Hoàn thiện tiêu chí ưu tiên, bảo đảm chính sách nhà ở đúng đối tượng

Chiều 22/10, Tổ 16 (gồm Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, Lai Châu) tiếp tục thảo luận về: dự án Luật Đất đai (sửa đổi); dự án Luật Nhà ở (sửa đổi); dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

Đề nghị nâng ngưỡng trần thu nhập xét duyệt mua nhà ở xã hội theo hướng linh hoạt

Tại điểm b, khoản 3, Điều 59 của dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) quy định cán bộ, công chức, viên chức thuê hay mua nhà ở xã hội phải đảm bảo điều kiện về thu nhập do Chính phủ quy định.

Cho ý kiến về vấn đề này, ĐBQH Châu Quỳnh Dao (An Giang) cho rằng, trên thực tế, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nói chung hiện cũng đang gặp "thế khó". Bởi nhìn chung, thu nhập hiện tại của cán bộ, công chức, viên chức theo đại biểu là "không đủ nghèo để được hưởng chính sách nhà ở xã hội, nhưng cũng không đủ giàu để mua nhà ở thương mại".

Lý giải về điều này, đại biểu Châu Quỳnh Giao cho rằng, theo thang bảng lương hiện nay, một người sau khoảng 15-20 năm công tác có thể chỉ ở mức trên 15 triệu đồng/tháng. Nếu cả hai vợ chồng cùng làm việc trong khu vực này, tổng thu nhập cũng chỉ hơn 30 triệu đồng/tháng. Với mức thu nhập đó, họ có thể không thuộc diện thu nhập thấp để được hưởng chính sách nhà ở xã hội, nhưng cũng khó có khả năng mua nhà ở thương mại.

Tại một số đô thị, giá nhà ở thương mại khá cao, có nơi từ 50-70 triệu đồng/m², có nơi lên đến hàng trăm triệu đồng/m². Một căn hộ có hai phòng ngủ có thể có giá khoảng 2-4 tỷ đồng. "So với thu nhập hiện hành, đây là ước mơ khá xa vời với nhiều người" - đại biểu Châu Quỳnh Dao phát biểu.

Từ thực tế đó, đại biểu Châu Quỳnh Dao đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát, cân nhắc điều chỉnh, bổ sung tại điểm b, khoản 3, Điều 59 theo hướng quy định nguyên tắc xác định điều kiện thu nhập riêng đối với nhóm đối tượng cán bộ, công chức, viên chức. Theo đó, điều kiện thu nhập cần được xem xét trên cơ sở thu nhập thực tế sau khi trừ các chi phí sinh hoạt thiết yếu, có tính đến mức sống tối thiểu theo vùng, quy mô gia đình và nghĩa vụ phụng dưỡng người cao tuổi. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm điều kiện thụ hưởng chính sách nhà ở xã hội phù hợp hơn với mức lương của Nhà nước trong từng thời kỳ.

Về giải pháp trước mắt, đại biểu đề nghị khi ban hành văn bản hướng dẫn thi hành Luật, Chính phủ có thể nghiên cứu nâng ngưỡng trần thu nhập xét duyệt mua nhà ở xã hội theo hướng linh hoạt. Chẳng hạn, có thể xem xét mức trần thu nhập cao hơn 1,5-1,8 lần so với mức áp dụng đối với người lao động tự do, hoặc xác định theo hệ số lương kết hợp với số người phụ thuộc.

Đối với nhà ở thương mại, đại biểu đề nghị bổ sung một điều riêng trong Chương III quy định về dự án phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp, đồng thời Luật cần định danh loại hình này, trao thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào đặc điểm đặc thù, tình hình thực tế của địa phương để ban hành tiêu chí hướng dẫn về giá nhà ở, giá mua bán, giá cho thuê.

Đại biểu nhấn mạnh, do đây là chính sách mới, Ban soạn thảo cần nghiên cứu, đánh giá tác động một cách toàn diện trước khi quy định, nhằm hạn chế nguy cơ gây xáo trộn thị trường, đồng thời bảo đảm hài hòa quyền lợi giữa các nhóm đối tượng chính sách hay nhóm cán bộ, công chức, viên chức theo quy định.

Xác định đúng đối tượng, tránh lợi dụng chính sách nhà ở xã hội

Liên quan đến nguyên tắc thực hiện hỗ trợ nhà ở xã hội tại Điều 60, ĐBQH Phạm Ngọc Hải (An Giang) đề cập đến quy định điểm c, khoản 2 nói về trường hợp các đối tượng có cùng tiêu chuẩn và điều kiện thì thực hiện hỗ trợ theo thứ tự ưu tiên.

