Hưởng ứng Ngày Tiêu chuẩn thế giới 2026: Vì mục tiêu phát triển bền vững

Tham dự lễ kỷ niệm có Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (TCĐLCL) Quốc gia Nguyễn Nam Hải, Cục trưởng Cục An toàn Bức xạ và Hạt nhân Nguyễn Hoàng Linh, lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Ủy ban và đại diện các Bộ, ngành, hiệp hội, tổ chức, doanh nghiệp.

Ngày 14/10 hằng năm được Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC), Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) và Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) lựa chọn là Ngày Tiêu chuẩn Thế giới, nhằm tôn vinh những đóng góp của cộng đồng tiêu chuẩn hóa quốc tế. Tiêu chuẩn ngày nay không chỉ là những yêu cầu kỹ thuật đối với sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, mà đã trở thành một bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế - kỹ thuật, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Phát biểu khai mạc tại Lễ kỷ niệm, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, chủ đề Ngày Tiêu chuẩn Thế giới năm 2026 là “Tiêu chuẩn phục vụ các SDG - Tầm nhìn chung cho một thế giới tốt đẹp hơn”, với trọng tâm là SDG 7 - Năng lượng sạch với giá thành hợp lý. Thông điệp này có ý nghĩa đặc biệt khi thế giới đang đứng trước yêu cầu cấp thiết về chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải và bảo đảm khả năng tiếp cận năng lượng an toàn, tin cậy với chi phí hợp lý.

Trong quá trình đó, tiêu chuẩn xác lập các yêu cầu kỹ thuật thống nhất, bảo đảm an toàn, chất lượng và khả năng tương thích giữa các thiết bị, hệ thống và công nghệ - từ tích hợp năng lượng tái tạo, lưu trữ năng lượng, xe điện và hạ tầng sạc đến sử dụng năng lượng hiệu quả trong sản xuất, công trình và đô thị. Các tiêu chuẩn về hệ thống quản lý năng lượng như TCVN ISO 50001 cũng cung cấp cho doanh nghiệp công cụ thiết thực để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm chi phí.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, từ câu chuyện của SDG 7, chúng ta cần nhìn rộng hơn về vai trò của tiêu chuẩn trong giai đoạn phát triển mới. Chuyển dịch xanh, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và sự thay đổi của chuỗi cung ứng toàn cầu đang làm xuất hiện ngày càng nhanh các sản phẩm, công nghệ và mô hình kinh doanh mới, kéo theo những yêu cầu mới về an toàn, tương thích, truy xuất và tính bền vững.

Thứ trưởng cho biết thêm, tính đến tháng 10/2026, hệ thống TCVN có trên 14.600 tiêu chuẩn còn hiệu lực, trong đó khoảng 65% hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế và khu vực, với trên 180 Ban kỹ thuật và Tiểu ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia. Đây là nền tảng quan trọng. Tuy nhiên, quy mô không phải là mục tiêu cuối cùng; điều quan trọng hơn là tiêu chuẩn phải có chất lượng, kịp thời, có khả năng dự báo và tạo ra giá trị thực chất cho doanh nghiệp, thị trường và xã hội.

Năm nay, lễ kỷ niệm Ngày Tiêu chuẩn Thế giới diễn ra trong bối cảnh Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 tại Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 15/5/2026, với những mục tiêu rất cụ thể. Để triển khai hiệu quả Chiến lược, Thứ trưởng Lê Xuân Định đề nghị Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng chuyên gia tập trung vào một số định hướng lớn sau: Chủ động định hướng và ưu tiên xây dựng tiêu chuẩn cho các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước; Nâng cao tính chủ động và vai trò của Việt Nam trong xây dựng tiêu chuẩn quốc tế; Gắn tiêu chuẩn hóa chặt chẽ hơn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển công nghệ; Chuyển mạnh từ xây dựng tiêu chuẩn sang tạo giá trị từ tiêu chuẩn.

Chia sẻ tại lễ kỷ niệm, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Quốc gia Nguyễn Nam Hải cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh địa kinh tế, phân cực và những thay đổi nhanh chóng của công nghệ, tiêu chuẩn có vai trò quan trọng trong xây dựng niềm tin và nâng cao hiệu quả vận hành của nền kinh tế.

Dẫn Báo cáo Phát triển Thế giới 2025 của Ngân hàng Thế giới với chủ đề “Tiêu chuẩn cho phát triển”, ông Nguyễn Nam Hải nhấn mạnh tiêu chuẩn là nền móng của thịnh vượng, kết tinh tri thức tập thể và giúp các nền kinh tế vận hành hiệu quả.

Tại Hội nghị thường niên ISO năm 2026 ở Paris, chủ đề “Xây dựng niềm tin trong một thế giới đang thay đổi” nhấn mạnh vai trò của tiêu chuẩn trước những biến động về kinh tế, thương mại và công nghệ. ISO xác định ba định hướng chuyển đổi số đến năm 2030, gồm khai mở giá trị tiêu chuẩn thông qua dữ liệu, phát triển hệ sinh thái số có trí tuệ nhân tạo hỗ trợ và cung cấp dịch vụ số dùng chung cho các thành viên.

Theo ông Nguyễn Nam Hải, danh mục được tổng hợp tại Hội nghị thường niên ISO năm 2026 gồm 16 tiêu chuẩn chủ chốt, thuộc bốn nhóm: chất lượng và năng lực; niềm tin số và đổi mới; môi trường, năng lượng và bền vững; an toàn, liêm chính và trách nhiệm.

Các tiêu chuẩn này đề cập đến quản lý chất lượng, an toàn thông tin, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo, quản lý môi trường, sử dụng năng lượng hiệu quả, an toàn thực phẩm và trách nhiệm xã hội. Phần lớn sử dụng cấu trúc hài hòa, giúp tổ chức tích hợp nhiều tiêu chuẩn trong một hệ thống quản lý thống nhất.

Đối với Việt Nam, ông Nguyễn Nam Hải xác định năm định hướng trọng tâm: Số hóa quy trình xây dựng TCVN và hoạt động của các ban kỹ thuật; số hóa kho tiêu chuẩn, chuẩn bị tiếp nhận tiêu chuẩn SMART; kịp thời cập nhật các tiêu chuẩn chủ chốt như ISO 9001:2026 và ISO 14001:2026, đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp chuyển đổi; tăng cường tham gia xây dựng tiêu chuẩn về công nghệ mới, nhất là trí tuệ nhân tạo và hộ chiếu số sản phẩm; đổi mới mô hình cấp phép, tiếp cận tiêu chuẩn, xem xét khả năng truy cập miễn phí có điều kiện đối với các TCVN được pháp luật viện dẫn.

Trong khuôn khổ lễ kỷ niệm, các đại biểu cũng có những tham luận về “An ninh năng lượng trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng: Từ hạ tầng, công nghệ đến tiêu chuẩn hóa; Tiêu chuẩn hóa vật liệu xanh và kinh tế tuần hoàn: Nền tảng thúc đẩy chuỗi sản xuất bền vững hướng tới mục tiêu net – zero.

Xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn quốc gia hiện đại, đồng bộ và hội nhập quốc tế không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan tiêu chuẩn hóa, mà cần sự tham gia và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, cộng đồng khoa học, doanh nghiệp và xã hội. Chúng ta cần một hệ thống tiêu chuẩn không chỉ theo kịp, mà phải từng bước đi trước sự phát triển.