Iran sợ dính “bẫy đàm phán”: Niềm tin bị xói mòn

Theo các nguồn tin ngoại giao, Iran đã thông báo với các quốc gia trung gian rằng họ không muốn lặp lại trải nghiệm “bị đánh lừa” trong các vòng tiếp xúc trước đây với chính quyền Tổng thống Donald Trump. Quan điểm này phần nào phản ánh sự dè dặt của Tehran trước đề xuất nối lại đàm phán trực tiếp trong thời gian tới.

Những nghi ngờ của Iran không phải không có cơ sở. Trong năm qua, hai thời điểm quan trọng từng chứng kiến nỗ lực ngoại giao song hành với hành động quân sự.

Cụ thể, cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran vào tháng 6 năm ngoái diễn ra chỉ vài ngày trước một vòng đàm phán hạt nhân dự kiến. Lần này, sau khi hai bên đạt được thỏa thuận sơ bộ tại Geneva để tiếp tục đối thoại vào cuối tháng 2, các đòn tấn công phối hợp giữa Mỹ và Israel cũng lại diễn ra chỉ ít ngày sau đó.

Những diễn biến này khiến phía Iran đặt câu hỏi về tính nhất quán trong cách tiếp cận của Washington, đặc biệt khi các đề xuất đàm phán được đưa ra song song với việc gia tăng sức ép quân sự.

Hai cách tiếp cận song song

Từ phía Mỹ, các quan chức cho rằng, việc tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông là nhằm củng cố vị thế đàm phán, thay vì thể hiện thiện chí kém. Cách tiếp cận này phản ánh chiến lược “vừa gây sức ép, vừa mở cửa đối thoại” mà chính quyền Donald Trump đang theo đuổi.

Nhà Trắng cũng đã phát đi tín hiệu rằng, Washington nghiêm túc với tiến trình ngoại giao, trong đó có việc cân nhắc vai trò của Phó Tổng thống JD Vance trong các cuộc tiếp xúc, nhằm tạo thêm kênh đối thoại ở cấp cao.

Tuy nhiên, song song với các tín hiệu này, kế hoạch quân sự vẫn được duy trì. Các nguồn tin cho biết, Mỹ tiếp tục triển khai thêm lực lượng, bao gồm máy bay chiến đấu và binh sĩ, tới khu vực Trung Đông. Một số phương án, trong đó có khả năng tác chiến trên bộ, vẫn đang được xem xét, dù chưa có quyết định cuối cùng.

Các chuyên gia cho rằng, ông Trump đang đồng thời cố gắng xây dựng các phương án ngoại giao và leo thang quân sự để có thể đưa ra quyết định dựa trên diễn biến tình hình. Theo một quan chức Nhà Trắng, hôm thứ Ba, ông Trump đã chỉ thị cho Bộ trưởng Pete Hegseth tiếp tục duy trì áp lực quân sự lên Iran.

Trước đó theo các nguồn tin, Washington đã chuyển tới Tehran một đề xuất gồm nhiều nội dung, thông qua các nước trung gian như Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ. Gói đề xuất này bao gồm các vấn đề cốt lõi: chấm dứt xung đột, đảm bảo an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz, dỡ bỏ trừng phạt, cùng các cam kết liên quan đến chương trình hạt nhân, tên lửa và hoạt động khu vực của Iran.

Mỹ mong muốn thảo luận toàn bộ các nội dung này trong một khuôn khổ thống nhất, thay vì tách rời từng vấn đề. Một cuộc gặp trực tiếp được đề xuất tổ chức tại Pakistan, song đến nay vẫn chưa được xác nhận chính thức. Các quan chức Iran cho rằng, động thái tăng cường quân sự của Mỹ khiến việc thúc đẩy đàm phán “chỉ là một chiêu trò”.

Triển vọng thận trọng

Dù cùng thể hiện sẵn sàng đối thoại, ưu tiên của hai bên vẫn có sự khác biệt rõ rệt. Iran tập trung vào việc chấm dứt các cuộc không kích và đạt được lệnh ngừng bắn, trong khi Mỹ muốn kiểm chứng khả năng nhượng bộ của Tehran trong các vấn đề mà trước đây nước này từng từ chối.

Khoảng cách này, cùng với những kinh nghiệm từ các vòng đàm phán trước, khiến triển vọng đạt được đột phá trong ngắn hạn vẫn còn bỏ ngỏ.

Giới quan sát cho rằng, việc cả hai bên duy trì kênh ngoại giao và chuẩn bị các phương án quân sự phản ánh một thực tế: tiến trình đàm phán, nếu có, sẽ diễn ra trong môi trường thiếu tin cậy và nhiều biến số.

Trong bối cảnh đó, bất kỳ bước tiến nào cũng có thể phụ thuộc lớn vào diễn biến thực địa cũng như mức độ sẵn sàng điều chỉnh lập trường từ cả Washington và Tehran.