Hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ người lao động, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa

Thiết lập “hàng rào an toàn” đủ mạnh bảo vệ người lao động

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh khẳng định, sau hơn 5 năm thi hành luật, công tác đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và phát triển nguồn nhân lực. Tuy nhiên, thực tế cũng phát sinh không ít bất cập, gây bức xúc, nhất là các vi phạm trong môi giới, tuyển dụng, thực hiện hợp đồng và bảo vệ quyền lợi của người lao động.

Phó Chủ tịch Quốc hội khẳng định, trong lần sửa đổi luật lần này có 6 yêu cầu mới: cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm và phân quyền cho địa phương. Hoàn thiện các khái niệm, bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm và điều kiện cấp giấy phép. Hoàn thiện chính sách và bảo vệ quyền lợi người lao động. Hoàn thiện quy định về chuẩn bị nguồn lao động. Nâng cấp cơ sở dữ liệu và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cũng đánh giá cao những cải tiến trong dự thảo luật theo hướng cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Báo cáo của Chính phủ cho thấy, việc sửa đổi luật không làm phát sinh thủ tục mới; đồng thời, dự kiến bãi bỏ 5/19 thủ tục, đơn giản hóa 6 thủ tục và giảm khoảng 34% chi phí tuân thủ.

Nhấn mạnh đây là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro trong khâu chuẩn bị nguồn lao động và thực hiện hợp đồng, nguy cơ dẫn đến tình trạng lừa đảo môi giới, vi phạm tuyển dụng, hay lao động bỏ trốn, hết hạn không về nước, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý trong lần sửa đổi này phải khắc phục triệt để các bất cập trên. Theo đó, luật không chỉ giải phóng quyền chủ động cho doanh nghiệp mà quan trọng hơn phải thiết lập được một “hàng rào an toàn” đủ mạnh để bảo vệ người lao động.

Đồng tình với việc sửa đổi Điều 4 tại khoản 2 Điều 1, dự thảo luật đã bổ sung chính sách ưu tiên đưa lao động qua đào tạo, có trình độ kỹ thuật cao đi làm việc ở nước ngoài và trọng dụng nguồn nhân lực này sau khi về nước, mục tiêu nhằm nâng cao chất lượng lao động thay vì chỉ thuần túy tăng số lượng. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, điều này hoàn toàn đúng với chủ trương của Đảng, Nhà nước và ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, trong đó việc xác định lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là nguồn lực quan trọng cung cấp nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Tuy nhiên, dự thảo giao Chính phủ quy định cơ chế đặc thù đối với ngành, nghề ưu tiên nhưng chưa quy định rõ nguyên tắc áp dụng. Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần quy định ngay trong luật các nguyên tắc mang tính định hướng làm cơ sở cho Chính phủ ban hành nghị định hướng dẫn. Đồng thời, cần công khai minh bạch tiêu chí; quy định thời hạn áp dụng gắn với nhu cầu nhân lực trong nước; bảo đảm không làm ảnh hưởng đến cơ hội và chính sách hỗ trợ đối với lao động thuộc hộ nghèo, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật và người dân ở vùng khó khăn.

Việc điều chỉnh quy định tại khoản 6 Điều 1 (sửa đổi Điều 10) của dự thảo luật là cần thiết nhằm ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp vi phạm cố tình thay đổi pháp nhân, hoặc lập pháp nhân mới để trốn tránh trách nhiệm đến cùng với người lao động, song Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần làm rõ: Người đại diện theo pháp luật có phải là người có lỗi hay không? Xử lý ra sao khi doanh nghiệp thay đổi chủ sở hữu? Giải pháp nào để phát hiện người quản lý thực tế đứng sau pháp nhân mới?

