Hoàn thiện thiết chế hòa giải ở cơ sở từ chính sách đến nguồn lực

Bảo đảm kinh phí dành cho công tác hòa giải ở cơ sở

Tại phiên thảo luận, các đại biểu bày tỏ nhất trí với sự cần thiết xây dựng dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Việc sửa đổi toàn diện, bổ sung các quy định mới tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động hòa giải ở cơ sở; kịp thời tháo gỡ những vướng mắc, bất cập trong các quy định của Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013; đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác quản lý nhà nước, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay.

Qua đó, phát huy hiệu quả vai trò của hòa giải ở cơ sở trong phòng ngừa, giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở; nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của người dân, tăng cường sự đồng thuận trong cộng đồng, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội và phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Cho ý kiến cụ thể về dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình Mai Văn Tuất cho rằng: cần nghiên cứu quy định về kinh phí dành cho công tác hòa giải ở cơ sở theo hướng bảo đảm từ ngân sách nhà nước, thay vì chỉ mang tính chất hỗ trợ như quy định hiện nay. Đây là vấn đề rất quan trọng nhằm bảo đảm đúng vai trò, vị trí và ý nghĩa của công tác hòa giải ở cơ sở theo tinh thần của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013.

Theo đại biểu Mai Văn Tuất, trong bối cảnh chúng ta đang triển khai thành công mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời thực hiện việc sáp nhập thôn, xóm, tổ dân phố, quy mô địa bàn quản lý của mỗi tổ hòa giải ngày càng lớn, khối lượng công việc cũng tăng lên đáng kể. Nếu kinh phí chỉ dừng ở mức hỗ trợ thì sẽ rất khó tạo điều kiện để các tổ hòa giải hoạt động hiệu quả. Vì vậy, đại biểu đề nghị ngân sách nhà nước cần bảo đảm kinh phí cho hoạt động hòa giải ở cơ sở để phát huy đầy đủ vai trò, ý nghĩa của thiết chế này, góp phần giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở, hạn chế khiếu kiện và giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định tại Điều 17 về quyền và nghĩa vụ của Tổ trưởng tổ hòa giải. Theo dự thảo, Tổ trưởng có quyền phân công, phối hợp với các hòa giải viên, tuy nhiên chưa quy định nhiệm vụ kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện. Đây là một thiếu sót. Với vai trò là người đứng đầu tổ hòa giải, Tổ trưởng không chỉ phân công mà còn phải có trách nhiệm kiểm tra, đôn đốc và điều phối hoạt động của các hòa giải viên. Có như vậy mới bảo đảm phát huy đầy đủ vai trò lãnh đạo, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của tổ hòa giải. Vì vậy, đề nghị bổ sung nội dung “kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện nhiệm vụ của các hòa giải viên” vào Điều 17.

Rà soát nội dung bảo mật để bảo đảm phù hợp với tính chất hòa giải ở cơ sở

Cho ý kiến về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của dự thảo luật này, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga, ĐBQH tỉnh Ninh Bình đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở, bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng theo tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Về việc đảm bảo tính hợp hiến, tính hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát các luật liên quan như: Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở; Luật Ngân sách nhà nước; Luật Tiếp cận thông tin; Luật Giao dịch điện tử; Luật Trọng tài thương mại; Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Luật Bình đẳng giới; Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở; Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

ĐBQH Lê Thị Nga tán thành việc bổ sung nội dung bảo mật thông tin tại Điều 4, song đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát nội dung bảo mật của dự thảo Luật để đảm bảo tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, phù hợp với tính chất hòa giải tự quản ở cơ sở.

Đồng tình quan điểm trên, đại biểu Hoàng Ngân Hoàn (Sơn La) đề nghị xem xét, nghiên cứu bổ sung tại Điều 4 một nguyên tắc riêng đối với việc hòa giải ở cơ sở bằng hình thức trực tuyến theo hướng phải bảo đảm tuân thủ các nguyên tắc của hòa giải ở cơ sở, tôn trọng quyền lựa chọn hình thức hòa giải của các bên, đáp ứng các yêu cầu về xác thực chủ thể tham gia, an toàn, bảo mật thông tin, bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu điện tử và các yêu cầu khác phù hợp với đặc thù của môi trường số.

Tại khoản 2 Điều 11, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung ngoài các bên có liên quan trong vụ việc, hòa giải viên có quyền đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan cung cấp tài liệu, thông tin liên quan đến vụ, việc hòa giải. Bởi vì, trong nhiều vụ việc, tài liệu liên quan đến vụ việc do cơ quan, tổ chức, cá nhân khác quản lý, trong khi các bên đương sự không thể cung cấp.

Liên quan đến nghĩa vụ của hòa giải viên tại Điều 12, đại biểu Hoàng Ngân Hoàn đề nghị rà soát quy định về nghĩa vụ của hòa giải viên trong trường hợp phát hiện mâu thuẫn, tranh chấp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hành chính hoặc vi phạm pháp luật hình sự. Theo đó, nghiên cứu theo hướng cho phép hòa giải viên được trực tiếp thông báo, tố giác, báo tin đến cơ quan có thẩm quyền trong trường hợp cần xử lý khẩn cấp nhằm bảo đảm việc phát hiện, xử lý vi phạm được kịp thời, hiệu quả; bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.