Hoàn thiện cơ chế huy động và cơ chế bảo vệ người có tài sản

Bảo đảm khả năng phản ứng nhanh của cơ quan nhà nước

Các đại biểu nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản. Theo đó, Luật năm 2008 đã tạo cơ sở để Nhà nước huy động tài sản trong những tình huống đặc biệt. Tuy nhiên, do tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, sự phát triển của hạ tầng số và các loại tài sản mới đòi hỏi phải hoàn thiện cả cơ chế huy động lẫn cơ chế bảo vệ người có tài sản. Việc sửa đổi cần đồng thời bảo đảm khả năng phản ứng nhanh của cơ quan nhà nước và thực hiện đầy đủ khoản 3 Điều 32 Hiến pháp về trưng mua, trưng dụng có bồi thường theo giá thị trường.

Về điểm d khoản 1 Điều 17 dự thảo quy định “Người có thẩm quyền quyết định trưng mua tài sản theo quy định của Luật khác”, ĐBQH Trần Thị Vân (Bắc Ninh) cho rằng, bản chất, trưng mua tài sản là biện pháp hành chính đặc biệt. Theo đó Nhà nước bắt buộc chuyển quyền sở hữu tài sản của tổ chức, cá nhân sang Nhà nước và thực hiện thanh toán bằng ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật. Do đó, thẩm quyền quyết định trưng mua cần được quy định cụ thể, thống nhất và kiểm soát chặt chẽ, phù hợp với nguyên tắc bảo hộ quyền sở hữu tài sản tại Điều 32 Hiến pháp năm 2013 và nguyên tắc quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước.

Trong khi đó, đại biểu Trần Thị Vân cho biết, các điểm a, b, c khoản 1 Điều 17 đã xác định cụ thể những người có thẩm quyền quyết định trưng mua tài sản. Việc tiếp tục quy định mở tại điểm d, cho phép người có thẩm quyền theo luật khác quyết định trưng mua có thể dẫn đến chồng chéo thẩm quyền giữa các cơ quan, phát sinh trường hợp nhiều chủ thể cùng có quyền quyết định trưng mua đối với một loại tài sản, trong cùng một tình huống, gây khó khăn trong xác định trách nhiệm, nguồn kinh phí và cơ quan thực hiện thanh toán. Đồng thời, có nguy cơ làm thiếu thống nhất trong việc áp dụng điều kiện, trình tự, thủ tục trưng mua tài sản.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bỏ điểm d khoản 1 Điều 17; trường hợp có luật chuyên ngành thực sự cần quy định thẩm quyền trưng mua khác thì phải được rà soát, đánh giá và quy định cụ thể, đồng thời thiết lập nguyên tắc xử lý xung đột thẩm quyền, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và trách nhiệm quản lý ngân sách nhà nước. Tại điểm d khoản 1 Điều 24 tương tự điểm d khoản 1 Điều 17.

Điểm c khoản 1 Điều 17, dự thảo Luật giao Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trưng mua tài sản để phục vụ trực tiếp phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn khi cấp Trung ương hoặc cấp tỉnh chưa tiếp cận được; điểm c khoản 1 Điều 24 giao thẩm quyền quyết định trưng dụng trong một số tình huống tương tự.

ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) nhấn mạnh, đây là thẩm quyền có tác động lớn đến tài sản của người dân, trong khi phạm vi địa bàn, loại tài sản và khả năng định giá, bố trí kinh phí, tổ chức hoàn trả ở cấp xã có giới hạn. Vì vậy, cần cân nhắc tập trung thẩm quyền cấp xã vào việc trưng dụng tài sản thông dụng, có quy mô và thời hạn xác định, phục vụ tình huống cấp bách trên địa bàn.

“Nếu tiếp tục giao thẩm quyền trưng mua, cần quy định ngay trong Luật giới hạn về loại tài sản, giá trị, số lượng và phạm vi; đồng thời quy định cơ chế báo cáo, kiểm tra và hỗ trợ chuyên môn, tài chính từ cấp trên”, đại biểu nhấn mạnh.

Dẫn quy định Chủ tịch UBND cấp xã “không được trưng mua tài sản trên địa bàn xã khác” tại điểm c khoản 1 Điều 17 và “không được trưng dụng tài sản nằm trên địa bàn từ 2 xã trở lên” tại điểm c khoản 1 Điều 24, đại biểu cho rằng, cần có quy định thống nhất về phối hợp liên xã và xử lý khi tình huống khẩn cấp vượt địa giới. Với quyết định điện tử hoặc quyết định trưng dụng bằng lời nói phải có phương án thông báo thay thế khi người có tài sản không có điều kiện tiếp cận tài khoản định danh hoặc mạng viễn thông.

Hoàn thiện cơ chế hủy quyết định và bảo đảm quyền khiếu nại, khởi kiện

Về Điều 9, dự thảo Luật quy định các trường hợp phải hủy bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng; Điều 12 quy định quyền của người có tài sản, trong đó có quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị bổ sung rõ quyền yêu cầu hủy quyết định khi căn cứ trưng mua, trưng dụng không còn hoặc quyết định chưa được thực hiện mà tài sản không còn tồn tại; đồng thời quy định thời hạn giải quyết yêu cầu và trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho người có tài sản.

Điểm đ khoản 1 Điều 12 quy định việc khiếu nại, khởi kiện không làm ảnh hưởng đến hiệu lực thi hành quyết định, đại biểu cho rằng, cần chỉnh lý để không bị hiểu là loại trừ quyền của người giải quyết khiếu nại hoặc Tòa án áp dụng biện pháp tạm đình chỉ trong trường hợp pháp luật cho phép. Quyền khởi kiện và cơ chế xem xét tính hợp pháp của quyết định phải thực chất, nhưng không làm cản trở việc xử lý tình huống cấp bách theo đúng điều kiện của Luật.

Khoản 4 Điều 9 dự thảo Luật cũng cần dự liệu trường hợp tài sản trưng mua đã bàn giao và bị tiêu hao, sử dụng hết hoặc không thể hoàn trả nguyên trạng khi quyết định bị hủy.

“Dự thảo Luật nên xác định cách thanh toán hoặc bồi thường tương ứng, thời điểm tính giá và cơ quan chịu trách nhiệm; không để người có tài sản phải gánh hậu quả từ quyết định bị xác định là trái luật”, đại biểu Dương Khắc Mai nhấn mạnh.