Theo đại biểu, các đối tượng được hưởng chính sách nhà ở có thể đồng thời thuộc nhiều diện chính sách khác nhau. Tuy nhiên, dự thảo chưa quy định rõ nguyên tắc có tính gộp tiêu chí ưu tiên để xử lý đối với trường hợp này. Đại biểu cho rằng cần nghiên cứu nguyên tắc cho phép đối tượng hưởng chính sách nhà ở được lựa chọn một chính sách có mức ưu đãi cao nhất. Trường hợp cho phép áp dụng đồng thời nhiều chính sách ưu tiên thì cũng cần quy định rõ nguyên tắc cộng gộp các tiêu chí để xác định thứ tự ưu tiên.

Đối với tiêu chí ưu tiên nữ giới độc thân đang nuôi con nhỏ có khó khăn về nhà ở, đại biểu Phạm Ngọc Hải bày tỏ hoàn toàn ủng hộ vì cho rằng tiêu chí này tương đối rõ ràng. Tuy nhiên, cần có quy định chặt chẽ để bảo đảm chính sách được thực hiện đúng đối tượng, tránh tình trạng trục lợi.

Đại biểu nhìn nhận, nếu không có cơ chế xác định và kiểm soát phù hợp, có thể phát sinh trường hợp gia đình vốn đáp ứng các điều kiện hỗ trợ nhưng người phụ nữ không thuộc diện độc thân, dẫn đến nguy cơ lợi dụng việc ly hôn giả để hưởng chính sách. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự bình đẳng trong thụ hưởng chính sách mà còn có thể gây ra những tác động tiêu cực đối với xã hội.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định chặt chẽ hơn về tiêu chí và điều kiện áp dụng, bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng, không bị lợi dụng để trục lợi.

Đánh giá về tính khả thi và sự phù hợp của các chính sách mới trong dự thảo Luật, ĐBQH Trình Lam Sinh (An Giang) quan tâm đến chính sách về nhà ở xã hội và nhà ở cho lực lượng vũ trang. Theo đại biểu, dự thảo Luật đã quy định đơn giản hóa thủ tục giao cho chủ đầu tư, cho phép cơ quan có thẩm quyền thực hiện chủ trương đầu tư, đồng thời giao chủ đầu tư không phải thông qua đấu thầu, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện các thủ tục. Bên cạnh đó, chính sách về đối tượng, điều kiện được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội tại Điều 59 cũng được quy định linh hoạt, bao quát nhiều đối tượng hơn so với Luật hiện hành.

Đại biểu cho rằng, một điểm mới đáng chú ý là dự thảo đã đưa ra tiêu chí ưu tiên đối với người có từ 2 con đẻ trở lên, đồng thời dẫn chiếu, lồng ghép chính sách dân số. Đây là quy định có ý nghĩa tích cực; cho thấy dự thảo Luật đã tham vấn, lấy ý kiến nhiều giới, nhiều tầng lớp và tham khảo các quy định tại nhiều luật khác, phù hợp với định hướng chỉ đạo của Trung ương về chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo. Bên cạnh đó, quy định cho phép chuyển đổi quỹ đất quốc phòng, an ninh hiện không còn nhu cầu sử dụng sang phát triển nhà ở cho lực lượng vũ trang cũng là điểm mới mà đại biểu đánh giá cao về tính linh hoạt, kiến tạo.

Đại biểu Trình Lam Sinh nhận định, các chính sách trong dự thảo Luật cơ bản phù hợp, đáp ứng yêu cầu về quỹ đất, quỹ nhà ở và an sinh xã hội, góp phần giải quyết áp lực về nhà ở cho công nhân, cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang.

Tuy nhiên, đại biểu cũng đề nghị cơ quan soạn thảo lưu ý quy định về thẩm định giá bán, giá thuê nhà ở; đồng thời rà soát việc xác định điều kiện thu nhập của đối tượng được hưởng chính sách. Bởi trên thực tế, việc xác định một người có thu nhập thấp hay chưa có nhà ở để đủ điều kiện mua nhà ở xã hội là vấn đề không đơn giản.

"Không phải ai cũng có đầy đủ giấy tờ xác lập quyền sở hữu đối với nhà ở. Có trường hợp có thể có 2-3 căn nhà nhưng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý để xác lập quyền sở hữu. Vậy thì làm thế nào để xác định?", đại biểu nêu vấn đề.

Đại biểu cho rằng, nếu quy định chưa cụ thể có thể phát sinh tình trạng gian lận, lợi dụng chính sách. Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, có thể quy định rõ ràng, cụ thể, chi tiết hơn trong nghị định hay văn bản dưới luật để bảo đảm chính sách được thực hiện đúng đối tượng và khả thi trong thực tế.