gây ô nhiễm môi trường. Đối với xử lý ban đầu cần thực hiện theo hướng dẫn kỹ thuật và quy định chuyên ngành, bảo đảm quản lý an toàn nước rửa, không xả trực tiếp ra môi trường.

Tổ chức thu gom, xử lý chất thải phù hợp với điều kiện từng địa phương

Cùng góp ý về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) cho rằng, lần sửa đổi này cần giải quyết hài hòa hai yêu cầu: tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh nhưng không làm giảm hiệu quả phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Liên quan đến nội dung về thu gom, phân loại và xử lý chất thải rắn sinh hoạt, đại biểu đề nghị cần có chính sách phù hợp với vùng nông thôn, miền núi và vùng đặc biệt khó khăn. Tại Điều 75, Điều 77, Điều 78 và Điều 79, dự thảo sửa đổi các quy định về phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Tán thành việc tiếp tục hoàn thiện quy định về phân loại rác tại nguồn và trách nhiệm của chính quyền địa phương, tuy nhiên theo đại biểu, vấn đề đặt ra là tính khả thi của chính sách trong thực tiễn. Ở các đô thị, việc thu gom rác có thể tổ chức tập trung với tần suất thường xuyên. Nhưng tại nhiều xã miền núi, có những bản chỉ vài chục hộ dân, cách xa trung tâm xã hàng chục kilômét, giao thông đi lại khó khăn.

"Nếu áp dụng cùng một phương thức thu gom, vận chuyển và xử lý như tại đô thị thì chi phí rất lớn, khó duy trì bền vững. Một bất cập khác là người dân thực hiện phân loại rác tại nguồn nhưng nếu hệ thống thu gom vẫn vận chuyển chung các loại rác thì mục tiêu phân loại sẽ không đạt được", đại biểu cho hay.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cần quy định rõ nguyên tắc tổ chức thu gom, xử lý chất thải phù hợp với điều kiện địa hình, dân cư và hạ tầng từng địa phương. Bên cạnh đó, có cơ chế hỗ trợ ngân sách cho hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải tại vùng đặc biệt khó khăn; khuyến khích mô hình xử lý chất thải phù hợp với quy mô dân cư, nhất là xử lý rác hữu cơ tại chỗ, nhưng phải bảo đảm các yêu cầu về môi trường. Đại biểu cho rằng, không thể có một mô hình quản lý rác thải áp dụng giống nhau cho đô thị đông dân và các bản làng vùng cao. Luật cần tạo cơ sở pháp lý để địa phương lựa chọn phương thức phù hợp.

Về kiểm soát ô nhiễm, đại biểu Vũ Minh Đạo nhấn mạnh, bên cạnh các yêu cầu về kỹ thuật môi trường, cần quan tâm hơn đến tác động của ô nhiễm đối với sức khỏe nhân dân, nhất là trẻ em, người cao tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương. Thực tế cho thấy, ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn, ô nhiễm nguồn nước tại một số khu dân cư, khu sản xuất và tình trạng xả thải không được xử lý triệt để đang ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống.

Đại biểu đặt vấn đề: Khi chất lượng môi trường suy giảm, người dân được cảnh báo như thế nào? Cơ quan nào có trách nhiệm thông tin? Và trách nhiệm xử lý thuộc về ai? Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về công khai dữ liệu quan trắc, cảnh báo ô nhiễm, trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan môi trường, y tế, giao thông và chính quyền địa phương. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm tiếp nhận, xử lý và phản hồi kiến nghị của người dân khi phát hiện dấu hiệu ô nhiễm.