Hướng tới thống nhất quy trình, cơ chế quản lý nguồn lực

Phải nâng cao hiệu quả đầu tư

Cơ bản tán thành chủ trương hợp nhất Luật Đầu tư công vào Luật Ngân sách nhà nước, ĐBQH Bùi Thanh Nam (Phú Thọ) cho rằng, việc hợp nhất không nên chỉ dừng ở việc sắp xếp hai luật thành một văn bản mà cần hướng tới thống nhất quy trình, thủ tục và cơ chế quản lý nguồn ngân sách nhà nước. Theo đại biểu, đây là điểm then chốt, bởi khi cơ chế quản lý nguồn lực được thống nhất, hiệu quả sử dụng nguồn lực mới có thể được nâng cao. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, Bộ Tài chính có thể cần thêm thời gian để tiếp tục hoàn thiện dự thảo.

Góp ý về hiệu quả đầu tư công, đại biểu đề cập đến việc dự thảo bỏ quyết định chủ trương đầu tư đối với dự án nhóm C, đồng thời bổ sung nguyên tắc đánh giá hiệu quả đầu tư xuyên suốt nhưng “quy trình đánh giá hiệu quả đầu tư thực hiện theo quy định của Chính phủ” và tiêu chí đánh giá do các bộ ban hành.

Đại biểu đồng tình với chủ trương cắt giảm thủ tục nhưng bày tỏ băn khoăn về những vấn đề có thể phát sinh, nhất là ở cấp cơ sở. Theo đại biểu, bước quyết định chủ trương đầu tư giúp cấp có thẩm quyền xem xét những vấn đề căn bản: dự án có cần thiết hay không, nguồn vốn từ đâu và hiệu quả dự kiến như thế nào. Vì vậy, khi nới lỏng khâu tiền kiểm và tăng cường hậu kiểm, cần tính toán để tránh dồn rủi ro về cấp cơ sở.

Dẫn yêu cầu tại Kết luận số 18-KL/TW về hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội trong phân bổ, quản lý và sử dụng mọi nguồn lực, đại biểu Bùi Thanh Nam đề nghị, dự thảo Luật quy định tối thiểu ba nội dung. Một là, đối với dự án không phải thực hiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, vẫn phải xác định các chỉ tiêu đầu ra và kết quả ngay trong quyết định đầu tư. Hai là, sau khi dự án được đưa vào sử dụng, cần thực hiện đánh giá sau đầu tư theo các tiêu chí do Chính phủ quy định và công khai kết quả đánh giá. Ba, kết quả đánh giá sau đầu tư cần trở thành một căn cứ để phân bổ danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm cho chính cơ quan, địa phương đó trong kỳ tiếp theo. Khi đó, đánh giá hiệu quả mới thực sự gắn với việc phân bổ nguồn ngân sách nhà nước.

Cần chuyển từ phân cấp quản lý ngân sách sang phân cấp ngân sách

Đề cập điểm e khoản 10 Điều 31 dự thảo Luật cho phép HĐND cấp tỉnh quyết định các khoản thu phí, lệ phí và các khoản đóng góp của nhân dân theo quy định của pháp luật; được phép ban hành một số khoản thu phí, lệ phí ngoài danh mục quy định của Luật Phí và lệ phí. ĐBQH Phạm Hùng Hưng (Phú Thọ) cho rằng, quy định này cần được rà soát để bảo đảm thống nhất với Luật Phí và lệ phí năm 2015. Bởi, theo Điều 4 của Luật này, HĐND cấp tỉnh có thẩm quyền quy định các khoản phí, lệ phí thuộc danh mục ban hành kèm theo Luật; việc sửa đổi danh mục thuộc thẩm quyền của Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Từ đó, đại biểu đề nghị về mặt kỹ thuật lập pháp, nếu cần điều chỉnh thẩm quyền của HĐND cấp tỉnh thì nên sửa trực tiếp Luật Phí và lệ phí ngay trong dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) tương tự tại khoản 2 Điều 100, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước hiện nay đã sửa khoản 1 Điều 12 của Luật Phí và lệ phí.

Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Hùng Hưng cũng đề nghị, cơ quan soạn thảo nghiên cứu sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước theo hướng chuyển từ “phân cấp quản lý ngân sách” sang “phân cấp ngân sách”, nhằm tăng quyền tự chủ tài khóa và tính chủ động của chính quyền địa phương. Theo đại biểu, phân cấp ngân sách không chỉ là phân định nhiệm vụ thu, chi và thẩm quyền quản lý giữa các cấp, mà còn phải gắn với quyền quyết định, nguồn lực tài chính và trách nhiệm giải trình. Cách tiếp cận hiện hành vẫn hạn chế quyền tự chủ của địa phương trong quản lý và sử dụng ngân sách.

Đại biểu cho rằng, phân cấp ngân sách có thể nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực công, giúp dịch vụ công đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tế của người dân. Tuy nhiên, cơ chế này cũng có thể làm gia tăng bất bình đẳng giữa các địa phương, nguy cơ tham nhũng và lợi ích cục bộ nếu thiếu giám sát, năng lực quản lý còn hạn chế. Vì vậy, cần gắn phân cấp ngân sách với cơ chế điều hòa, chuyển giao tài chính để giảm chênh lệch phát triển; tăng cường công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình; nâng cao năng lực quản lý tài chính công và bảo đảm giám sát hiệu quả. Theo đại biểu, phân cấp ngân sách chỉ phát huy hiệu quả khi quyền hạn tương xứng với nguồn lực, năng lực thực thi và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương.

Tháo gỡ vướng mắc trong phân bổ và sử dụng ngân sách nhà nước

Góp ý vào dự thảo luật, ĐBQH Vũ Tuấn Anh (Phú Thọ) cho rằng, việc hợp nhất hai luật là cơ hội để rà soát, xử lý những bất cập trong thực tiễn, qua đó giúp các địa phương chủ động hơn, bảo đảm sử dụng ngân sách nhà nước hiệu quả, minh bạch. Tuy nhiên, liên quan đến chủ trương đầu tư, đại biểu nhận định, nhiều địa phương vẫn gặp khó khăn do quy định yêu cầu dự án phải có quyết định chủ trương đầu tư, xác định được nguồn vốn và khả năng cân đối vốn mới đủ điều kiện bố trí vào danh mục kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm.

Đại biểu đề nghị, Chính phủ quy định rõ hơn các nguyên tắc xác định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, tạo cơ sở để địa phương triển khai. Theo đại biểu, dự toán ngân sách năm 2027 vẫn còn nhiều khoản chưa thể phân bổ do dự án chưa có trong danh mục kế hoạch đầu tư công trung hạn. Nếu không tháo gỡ, số vốn chưa phân bổ có thể tiếp tục tăng, gây khó khăn cho việc tổ chức thực hiện, dù nguồn lực đã có nhưng chưa đủ điều kiện bố trí cho dự án.

Đối với việc sử dụng ngân sách cho các nhiệm vụ, đại biểu cơ bản đồng tình với cơ chế cho phép sử dụng cả nguồn chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên theo quy định. Đồng thời, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế để các cấp ngân sách chủ động chuyển phần tiết kiệm chi thường xuyên sang chi đầu tư phát triển. Theo đại biểu, cần xác lập nguyên tắc cho phép chuyển từ chi thường xuyên sang chi đầu tư, nhưng không sử dụng nguồn chi đầu tư để chi thường xuyên. Cách tiếp cận này vừa tạo điều kiện sử dụng hiệu quả phần kinh phí tiết kiệm được, vừa tăng tính chủ động cho các địa phương trong điều hành ngân sách.