Khổ với Nghị định 69

Những ngày cuối tháng 7 và đầu tháng 8, Đoàn giám sát của UBTVQH về việc thực hiện chính sách, pháp luật trong giải quyết khiếu nại, tố cáo (KNTC) của công dân đối với các quyết định hành chính về đất đai đã làm việc với 5 tỉnh, thành phía Nam: TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Tiền Giang, Sóc Trăng và Tây Ninh. Khi đề cập đến những bất cập trong chính sách đất đai làm phát sinh KNTC, các địa phương đều kể tội Nghị định 69.

Tỉnh biên giới than “khó”…

Cách TP Hồ Chí Minh hơn trăm cây số, Tây Ninh có 5 huyện biên giới tiếp giáp Campuchia. Vụ KNTC đình đám của tỉnh liên quan đến Dự án Khu liên hợp Công nghiệp - đô thị - dịch vụ Phước Đông - Bời Lời, có thể nói cũng bắt nguồn từ Nghị định 69.

Phó chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Huỳnh Văn Quang cho biết, Dự án này được triển khai đúng lúc giao thời: Nghị định 84 đang còn hiệu lực và Nghị định 69 sắp sửa ra đời. (Nghị định 84 ban hành năm 2007, quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai). “Tháng 9.2009, việc thực hiện đền bù, bồi thường theo Nghị định 84 của Dự án đã đạt khoảng tám chín chục phần trăm thì tháng 10.2009, Nghị định 69 ra đời”. Trong khi tỉnh bối rối, chưa hiểu sẽ phải áp dụng văn bản nào, người dân bị thu hồi đất đã khiếu nại vì muốn được đền bù, bồi thường theo Nghị định 69, bởi với Nghị định 69, họ sẽ được hưởng mức đền bù, bồi thường và hỗ trợ cao hơn so với Nghị định 84.

Đến khi được chỉ đạo áp dụng Nghị định 69 để thực hiện đền bù, hỗ trợ cho người dân bị thu hồi đất trong Dự án này, tỉnh Tây Ninh lại vướng ở Điều 22 về hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm. Điều 22 quy định: hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp còn được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm bằng hình thức hỗ trợ bằng tiền từ 1,5 đến 5 lần giá đất nông nghiệp đối với toàn bộ diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi. Căn cứ vào điều kiện của địa phương, tỉnh quyết định áp dụng mức hỗ trợ 1,5 lần, tương ứng với số tiền 200 tỷ đồng, song người dân vẫn đặt câu hỏi: tại sao không hỗ trợ 5 lần? “Người dân nói, chính quyền ép họ”, Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Nguyễn Thị Thu Thủy cho biết. Phó chủ tịch Quang phân tích thêm: hỗ trợ người dân gấp 5 lần thì nhà đầu tư cũng đến chào tạm biệt vì chịu không nổi việc xây 1 đồng đền bù 4 đồng.

Chưa hết, tỉnh còn gặp khó khăn trong trong việc xác định thế nào là “người trực tiếp sản xuất nông nghiệp”? Việc Nghị định 69 quy định mức hỗ trợ khi bị thu hồi đất còn cao hơn cả mức đền bù cũng là một nguyên nhân gây ra KNTC về đất đai.

Đồng Nai cũng gặp những khó khăn tương tự Tây Ninh khi thực hiện Nghị định 69. Chủ tịch HĐND tỉnh Đồng Nai Trần Văn Tư nhận xét: Nghị định 69 phù hợp với TP Hồ Chí Minh, Hà Nội hơn vì giá đất ở những địa phương này cao. Thực tế chưa hẳn đã vậy!

… tỉnh phát triển than “bó”

Cái khó của TP Hồ Chí Minh trái ngược hoàn toàn với các địa phương mà điều kiện KT – XH chưa được như mong đợi. Giá đất ở đây rất cao, nên ngay cả khi TP đã vận dụng linh hoạt các quy định pháp luật, trong đó có Nghị định 69, để người bị thu hồi đất được nhận mức bồi thường, hỗ trợ cao nhất thì cũng không thấm vào đâu. Một ví dụ: đường Đồng Khởi, Q1 có khung giá đất cao nhất TP với 81 triệu đồng/m2, giả sử khi thu hồi đất ở đây, TP vận dụng đền bù, hỗ trợ hết khung thì liệu có đáp ứng được yêu cầu đền bù lên đến 80 cây vàng/m2 - con số mà một chủ đầu tư dự án ở đường Đồng Khởi từng bị đòi hay không? Câu trả lời chắc chắn là không. Và một thực tế khác cũng chắc chắn không kém: sẽ phát sinh KNTC.  

Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh Đào Anh Kiệt khẳng định: chúng tôi không bao giờ dám vượt khung. Còn các quận, huyện trên địa bàn đã và đang làm mọi cách trong khuôn khổ pháp luật để bảo đảm quyền lợi cao nhất cho người dân. Chủ tịch UBND Q. Bình Thạnh Nguyễn Thị Thu Hà cho biết: nếu người bị thu hồi đất thuộc diện nghèo, chúng tôi hỗ trợ thêm từ Quỹ Vì người nghèo; nếu là cựu chiến binh, chúng tôi vận động các hội viên Hội Cựu chiến binh giúp đỡ. Thậm chí, có trường hợp, yếu tố “đã tham gia Đoàn tàu Không số” cũng được tính vào để nâng mức hỗ trợ. Dù vậy, những cách làm này không phải và không thể là giải pháp lâu dài! 

Những thực tế sinh động mà Đoàn giám sát của UBTVQH thu nhận được cho thấy, đã đến lúc cần sửa đổi, bổ sung Nghị định 69. Các nhà hoạch định chính sách sẽ phải nghiên cứu và tính toán rất kỹ lưỡng mới có thể cân bằng được quyền lợi của ba đỉnh tam giác: người dân – doanh nghiệp – nhà nước.