Hoàn thiện thể chế, bảo đảm khả năng tiếp cận bình đẳng các dịch vụ thiết yếu của người dân

Làm rõ trách nhiệm đề nghị áp dụng biện pháp bảo vệ trẻ em

Phát biểu thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế, ĐBQH Lê Nhật Thành cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành dự án Luật như đề xuất tại Tờ trình của Chính phủ và báo cáo thẩm tra. Theo đại biểu, việc ban hành Luật nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và cải cách hành chính; đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật về y tế, bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật.

Về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, cụ thể là khoản 3 Điều 52, ĐBQH Lê Nhật Thành cho biết, dự thảo quy định đối với trường hợp trẻ em bị xâm hại, có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi bởi cha, mẹ, người chăm sóc trẻ em; hoặc trẻ em bị xâm hại nhưng cha, mẹ, người chăm sóc từ chối thực hiện kế hoạch hỗ trợ, can thiệp, thì người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về trẻ em và Chủ tịch UBND cấp xã đề nghị Tòa án có thẩm quyền ra quyết định hạn chế quyền của cha, mẹ, người chăm sóc trẻ em hoặc tạm thời cách ly trẻ em khỏi những người này và áp dụng biện pháp chăm sóc thay thế.

Theo đại biểu, quy định trên đặt trách nhiệm thực hiện cùng một nhiệm vụ lên hai chủ thể là người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và Chủ tịch UBND cấp xã. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo cần làm rõ lý do phân định thẩm quyền như dự thảo, đồng thời đánh giá liệu việc giao nhiệm vụ cho cả hai chủ thể có dẫn đến trùng lặp, chồng chéo trong quá trình thực hiện hay không.

Đối với dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Khám bệnh, chữa bệnh, ĐBQH Lê Nhật Thành tập trung góp ý về quy định tại khoản 2 Điều 29 liên quan đến thủ tục thừa nhận giấy phép hành nghề. Theo dự thảo, người có giấy phép hành nghề gửi hồ sơ đề nghị thừa nhận đến cơ quan có thẩm quyền về y tế. Trong thời hạn 20 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền phải trả lời bằng văn bản về việc thừa nhận hoặc không thừa nhận giấy phép hành nghề. Trường hợp cần xác minh việc đào tạo ở nước ngoài, thời hạn giải quyết là 20 ngày làm việc kể từ ngày có kết quả xác minh. ĐBQH Lê Nhật Thành cho rằng cần quy định rõ “cơ quan có thẩm quyền về y tế” là cơ quan nào, qua đó tạo thuận lợi cho việc thực hiện các thủ tục hành chính liên quan.

Về phương án xác định thẩm quyền, đại biểu đề xuất cân nhắc hai hướng. Thứ nhất, giữ nguyên quy định hiện hành, theo đó Bộ Y tế chịu trách nhiệm thực hiện việc thừa nhận giấy phép hành nghề, bởi quy định này đang được triển khai ổn định, chưa phát sinh vướng mắc, bất cập. Thứ hai, nhằm tăng cường phân cấp, phân quyền, có thể giao thẩm quyền này cho cơ quan có chức năng quản lý y tế trực thuộc UBND cấp tỉnh, cụ thể là Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Theo đại biểu, việc làm rõ cơ quan chịu trách nhiệm giải quyết thủ tục thừa nhận giấy phép hành nghề sẽ góp phần bảo đảm tính rõ ràng của quy định, tạo thuận lợi trong quá trình thực hiện.

Bảo đảm tính tự nguyện, minh bạch trong hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người

Phát biểu thảo luận tại tổ về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), ĐBQH Đỗ Đức Hồng cho biết, về hiệu lực pháp lý của việc đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác trực tuyến trên nền tảng số, cơ chế bảo mật sinh trắc học và giải quyết xung đột ý chí giữa người đăng ký hiến với gia đình tại Điều 11 và Điều 20 của dự thảo Luật.

