Israel đang dần “đánh mất” nước Mỹ?

Quan hệ giữa Israel và Mỹ từ lâu được xem là một trong những liên minh chiến lược bền chặt nhất tại Trung Đông. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cho thấy nền tảng chính trị và xã hội của mối quan hệ này đang đối mặt sức ép ngày càng lớn, đặc biệt từ chính dư luận Mỹ.

Kết quả khảo sát dư luận do Pew Research Center công bố tuần trước cho thấy, 60% người trưởng thành tại Mỹ có cái nhìn không thiện cảm đối với Israel. Ở cả hai đảng lớn của Mỹ, hơn một nửa số người dưới 50 tuổi đánh giá tiêu cực về Israel. Đây là những con số gây bất ngờ lớn.

Xu hướng này không chỉ phản ánh qua các cuộc thăm dò dư luận mà còn bắt đầu tác động rõ nét tới Quốc hội Mỹ, nơi nhiều nghị sĩ từng có lập trường ủng hộ mạnh mẽ Israel nay chuyển sang công khai bày tỏ quan điểm phê phán.

Axios dẫn lời Hạ nghị sĩ Jason Crow, thành viên đảng Dân chủ bang Colorado: “Chúng ta cần có một cuộc thảo luận về mối quan hệ với Israel và những thay đổi cần thiết. Không còn nghi ngờ gì nữa”.

Sự đồng thuận lưỡng đảng suy giảm

Theo Axios, một dấu hiệu đáng chú ý mới nhất là toàn bộ các thượng nghị sĩ đảng Dân chủ được xem là có khả năng tranh cử Tổng thống Mỹ năm 2028 đều bỏ phiếu phản đối thương vụ bán vũ khí cho Israel trong cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện hồi đầu tuần trước.

Có 40 thượng nghị sĩ Dân chủ bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết ngăn bán vũ khí cho Israel, tăng mạnh so với con số 15 người trong cuộc bỏ phiếu tương tự vào tháng 4 năm ngoái.

Tại Hạ viện Mỹ, một số nghị sĩ Dân chủ cũng bắt đầu phản đối cả các gói hỗ trợ mang tính phòng thủ, trong đó có tài trợ cho hệ thống phòng thủ tên lửa Iron Dome của Israel.

Hạ nghị sĩ Maxwell Frost cho biết quan điểm phản đối hỗ trợ Iron Dome từng bị xem là “cực kỳ bên lề cách đây bốn năm”. Tuy nhiên, theo Axios, nhiều nghị sĩ từng bỏ phiếu ủng hộ gói hỗ trợ này vào năm 2021 nay nói rằng họ không còn muốn tiếp tục viện trợ tài chính.

Hiện Mỹ đang duy trì gói hỗ trợ an ninh dài hạn trị giá khoảng 3,8 tỷ USD mỗi năm cho Israel theo thỏa thuận 10 năm giữa hai bên. Khi thỏa thuận này đang gần đến thời điểm gia hạn, áp lực từ cử tri và thay đổi tương quan chính trị có thể khiến Washington xem xét lại cách thức hỗ trợ, bao gồm khả năng gắn thêm điều kiện hoặc điều chỉnh quy mô viện trợ.

Nguyên nhân từ Thủ tướng Netanyahu?

Theo phân tích của Axios, những quyết sách và hành động gần đây của Thủ tướng Benjamin Netanyahu dường như đã góp phần làm xói mòn vị thế của Israel trong mắt người dân Mỹ, trong khi cuộc chiến với Iran càng đẩy nhanh xu hướng suy giảm trong quan hệ giữa hai đồng minh lâu năm.

Trước hết là việc Thủ tướng Netanyahu thúc đẩy chiến dịch quân sự tại Gaza với thương vong dân thường lớn, gây tác động sâu rộng đến dư luận Mỹ. Tiếp đó là các hành động triệt tiêu triển vọng giải pháp hai nhà nước với người Palestine, làm suy yếu cơ hội bình thường hóa quan hệ giữa Israel với Ảrập Xêút trong khuôn khổ các hiệp định khu vực.

Ngoài ra, bạo lực của các nhóm định cư Do Thái tại Bờ Tây và hình ảnh xung đột kéo dài cũng làm xói mòn sự cảm thông từ công chúng Mỹ. Trong khi việc ông Netanyahu ngày càng ngả hẳn về phía phe bảo thủ Mỹ, gắn bó chặt với Tổng thống Donald Trump và đảng Cộng hòa cũng khiến một bộ phận lớn cử tri Dân chủ xa lánh Israel. Thượng nghị sĩ Ruben Gallego nhận định với Punchbowl News rằng, Thủ tướng Netanyahu đang “phá hủy tính lưỡng đảng trong sự ủng hộ dành cho Israel”.

Ngay trong phe cánh hữu Mỹ cũng xuất hiện tranh luận mới. Một số tiếng nói theo đường lối “Nước Mỹ trước tiên” đặt câu hỏi liệu Washington có nên tiếp tục can dự sâu vào các cuộc xung đột tại Trung Đông vì lợi ích của Israel hay không. Đây là thay đổi đáng kể so với lập trường truyền thống của phe bảo thủ Mỹ.

Bài toán dài hạn cho quan hệ Mỹ - Israel

Không thể phủ nhận, nền tảng ủng hộ Israel tại Mỹ đang thay đổi theo chiều hướng bất lợi, nhất là khi thế hệ cử tri trẻ ngày càng đóng vai trò lớn trong đời sống chính trị nước này. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định, liên minh Mỹ - Israel sẽ khó đổ vỡ trong ngắn hạn. Israel vẫn giữ vai trò đối tác chiến lược quan trọng của Mỹ về quốc phòng, tình báo, công nghệ và an ninh khu vực. Hai nước có mạng lưới hợp tác sâu rộng, khó thay thế trong một sớm một chiều.

Dù vậy, nếu xu hướng dư luận hiện nay tiếp diễn, quan hệ Mỹ - Israel có thể bước vào giai đoạn điều chỉnh đáng kể trong những năm tới. Dù Thủ tướng Benjamin Netanyahu nhiều lần khẳng định đặt an ninh Israel lên hàng đầu, các diễn biến hiện nay cho thấy chiến lược của ông có thể đang tạo ra cái giá chính trị phải trả lâu dài. Nếu sự ủng hộ của công chúng Mỹ tiếp tục suy giảm, ông Netanyahu có nguy cơ được nhớ đến như nhà lãnh đạo đã làm suy yếu một trong những tài sản chiến lược quan trọng nhất của Israel: sự hậu thuẫn bền vững từ Washington.