Hội đồng Tiền lương quốc gia có thể hoạt động thực chất không?

Thực tế, mô hình Hội đồng quốc gia về tiền lương đang được Singapore áp dụng khá thành công. Đã từ lâu, Singapore được xem là một đất nước không có đình công bởi các thiết chế ba bên về quan hệ lao động hoạt động rất trơn tru, độc lập, trong đó có hội đồng quốc gia về tiền lương. Hội đồng này sẽ xem xét các yếu tố kinh tế vĩ mô; tình hình việc làm trong nước; lạm phát, triển vọng tăng trưởng trong khu vực và trên thế giới; tỷ giá hối đoái và tỷ lệ tiết kiệm dân cư..., trên cơ sở đó đưa ra định hướng về mức tăng tiền lương. Những định hướng này được áp dụng cho cả doanh nghiệp có hoặc không có công đoàn, áp dụng cho mọi người lao động. Mức lương tăng do Hội đồng đưa ra đảm bảo tính khoa học và bền vững của việc điều chỉnh tiền lương, đó là luôn gắn với tình hình kinh tế vĩ mô và năng suất lao động nên việc tăng lương không làm giảm tính cạnh tranh của các doanh nghiệp Singapore. Mức tăng lương được thỏa thuận hợp lý giữa công đoàn và người sử dụng lao động và mọi bất đồng đều được giải quyết hòa bình với sự hỗ trợ của cơ quan hòa giải và trọng tài. 

Áp dụng mô hình này ở nước ta là một thay đổi lớn trong việc hình thành các thiết chế ba bên về quan hệ lao động. Tuy nhiên, Hội đồng này có thể hoạt động hiệu quả và hướng vào thực chất trong bối cảnh nước ta hay không?

Cho dù lương tối thiểu khu vực doanh nghiệp đã tách khỏi khu vực hành chính (có nguồn từ ngân sách), nhưng quyết định tăng lương cho lao động trong doanh nghiệp vẫn phải nhìn vào tỷ lệ tăng của khu vực hành chính để tránh dư luận trái chiều. Như vậy mức tăng lương tối thiểu dù bàn đi tính lại, căn cứ vào nhiều tiêu chí nhưng cuối cùng lại trở lại tiêu chí: ngân sách có bao nhiêu để tăng? Cơ quan quyết định cuối cùng là Chính phủ và vấn đề ngân sách có bao nhiêu là tiêu chí hàng đầu cho lựa chọn phương án tăng. Chính điều này cũng là một trong những nguyên nhân khiến thị trường lao động sẽ khó phát triển nếu không hướng tới mức lương thỏa thuận hợp lý giữa hai bên trong quan hệ lao động mà chỉ dừng lại ở lương hợp pháp (không thấp hơn lương tối thiểu). Theo bà Phạm Lan Hương (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế TƯ), hiện tại mức lương tối thiểu ở nước ta đang thấp hơn các nước trong khu vực khoảng 40%, trong khi mức chi tiêu cho cuộc sống của người lao động, đặc biệt ở các thành phố lớn thì gần tương đương. Mặc dù vậy, việc nâng lương tối thiểu cao lên lại gây khó cho Nhà nước, cụ thể là ngân sách. “Tiền lương tối thiểu lâu nay vẫn được xác định dựa vào đâu? Chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước. Mức sống tối thiểu là thế này nhưng ngân sách bảo chỉ duyệt bằng kia thì cũng phải chịu”, bà Hương bày tỏ.

Trong bối cảnh ngân sách nhà nước đang gặp nhiều khó khăn, thật không dễ để Hội đồng Tiền lương quốc gia có thể hoạt động thực chất, hiệu quả khi được thành lập.