Israel đối mặt với những câu hỏi chưa có lời đáp

Cuộc chiến giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran đang tiến tới hồi kết bằng một thỏa thuận ngừng bắn dự kiến được ký kết tại Geneva vào ngày 19/6. Tuy nhiên, đối với Israel, kết quả của cuộc xung đột có thể không mang ý nghĩa chiến thắng như những gì giới lãnh đạo nước này từng kỳ vọng. Dù chiến dịch quân sự đã gây thiệt hại đáng kể cho Iran, nhiều mục tiêu chiến lược cốt lõi của Tel Aviv vẫn chưa đạt được, trong khi thỏa thuận mà Washington đàm phán với Tehran lại làm dấy lên lo ngại Israel đang bị gạt ra ngoài tiến trình định hình trật tự mới tại Trung Đông.

Một nhà ngoại giao Israel đã mô tả kết cục này bằng cụm từ đầy nghịch lý: “thất bại huy hoàng” - tức một chiến dịch đạt được thành công về mặt quân sự nhưng không chuyển hóa được thành lợi ích chiến lược lâu dài.

“Canh bạc” lớn của ông Netanyahu

Khi các máy bay chiến đấu Mỹ và Israel đồng loạt xuất kích ngày 28/2, giới lãnh đạo Israel tin rằng đây là cơ hội lịch sử để làm thay đổi cán cân quyền lực tại Trung Đông. Thủ tướng Benjamin Netanyahu đặc biệt kỳ vọng cuộc chiến không chỉ làm suy yếu năng lực quân sự của Iran mà còn tạo sức ép đủ lớn để làm lung lay nền tảng của chính quyền Cộng hòa Hồi giáo.

Trong nhiều tháng trước khi chiến dịch bắt đầu, ông Netanyahu đã dành nhiều nỗ lực để thuyết phục Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng việc đối đầu trực diện với Tehran có thể tạo ra bước ngoặt chiến lược cho toàn khu vực. Không ít người trong giới cầm quyền Israel tin rằng một cuộc tấn công quy mô lớn có thể mở đường cho những biến động chính trị sâu sắc bên trong Iran. Tuy nhiên, thực tế diễn ra khác xa kỳ vọng. Dù chịu nhiều tổn thất từ các đợt không kích, chính quyền Tehran vẫn đứng vững.

Trong cuộc họp báo ngày 15/6, ông Netanyahu khẳng định, chiến dịch quân sự là thành công và tuyên bố Israel đã được bảo vệ khỏi “mối đe dọa hủy diệt hạt nhân”. Tuy nhiên, ông tránh đề cập tới thỏa thuận mà Washington vừa đạt được với Tehran - yếu tố đang làm thay đổi toàn bộ đánh giá về kết quả cuộc chiến.

Những mục tiêu lớn vẫn bỏ ngỏ

Mối lo lớn nhất của Israel từ lâu là chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, theo các thông tin được công bố, thỏa thuận giữa Mỹ và Iran không giải quyết ngay vấn đề này.

Thay vào đó, hai bên dự kiến tiếp tục đàm phán trong vòng 60 ngày tới về tương lai chương trình hạt nhân của Tehran. Điều đó đồng nghĩa với việc Israel chưa nhận được bất kỳ cam kết cụ thể nào về việc Iran từ bỏ hoặc hạn chế đáng kể các hoạt động hạt nhân gây tranh cãi.

Không chỉ vậy, năng lực tên lửa đạn đạo của Iran - một trong những mối đe dọa an ninh nghiêm trọng nhất đối với Israel cũng không nằm trong các điều khoản chính của thỏa thuận hiện nay. Tehran vẫn duy trì khả năng tấn công các mục tiêu trong khu vực bằng kho vũ khí tên lửa tầm xa của mình.

Một vấn đề khác khiến Tel Aviv đặc biệt quan ngại là mạng lưới các lực lượng đồng minh của Iran tại Trung Đông. Từ Hezbollah ở Lebanon đến các nhóm vũ trang khác trong khu vực, những lực lượng này từ lâu được Israel xem là công cụ mở rộng ảnh hưởng của Tehran. Tuy nhiên, thỏa thuận mới cũng chưa đưa ra cơ chế xử lý đối với các lực lượng này.

