Siết cho vay lại và bảo lãnh Chính phủ
Điều kiện đối với việc vay lại nguồn vốn vay nước ngoài của Chính phủ, cũng như bảo lãnh Chính phủ đã được đưa vào Luật Quản lý nợ công hiện hành. Nhưng trước bối cảnh Việt Nam dần phải huy động vốn vay nước ngoài với các điều kiện kém ưu đãi hơn và sẽ không còn tiếp cận được với nguồn vốn ODA, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Bộ Tài chính đã đề xuất điều chỉnh quy định về quản lý cho vay lại, cả về phương thức và đối tượng nhằm nâng cao trách nhiệm, tăng cường và bảo đảm hiệu quả quản lý nợ công. Để thực hiện mục tiêu này, dự án Luật Quản lý nợ công (sửa đổi) cũng đã điều chỉnh theo hướng thu hẹp diện đối tượng được xét cấp bảo lãnh, ưu tiên xem xét cấp bảo lãnh cho các dự án quan trọng tầm quốc gia; giảm diện các chương trình, dự án được xét cấp bảo lãnh Chính phủ (loại các dự án sử dụng vốn vay hỗn hợp ODA và vay thương mại).
Nhưng có thể thấy điều kiện được cho vay lại gồm tổ chức tài chính - tín dụng, doanh nghiệp, đơn vị phải có tình hình tài chính lành mạnh, không bị lỗ trong 3 năm liền kề là chưa đủ chặt chẽ. Dưới góc độ của cơ quan thẩm tra, Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách cho rằng, cần quy định rõ không bị lỗ trong 3 năm liền kề gần nhất và rà soát, quy định cụ thể các tỷ lệ bảo đảm an toàn, không dẫn chiếu các quy định pháp luật chung chung để xác lập căn cứ pháp lý cho việc vay lại. Ngay việc quy định ngân sách địa phương phải cam kết bảo đảm trả nợ đầy đủ, đúng hạn với các khoản vay lại vốn vay nước ngoài của Chính phủ cũng dễ thấy chưa ràng buộc trách nhiệm pháp lý với quá trình sử dụng nguồn vốn này. Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách cũng đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định các biện pháp xử lý trong trường hợp địa phương không trả được nợ, dẫn đến thiếu căn cứ pháp lý để áp dụng trong thực tiễn.
Tại phiên họp thứ 8 của UBTVQH vừa qua, nhiều ý kiến cũng chỉ rõ sự “chông chênh” của một số điều kiện với cho vay lại vốn vay nước ngoài của Chính phủ như thể hiện trong dự thảo Luật này. Theo Phó Chủ tịch QH Đỗ Bá Tỵ, nội dung dự thảo Luật không nên chỉ thiên về xác định thủ tục hành chính, mà phải nêu rõ yêu cầu về hiệu quả sử dụng vốn vay nói chung, trong đó có vốn vay lại, bảo lãnh của Chính phủ. “Nếu không quy định cụ thể như thế sẽ rất khó cho khâu thực thi”, Phó Chủ tịch QH Đỗ Bá Tỵ chỉ rõ.
Kết luận về nội dung này, Phó Chủ tịch QH Phùng Quốc Hiển yêu cầu, cần rà soát và có quy trình chặt chẽ về vấn đề quản lý nợ công, trong đó quản lý bảo lãnh Chính phủ và vay lại vốn vay nước ngoài của Chính phủ phải cẩn trọng. Quản lý việc sử dụng hai nguồn vốn này tốt nhất phải theo xu hướng gọn lại, tránh tình trạng rất nhiều khoản vay về cho vay lại và bảo lãnh không thu hồi được và Nhà nước lại phải trả nợ, gây rất nhiều rủi ro. Và trong dự án Luật Quản lý nợ công (sửa đổi) phải thể hiện được tinh thần siết lại này.
Điều này cũng phù hợp với nội dung Nghị quyết số 07 của Bộ Chính trị về chủ trương, giải pháp cơ cấu lại ngân sách nhà nước, quản lý nợ công để bảo đảm nền tài chính quốc gia an toàn, bền vững. Trong đó, Nghị quyết 07 nêu rõ, phải tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn vay về cho vay lại; hạn chế tối đa cấp bảo lãnh Chính phủ cho các khoản vay mới, khống chế hạn mức bảo lãnh cho hai ngân hàng chính sách tối đa bằng nghĩa vụ trả nợ gốc hằng năm.