“Quy định cấm cấp phép trong 5 năm chỉ nên áp dụng khi quyết định thu hồi đã có hiệu lực pháp luật, xác định rõ trách nhiệm cá nhân và bảo đảm quyền khiếu nại chính đáng của các bên. Do đó, cần tiếp tục rà soát, quy định chặt chẽ hơn các điều kiện thu hồi giấy phép cũng như chế tài xử lý vi phạm đối với doanh nghiệp”, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Cho ý kiến vào khoản 10 Điều 1, dự thảo luật sửa đổi toàn bộ Điều 18 của luật hiện hành về chuẩn bị nguồn lao động, Phó Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao việc dự thảo luật chuyển từ cơ chế doanh nghiệp phải “xin chấp thuận” sang tự chủ động, chỉ cần thông báo cho UBND cấp xã và cập nhật dữ liệu lên hệ thống. Bước cải cách này giúp doanh nghiệp rút ngắn đáng kể thời gian và thủ tục thực hiện.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý việc Điều 18 cho phép doanh nghiệp ký thỏa thuận với người lao động về chi phí đào tạo và trách nhiệm tài chính khi dừng tham gia. Vì vậy, cần quy định trong luật theo hướng: Chỉ được yêu cầu thanh toán chi phí thực tế, chi phí hợp lý có chứng từ, hoặc được đặt cọc giữ chỗ hoặc ký quỹ dưới tên khác, không phải bồi hoàn khi không được phía nước ngoài tuyển chọn, không do lỗi của người lao động và phải hoàn trả tiền trong thời hạn. Đồng thời, doanh nghiệp chỉ được trực tiếp đào tạo nghề khi đáp ứng pháp luật về giáo dục nghề nghiệp, hoặc phải hợp tác với các cơ sở đủ điều kiện.

Liên quan đến nội dung trách nhiệm bảo vệ người lao động tại khoản 11 Điều 1 (sửa đổi Điều 26), Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu thiết lập các cơ chế bảo vệ thực chất và khả thi hơn. Trong đó, cần tính đến việc xây dựng đường dây nóng hỗ trợ 24/7; quy định cụ thể thời gian xác nhận thông tin, trách nhiệm khi mất liên lạc; cũng như quy trình xử lý các vấn đề nợ lương, thu giữ hộ chiếu trái phép, tai nạn lao động hay hành vi quấy rối...

Rà soát, quy định rõ cơ chế cạnh tranh bình đẳng, minh bạch

Góp ý hoàn thiện dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, làm rõ ranh giới pháp lý của luật đối với các nội dung trên không gian mạng.

Về phạm vi điều chỉnh đối với hoạt động xuất bản trên không gian mạng, theo Phó Chủ tịch Quốc hội, dự thảo đã bổ sung quy định quản lý các nội dung có tính chất xuất bản trên môi trường số nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý hiện nay. Tuy nhiên, khái niệm đang được xây dựng còn khá rộng, có thể dẫn đến việc nhiều hoạt động thông thường như đăng giáo trình, công bố báo cáo nghiên cứu, viết blog chuyên môn hoặc lưu trữ tài liệu cũng nằm trong phạm vi điều chỉnh.

Do đó, đề nghị cần xác định rõ tiêu chí của hoạt động xuất bản trên không gian mạng, bao gồm: Hoạt động có tổ chức; sản phẩm hoàn chỉnh; mục đích phổ biến rộng rãi đến công chúng và có sự kiểm soát nội dung. Đồng thời, cần loại trừ rõ nội dung báo chí, trao đổi cá nhân, dữ liệu nghiên cứu mở và thông tin nội bộ ra khỏi phạm vi điều chỉnh của Luật Xuất bản.

Về mô hình tổ chức, dự thảo luật cho phép thành lập cơ quan xuất bản truyền thông chủ lực quốc gia hoạt động đa nền tảng, có các doanh nghiệp thành viên và áp dụng cơ chế tài chính đặc thù. Đây là định hướng phù hợp với yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, nếu nguồn lực công, dữ liệu và thị trường được tập trung vào một số ít chủ thể thì cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để bảo đảm cạnh tranh lành mạnh. Vì vậy, đề nghị cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát, quy định rõ cơ chế cạnh tranh bình đẳng, minh bạch…