Hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người

Qua 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển kỹ thuật ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam.

Tính đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.178 ca ghép bộ phận cơ thể người. Số lượng ca ghép tạng ở nước ta hiện chủ yếu là ghép tạng từ người cho sống (91,4%), số ca ghép từ người cho chết não chỉ chiếm khoảng 8,6%.

Tuy nhiên, hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như thiếu hành lang pháp lý cho việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết tuần hoàn; quy định về độ tuổi người hiến còn bất cập; thiếu quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong toàn bộ hoạt động hiến, lấy, ghép và điều phối mô, bộ phận cơ thể người; chế độ, chính sách đối với người hiến…

Dự thảo Luật gồm 7 chương, 39 điều, kế thừa những nguyên tắc và quy định cốt lõi của Luật năm 2006 đã được thực tiễn kiểm nghiệm và còn phù hợp về nguyên tắc tự nguyện trong hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người phải bảo đảm hòa hợp, công bằng, minh bạch và phải được điều phối bởi Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.

Dự thảo Luật hoàn thiện phạm vi điều chỉnh theo hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, khắc phục hạn chế của Luật hiện hành; hoàn thiện toàn bộ cơ chế quản lý mô, bộ phận cơ thể người theo quy định quản lý theo quy trình thực hiện trong thực tế; hoàn thiện các quy định về điều kiện bảo đảm.

Dự thảo Luật cũng bổ sung một số quy định về trường hợp hiến mô, bộ phận cơ thể người; bổ sung chương riêng về đăng ký hiến; quy định về quản lý, sử dụng mô và các sản phẩm từ mô; bổ sung ngoại trừ của nguyên tắc không nhằm mục đích thương mại; quy định về ghép bộ phận cơ thể người có liên quan đến người nước ngoài; quy định về thông tin, truyền thông, tư vấn và vận động hiến… Đồng thời, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm rào cản về thời gian và địa lý cho người dân.

Tại phiên họp, Thường trực Ủy ban cơ bản thống nhất với nội dung dự thảo Luật, sự phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, chú trọng đổi mới tư duy lập pháp, chuyển đổi số…

Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục rà soát, bổ sung toàn diện dự thảo Luật, bảo đảm những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, nhất là nội dung tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân phải được quy định đầy đủ, rõ ràng ngay trong Luật, không giao quy định chi tiết.

Dự thảo Luật không quy định riêng về đối tượng áp dụng, trong khi có quy định liên quan đến yếu tố người nước ngoài, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, nghiên cứu bổ sung quy định về đối tượng áp dụng, làm rõ phạm vi chủ thể chịu sự điều chỉnh của Luật, bảo đảm minh bạch và thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

Về nguyên tắc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến lấy xác, cần rà soát các quy định tại dự thảo Luật để bảo đảm không tạo ra xung đột giữa nguyên tắc tự nguyện và quyền quyết định của gia đình trong việc hiến mô, bộ phận cơ thể người. Đồng thời, cân nhắc kỹ lưỡng các trường hợp loại trừ nguyên tắc “không nhằm mục đích thương mại” là chính sách mới so với dự thảo Luật Bộ Tư pháp đã thẩm định, cần đánh giá tác động, quy định chặt chẽ bảo đảm tính nhân văn, mục đích nhân đạo, nguyên tắc công bằng, minh bạch của dự án Luật.

Đặc biệt, đối với việc bổ sung trường hợp lấy bộ phận cơ thể người sau khi chết tuần hoàn, cho phép người dưới 18 tuổi được hiến bộ phận cơ thể người sau khi chết, cần làm rõ giá trị pháp lý, cơ sở chứng minh “nguyện vọng thể hiện bằng lời nói” khi coi đây là một trong những căn cứ cho phép lấy bộ phận cơ thể người sau khi chết nếu người đó chưa đăng ký hiến.

Về chính sách của Nhà nước về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, cần nghiên cứu bổ sung chính sách hỗ trợ cho người hiến, gia đình người hiến, chính sách ưu đãi, tôn vinh, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ xã hội phù hợp trực tiếp cho người hiến và gia đình…

Dự thảo Luật có nhiều quy định về ủy quyền lập pháp, cần rà soát để bảo đảm các nội dung giao quy định chi tiết phù hợp Hiến pháp, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các luật chuyên ngành khác liên quan.

Đây là dự án Luật quan trọng, điều chỉnh những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền được sống và mang ý nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc, đồng thời có nhiều nội dung phức tạp, nhạy cảm, tác động sâu rộng về đạo đức, tâm lý, niềm tin xã hội, quan hệ xã hội, quan hệ gia đình, pháp lý, khoa học kỹ thuật, các vấn đề tội phạm và hình sự liên quan kinh tế…

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục tham vấn đầy đủ các cơ quan, đối tượng chịu tác động, tiếp thu, giải trình thấu đáo, minh bạch, bảo đảm các quy định chặt chẽ, có căn cứ khoa học, thực tiễn và khả thi. Từ đó, bảo đảm trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI.

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, Ban soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu tối đa các ý kiến tại phiên họp, tích cực nghiên cứu, rà soát, bảo đảm đủ các tài liệu theo quy định, hoàn thiện hồ sơ, đáp ứng yêu cầu về chất lượng dự án Luật.