Khoảng cách ngày càng lớn giữa Washington và Tel Aviv

Diễn biến đáng chú ý nhất sau cuộc chiến có lẽ không nằm ở Tehran mà ở chính mối quan hệ giữa Mỹ và Israel.

Trong những tuần đầu xung đột, Washington và Tel Aviv phối hợp chặt chẽ cả về quân sự lẫn ngoại giao. Tuy nhiên, khi chiến sự kéo dài, sự khác biệt trong mục tiêu chiến lược ngày càng bộc lộ rõ.

Đối với Israel, mục tiêu dài hạn là làm suy yếu căn bản năng lực của Iran, thậm chí tạo điều kiện cho những thay đổi chính trị tại quốc gia này. Trong khi đó, Nhà Trắng lại ưu tiên nhanh chóng ổn định tình hình và đạt được một thỏa thuận với chính quyền hiện tại ở Tehran.

Những khác biệt ấy ngày càng trở nên công khai. Sau vụ không kích của Israel nhằm vào Beirut chỉ vài giờ trước khi lệnh ngừng bắn được công bố, Tổng thống Trump đã công khai chỉ trích đồng minh.

Theo truyền thông Mỹ, ông Trump bày tỏ sự tức giận trước hành động của Israel, cho rằng cuộc tấn công có nguy cơ phá hỏng tiến trình đàm phán đang ở giai đoạn quyết định. Những phát biểu cứng rắn từ Nhà Trắng cho thấy mức độ bất đồng hiếm thấy giữa hai nhà lãnh đạo vốn được xem là có quan hệ đặc biệt gần gũi.

Một “thất bại huy hoàng”

Trong ngắn hạn, Israel có thể khẳng định chiến dịch quân sự đã gây thiệt hại đáng kể cho các cơ sở quân sự, hạt nhân và tên lửa của Iran. Tuy nhiên, câu hỏi lớn hơn là liệu những tổn thất đó có đủ để thay đổi cán cân chiến lược trong khu vực hay không.

Lịch sử Trung Đông cho thấy các chiến thắng quân sự không phải lúc nào cũng mang lại kết quả chính trị tương ứng. Trong trường hợp hiện nay, nhiều chuyên gia cho rằng Israel đã đạt được thành công trên chiến trường nhưng chưa thể chuyển hóa thành những lợi ích chiến lược bền vững.

Không những vậy, cuộc chiến còn có nguy cơ làm phức tạp thêm quan hệ của Israel với một số quốc gia Ảrập. Trong những năm gần đây, nhiều nước Ảrập đã tăng cường hợp tác với Tel Aviv dựa trên lợi ích chung trong việc kiềm chế ảnh hưởng của Iran. Tuy nhiên, nếu cuộc xung đột kết thúc mà Tehran vẫn duy trì được phần lớn năng lực chiến lược, những tính toán địa chính trị của khu vực có thể thay đổi.

Đối với ông Netanyahu, đây là thách thức đặc biệt lớn trong bối cảnh Israel chuẩn bị bước vào mùa bầu cử. Sau nhiều năm xây dựng hình ảnh là nhà lãnh đạo kiên quyết nhất trong việc đối phó Iran, ông sẽ phải thuyết phục cử tri rằng cuộc chiến vừa qua thực sự mang lại lợi ích cho an ninh quốc gia.

Nhìn chung, khi các cuộc đàm phán Mỹ - Iran tiếp tục diễn ra trong những tuần tới, Israel đang đứng trước thực tế khó khăn: sau nhiều năm coi việc đối đầu Tehran là ưu tiên chiến lược số một, nước này có thể phải chấp nhận một thỏa thuận được định hình chủ yếu bởi Washington và Tehran. Nếu điều đó xảy ra, cuộc chiến có nguy cơ được ghi nhớ không phải như một chiến thắng quyết định, mà như một chiến dịch quân sự tốn kém nhưng chưa mang lại những thay đổi chiến lược mà Tel Aviv kỳ vọng.