Liên quan đến nội dung này, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà chỉ ra hai vấn đề cần được xem xét. Thứ nhất, về nguy cơ giả mạo hoặc thao tác thay khi đăng ký hiến trực tuyến, khoản 1 Điều 11 đã mở ra bước tiến trong cải cách thủ tục hành chính khi cho phép đăng ký trên Hệ thống thông tin về quản lý mô, bộ phận cơ thể người, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống định danh, xác thực điện tử.

Tuy nhiên, dự thảo Luật chưa quy định cơ chế xác thực sinh trắc học bắt buộc hoặc chữ ký số cá nhân đối với người đăng ký trực tuyến. Theo đại biểu, thiếu cơ chế xác thực này có thể dẫn đến nguy cơ tài khoản bị chiếm đoạt hoặc người khác thao tác thay để đăng ký, hủy đăng ký hiến, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền nhân thân và tính tự nguyện của công dân.

Thứ hai, về xung đột ý chí giữa người hiến và gia đình tại thời điểm lấy bộ phận cơ thể, điểm a khoản 1 Điều 20 quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên đã đăng ký hiến thì khi chết, nếu đáp ứng các điều kiện, sẽ được tiến hành lấy bộ phận cơ thể. Theo phân tích của đại biểu, trong thực tiễn lâm sàng, khi người đã đăng ký hiến tạng hợp pháp qua đời nhưng thành viên gia đình như cha, mẹ, vợ, chồng, con kiên quyết phản đối, các bác sĩ thường buộc phải dừng việc lấy tạng do lo ngại nguy cơ khiếu kiện và mất an ninh trật tự.

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng, nếu dự thảo Luật không quy định rõ giá trị pháp lý của ý chí cá nhân đã được đăng ký hợp pháp trên hệ thống số, quyền tự quyết của công dân có thể không được bảo đảm đầy đủ, đồng thời dẫn đến lãng phí nguồn tạng hiến.

Từ những vấn đề trên, đại biểu đề nghị bổ sung quy định tại khoản 1 Điều 11 theo hướng việc đăng ký, thay đổi hoặc hủy đăng ký hiến trực tuyến phải được thực hiện thông qua cơ chế xác thực sinh trắc học hoặc chữ ký số cá nhân trên ứng dụng định danh quốc gia.

Đồng thời, tại Điều 20, đại biểu đề nghị bổ sung quy định xác định nguyện vọng hiến bộ phận cơ thể của người từ đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và đã đăng ký hợp pháp trên Hệ thống thông tin về quản lý mô, bộ phận cơ thể người là văn bản thể hiện ý chí cá nhân có giá trị pháp lý cao nhất. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm giải thích cho thành viên gia đình và được pháp luật bảo vệ khi thực hiện việc lấy bộ phận cơ thể theo đúng đăng ký của người hiến.

Điều phối ghép tạng bằng thuật toán

Về cơ chế điều phối bộ phận cơ thể người tại Điều 28 và Điều 34 của dự thảo Luật, ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng cần giải quyết hai vấn đề: nguy cơ can thiệp thủ công, thiếu minh bạch trong xếp hàng chờ ghép và sự thiếu hụt cơ chế kiểm toán dữ liệu, giám sát độc lập đối với hệ thống thông tin điều phối.

Theo đại biểu, khoản 1 Điều 28 quy định việc điều phối bộ phận cơ thể người được thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn quốc thông qua Hệ thống thông tin về quản lý mô, bộ phận cơ thể người. Tuy nhiên, khoản 3 Điều 28 mới chỉ liệt kê các nhóm tiêu chí ưu tiên mang tính định tính, chưa quy định nguyên tắc bắt buộc điều phối tự động bằng thuật toán phần mềm.

Đại biểu cho rằng, việc phụ thuộc vào sự điều hành thủ công có thể tạo kẽ hở cho cơ chế “xin - cho”, dẫn đến nguy cơ can thiệp, thay đổi thứ tự ưu tiên trong Danh sách chờ ghép quốc gia, ảnh hưởng đến tính công bằng, minh bạch và niềm tin của xã hội.

