Iran nhận phản hồi của Mỹ về đề xuất ngừng bắn

Iran thông báo đã nhận được phản hồi của Mỹ đối với đề xuất mới nhất nhằm khôi phục thỏa thuận ngừng bắn tại vùng Vịnh đã đổ vỡ. Thông tin này được đưa ra vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố bác bỏ đề xuất của Tehran.

Cùng ngày, Washington đã rút những binh sĩ cuối cùng khỏi nước láng giềng Iraq, nơi khoảng 4.500 quân nhân Mỹ thiệt mạng trong cuộc chiến lớn nhất của Mỹ trong thế kỷ này. Hơn 200.000 dân thường Iraq đã thiệt mạng trong tình trạng hỗn loạn sau khi lực lượng Mỹ lật đổ chính quyền Saddam Hussein năm 2003. Tehran coi việc Mỹ rút quân là chiến thắng của “trục kháng chiến” gồm các nhóm vũ trang đồng minh, đồng thời là một bước tiến hướng tới mục tiêu buộc lực lượng Mỹ rời khỏi khu vực.

Bất đồng về trình tự thực hiện các bước ngừng bắn

Khi cuộc chiến của Mỹ và Israel chống Iran bước sang tháng thứ tám, Tehran tuần trước đưa ra đề xuất theo đó Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran, còn Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz đang bị gián đoạn trong vòng bảy ngày.

Ngày 27/9, Tổng thống Trump cho biết ông đã bác bỏ đề xuất này. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi nói Tehran chưa nhận được thông báo từ chối chính thức. Trong bài đăng trên mạng xã hội X ngày 30/9, một người phát ngôn Chính phủ Iran cho biết ông Araqchi đã chuyển phản hồi của Mỹ tới chính phủ.

Iran khẳng định kế hoạch của mình nhằm khôi phục thỏa thuận tạm thời được Tổng thống Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký hồi tháng 6, nhưng đổ vỡ chỉ vài tuần sau đó.

Tuần trước, các nhà trung gian Qatar đã tiến hành ngoại giao con thoi giữa phái viên Mỹ và Iran tại New York, bên lề một cuộc họp của Liên Hợp Quốc (LHQ). Đây là cuộc đàm phán gián tiếp đầu tiên giữa hai bên tham chiến kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn đổ vỡ.

Một quan chức được thông báo về các cuộc đàm phán, không phải người Iran và đề nghị giấu tên, nói với Reuters rằng phía Qatar đã trao đổi với Ngoại trưởng Araqchi về phản hồi của Mỹ ngày 29/9, khi ông dừng chân tại Doha trên đường từ New York về nước. Theo quan chức này, hai bên nhìn chung nhất trí về những bước cần thực hiện, nhưng vẫn bất đồng về trình tự triển khai.

Iran muốn một thỏa thuận cuối cùng trao cho nước này quyền kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới chạy dọc bờ biển Iran.

Hoạt động vận tải qua eo biển đã gia tăng trong những tuần gần đây, khi các đơn vị vận tải thu mức phí cao để chấp nhận nguy cơ bị tấn công. Tuy nhiên, dòng vận chuyển dầu thô, sản phẩm dầu tinh chế và khí tự nhiên vẫn bị gián đoạn đáng kể. Trong những sự cố mới nhất, Cơ quan Điều phối thương mại hàng hải Anh (UKMTO) ngày 30/9 thông báo hai tàu đã trúng vật thể phóng vào ngày hôm trước.

Mỹ rút quân, các lực lượng thân Iran củng cố ảnh hưởng

Giới chức Mỹ và Iraq ngày 30/9 thông báo những binh sĩ Mỹ cuối cùng đã rời các căn cứ tại Iraq. Việc rút quân hoàn tất kế hoạch được thống nhất năm 2024 dưới thời Tổng thống Joe Biden và được chính quyền Tổng thống Trump thực hiện trong lúc tiến hành chiến tranh với Iran ở ngay bên cạnh.

Iran và các lực lượng đồng minh hoan nghênh động thái này. Iraq, quốc gia bị Mỹ đưa quân vào năm 2003, có dân số đa số theo dòng Hồi giáo Shiite, tương tự Iran. Tehran đã thiết lập ảnh hưởng sâu rộng về chính trị và quân sự tại đây.

Iraq cũng thường xuyên trở thành chiến trường đối đầu thông qua các lực lượng ủy nhiệm giữa Mỹ và Iran. Trong số 18 quân nhân Mỹ được ghi nhận thiệt mạng kể từ khi Tổng thống Trump phát động chiến dịch “Epic Fury” hồi tháng 2, có bảy người chết tại Iraq. Washington cáo buộc các nhóm được Iran hậu thuẫn ở Iraq tấn công những nước láng giềng, gần đây nhất là làm tê liệt một đường ống dẫn dầu lớn của Ảrập Xêút ba tuần trước.

Nhà phân tích chính trị Ahmed Younis tại Baghdad nhận định việc Mỹ rút quân làm gia tăng khả năng các lực lượng ủy nhiệm của Iran cảm thấy có thêm quyền lực khi không còn sự hiện diện quân sự của phương Tây. Theo ông, những nhóm này có thể tìm cách mở rộng vai trò trong định hình chính sách quốc gia và củng cố sự hiện diện tại các thiết chế chủ chốt.

Sức ép kinh tế và bầu cử tại Mỹ

Tại Mỹ, các cuộc thăm dò cho thấy cuộc chiến với Iran không được lòng công chúng ngay từ đầu. Tình trạng gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và giá nhiên liệu tăng mạnh đã gây bất lợi cho đảng Cộng hòa của Tổng thống Trump, trong lúc đảng này tìm cách giữ quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội tại cuộc bầu cử chỉ còn khoảng năm tuần nữa.

Ngày 29/9, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran kêu gọi người Mỹ dùng lá phiếu để loại các đồng minh của ông Trump khỏi quyền lực. Trong bức thư dài 26 trang gửi cử tri Mỹ, lực lượng này chỉ trích những chính trị gia mà họ cho là phải chịu trách nhiệm về tình trạng hiện nay của nước Mỹ, đồng thời kêu gọi cử tri buộc giới lãnh đạo nhận thức rằng thế giới đã thay đổi.

Cuộc chiến khiến khủng hoảng kinh tế bên trong Iran thêm trầm trọng. Tuy vậy, Tehran vẫn duy trì khả năng tấn công các nước láng giềng và đe dọa tàu thuyền tại eo biển Hormuz, nơi khoảng một phần năm lượng dầu mỏ toàn cầu được vận chuyển qua trước chiến tranh.

Tổng thống Trump khẳng định cuộc chiến sẽ sớm kết thúc và Iran cuối cùng sẽ đầu hàng. Phát biểu với các phóng viên ngày 29/9, ông nói: “Tôi không biết họ đã định đầu hàng hay chưa, nhưng họ sẽ đầu hàng”, đồng thời cho rằng Iran đang ở trong tình thế rất khó khăn.