Hướng đi cho ngành công nghiệp ô tô

Trong 6 năm qua, ngành công nghiệp ô tô đã huy động được tất cả các thành phần kinh tế tham gia, đặc biệt là doanh nghiệp dân doanh. Các doanh nghiệp này đã tập trung vào sản xuất các loại xe tải, xe khách và có bước phát triển khá tốt, đáp ứng trên 90% nhu cầu xe khách, trên 70% lượng xe tải cho thị trường nội địa, giảm nhập khẩu tương đối nhiều. Riêng về dòng xe con, theo Phó Viện trưởng Viện Chiến lược chính sách công nghiệp, Bộ Công thương Phạm Văn Liêm, khi xây dựng quy hoạch, trong nước đã có 12 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài lắp ráp ô tô, trong khi nhu cầu của thị trường khá nhỏ. Vì vậy, các nhà làm quy hoạch đặt hy vọng để doanh nghiệp trong nước từng bước lắp ráp các loại xe nhỏ, giá cả phù hợp với thu nhập của người Việt Nam. Tuy nhiên, đến nay, về tổng thể, nhiều chỉ tiêu trong quy hoạch không đạt. Ví dụ, về tổng lượng xe sản xuất trong nước, dự báo đến năm 2010, cả nước sản xuất khoảng 230.000 xe,(tổng năng lực lắp ráp của các nhà máy có thể đạt trên 400.000 xe/năm), nhưng thực tế chỉ đạt trên 100.000 xe. Nội dung quan trọng thứ hai chúng ta đưa ra là nâng cao tỷ lệ nội địa hóa sản xuất xe trong nước đến năm 2010 đạt 50% - 60%, tùy loại xe. Thực tế đạt được rất thấp, đặc biệt là xe con, chỉ đạt khoảng dưới 15%, có loại dưới 10%. Còn dòng xe tải, xe khách, tỷ lệ nội địa hóa đạt cao hơn, tối đa khoảng 40%, nhưng cũng chưa đạt mục tiêu đã đề ra. Đó là chưa kể, chúng ta chủ yếu làm thùng xe, vỏ xe, ắc quy, săm lốp, một số chi tiết đơn giản, còn động cơ, hộp số, cụm chuyển động chưa làm được.

Bên cạnh đó, còn nhiều nguyên nhân khác khiến ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam chưa phát triển được như: hạ tầng giao thông kém, chính sách của nhà nước chưa nhất quán như chính sách thuế liên tục thay đổi khiến doanh nghiệp chưa yên tâm đầu tư, người dân phải mua ô tô với giá cao hơn nhiều so với các nước trong khu vực… 

Hiện nay, theo đánh giá của các chuyên gia, Việt Nam vẫn là thị trường tiềm năng cho phát triển ngành công nghiệp ô tô, bởi dân số đông, thu nhập ngày càng cao, nhu cầu sử dụng ô tô làm phương tiện giao thông gia tăng nhanh chóng. Ước tính, đến sau năm 2025, thị trường sẽ khoảng 1 triệu xe/năm, tức là gấp khoảng 10 lần hiện nay. Vấn đề đặt ra là phải có cách tiếp cận khác đối với phát triển công nghiệp ô tô. Theo các chuyên gia, để phát triển công nghiệp ô tô trong nước, phải giải quyết mấy vấn đề: đẩy ngành công nghiệp cơ khí lên, định hướng cho ngành cơ khí phục vụ công nghiệp phụ trợ ô tô, vì muốn tham gia được thì sản phẩm phải tương đương của thế giới. Lúc đó mới có thể chen chân vào các bước tiếp theo như: cơ điện tử, tự động hóa…, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong định hướng quy hoạch mới cho ngành công nghiệp ô tô Việt Nam, những năm sắp tới, đã đến lúc chúng ta phải nhìn thị trường rộng ra ở cả các nước trong khu vực và nhắm đến cả thị trường thế giới. Nhưng với trình độ của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay không thể đáp ứng, vì ngoài yếu tố thương hiệu, chất lượng sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn quốc tế và được các nước công nhận thì mới phát triển được. Như vậy, muốn phát triển ngành công nghiệp ô tô, chúng ta phải có bước đột phá, đàm phán, kêu gọi được nhà đầu tư nước ngoài, muốn làm ăn lâu dài tại Việt Nam, có đủ tiềm lực về tài chính, công nghệ, có thương hiệu mạnh.

Cùng với đó là quyết tâm của Chính phủ trong việc tạo điều kiện để thu hút nhà đầu tư với quy mô ít nhất 100.000 xe/loại/năm, lúc đó sản xuất trong nước mới giảm được giá thành sản phẩm và có thể bán đi khắp các thị trường khu vực và thế giới.