Bên cạnh đó, dù Điều 34 đã quy định việc xây dựng và quản lý hệ thống thông tin, dự thảo chưa thiết lập nghĩa vụ kiểm toán độc lập định kỳ đối với dữ liệu và thuật toán điều phối. Theo ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà, nếu thiếu cơ chế kiểm toán phần mềm và công khai nhật ký hệ thống, cơ quan quản lý nhà nước và người dân sẽ không có công cụ để kiểm tra, phát hiện vi phạm trong lập trình hoặc việc điều chỉnh thứ tự ưu tiên trái quy định.

Để khắc phục những bất cập này, đại biểu đề nghị bổ sung một khoản vào Điều 28, quy định việc điều phối bộ phận cơ thể người trong Danh sách chờ ghép quốc gia phải được thực hiện tự động bằng phần mềm thuật toán đã được kiểm định, với tiêu chí đánh giá công khai. Đồng thời, nghiêm cấm hành vi can thiệp thủ công, điều chỉnh dữ liệu hoặc thay đổi thứ tự ưu tiên, trừ trường hợp cấp cứu y khoa có xác nhận của Hội đồng chuyên môn.

Bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng cho người khuyết tật

Quan tâm tới dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 6 luật liên quan, ĐBQH Tạ Đình Thi tập trung góp ý các quy định về khả năng tiếp cận đối với người khuyết tật, nhấn mạnh yêu cầu thực thi nghiêm túc, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Theo đại biểu, dù dự thảo sửa đổi các Điều 15, 16, 17 của Luật Người khuyết tật theo hướng tinh gọn, vấn đề then chốt vẫn là hiệu quả thực hiện. Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 10:2024/BXD đã có hiệu lực từ ngày 1/2/2025, song cần tăng cường kiểm tra, nghiệm thu và xử lý vi phạm.

ĐBQH Tạ Đình Thi đề nghị quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, cấp xã trong rà soát, công bố lộ trình cải tạo công trình cũ; đồng thời đưa tiêu chí tiếp cận vào điều kiện cấp phép xây dựng mới. Trước thực tế các mốc bảo đảm điều kiện tiếp cận theo Điều 40 Luật Người khuyết tật đã qua nhưng việc thực hiện còn khó khăn, đại biểu kiến nghị bổ sung chế tài và lộ trình cụ thể ngay trong Luật hoặc giao Chính phủ hướng dẫn.

Về chuyển đổi số, đại biểu nhất trí thay cụm từ “công nghệ thông tin” bằng “công nghệ số”, đồng thời đề nghị cụ thể hóa nghĩa vụ cung cấp dịch vụ công trực tuyến có khả năng tiếp cận đối với người khuyết tật. Cổng dịch vụ công cần hỗ trợ trình đọc màn hình, phụ đề, ngôn ngữ ký hiệu; ứng dụng di động phải tuân thủ tiêu chuẩn tiếp cận.

Đại biểu cũng đề xuất khuyến khích nghiên cứu, sản xuất thiết bị hỗ trợ và phần mềm tiếng Việt dành cho người khuyết tật thông qua cơ chế đặt hàng, hỗ trợ nghiên cứu; ưu tiên vốn đầu tư công trung hạn để cải tạo hạ tầng tại đô thị, bệnh viện, trường học, bến xe; khuyến khích đối tác công – tư và ứng dụng bản đồ số chỉ dẫn lối đi, tìm điểm hỗ trợ gần nhất.

ĐBQH Tạ Đình Thi nhấn mạnh, cần gắn trách nhiệm thực thi với cơ chế kiểm tra, xử lý vi phạm và lộ trình bố trí nguồn lực rõ ràng, để khả năng tiếp cận không gian công cộng trở thành điều kiện bắt buộc, bảo đảm bình đẳng cho người khuyết tật ở mọi dạng tật.