Hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển chuỗi giá trị dầu khí và năng lượng ngoài khơi

Chiều 4/8, Quốc hội thảo luận tại Tổ về Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi); Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài dự phiên thảo luận tại Tổ 15 (Đoàn ĐBQH Phú Thọ, TP. Đà Nẵng).

Phân quyền chỉ thực sự khả thi khi thẩm quyền, trách nhiệm được quy định rõ

Thảo luận tại Tổ 15, cho ý kiến về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi), ĐBQH Châu Văn Minh (Phú Thọ) cho rằng một trong những nội dung nổi bật của dự thảo là việc tiếp tục mở rộng thẩm quyền của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) trong quá trình tổ chức thực hiện hoạt động dầu khí. Do đó, nhiều nội dung đã được chuyển từ cơ chế xin ý kiến nhiều cấp sang giao quyền chủ động hơn cho Petrovietnam trong phạm vi chức năng được giao. Đây là bước cải cách đáng ghi nhận, phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền của Đảng và Nhà nước, đồng thời đáp ứng yêu cầu rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai các dự án dầu khí.

Đại biểu đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát toàn bộ các quy định liên quan đến trình tự, thẩm quyền và cơ chế phối hợp nhằm bảo đảm các quyền đã được Luật giao cho Petrovietnam có thể được thực hiện đầy đủ, thống nhất và không phát sinh thêm các thủ tục hành chính ngoài những nội dung Luật đã quy định. Bên cạnh đó, đề nghị tiếp tục rà soát để phân định rõ hơn các quyết định Petrovietnam thực hiện với tư cách doanh nghiệp và các quyết định Petrovietnam thực hiện theo nhiệm vụ được Nhà nước giao.

Liên quan đến phạm vi điều chỉnh, theo đại biểu Châu Văn Minh, dự thảo hiện nay đã mở rộng đáng kể phạm vi điều chỉnh so với Luật 2022, tuy nhiên vẫn chủ yếu xoay quanh dầu và khí. Trong khi đó, xu hướng quốc tế đang chuyển sang quản lý tổng hợp tài nguyên trong lòng đất (địa năng lượng) bao gồm dầu khí, hydro tự nhiên, địa nhiệt và các loại khí hiếm như helium, vấn đề về thu giữ và lưu trữ CO₂.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định theo hướng hoạt động điều tra cơ bản dầu khí được phép kết hợp điều tra các tài nguyên năng lượng khác dưới bề mặt/trong lòng đất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng dữ liệu và hạ tầng điều tra. Theo đại biểu, nếu thực hiện được như vậy sẽ không phải sửa Luật khi Việt Nam triển khai các chương trình hydro tự nhiên hoặc CCS trong tương lai.

ĐBQH Bùi Thị Kim Tuyến (Phú Thọ) nhấn mạnh, việc mở rộng thẩm quyền của Petrovietnam trong thực hiện các quyền phê duyệt, chấp thuận và giám sát được giao trong hoạt động dầu khí đã thể hiện sự thay đổi về tư duy quản lý, chuyển từ mô hình can thiệp hành chính trực tiếp sang mô hình giao quyền nhiều hơn cho chủ thể có đủ năng lực chuyên môn và chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện. Đây là một bước tiến phù hợp với yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dầu khí trong bối cảnh các dự án mới có mức độ rủi ro cao hơn, quy mô đầu tư lớn hơn và đòi hỏi quá trình ra quyết định nhanh hơn.

Tuy nhiên, đại biểu Bùi Thị Kim Tuyến cho rằng, việc giao thêm thẩm quyền cho Petrovietnam cần đồng thời xác định rõ tư cách của Petrovietnam khi thực hiện quyền của nước chủ nhà, phạm vi trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về dầu khí và cơ chế phối hợp giữa các chủ thể liên quan. Việc phân quyền chỉ thực sự khả thi khi thẩm quyền, trình tự thực hiện, giá trị pháp lý của các ý kiến tham gia và trách nhiệm cuối cùng của từng chủ thể được quy định rõ, bảo đảm không làm phát sinh thêm tầng nấc thủ tục hoặc rủi ro pháp lý đối với các quyết định của Petrovietnam.

Bên cạnh đó, việc phân quyền cần được thực hiện có phân loại, theo hướng giao Petrovietnam quyết định các vấn đề chuyên môn, kỹ thuật và triển khai hợp đồng dầu khí; đồng thời tiếp tục bảo đảm thẩm quyền của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với các vấn đề chiến lược, liên ngành, liên vùng hoặc có ảnh hưởng lớn đến quốc phòng, an ninh, quy hoạch và lợi ích quốc gia. Việc Luật giao thêm quyền mới chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ là phải có cơ chế thực thi tương ứng.

Làm rõ ranh giới pháp lý giữa hoạt động dầu khí và dự án đầu tư điện lực/điện gió ngoài khơi độc lập

ĐBQH Vương Quốc Thắng (TP. Đà Nẵng) đánh giá cao tinh thần cầu thị, sự chuẩn bị công phu của Cơ quan chủ trì soạn thảo (Bộ Công Thương) và thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Dầu khí nhằm thể chế hóa kịp thời Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kết luận số 76-KL/TW, Nghị quyết số 55-NQ/TW, Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá khoa học công nghệ, chuyển đổi số và Nghị quyết số 70-NQ/TW về an ninh năng lượng quốc gia.

Theo đại biểu, dự thảo Luật đã bổ sung Điều 4 quy định về ưu tiên áp dụng Luật Dầu khí trong trường hợp có quy định khác nhau giữa Luật Dầu khí và các luật khác về điều tra cơ bản và hoạt động dầu khí.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ quy trình phê duyệt Kế hoạch thu dọn công trình dầu khí (quy định tại Điều 39 của dự thảo Luật Dầu khí) phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định đặc thù về bảo vệ môi trường và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia theo Điều 67 và Điều 99 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.

Với việc phân cấp thẩm quyền cho Hội đồng thành viên Petrovietnam phê duyệt sử dụng vốn được quy định tại Điều 59 và xử lý bù trừ chi phí tại Điều 60, đại biểu Vương Quốc Thắng cho rằng đây là cơ chế đột phá. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần quy định rõ cơ chế giám sát rủi ro tài chính, bảo toàn vốn nhà nước để vừa giải phóng quyền tự chủ cho doanh nghiệp nhà nước, vừa bảo đảm kiểm soát quyền lực, chống thất thoát, lãng phí theo Quy định số 178-QĐ/TW.

Góp ý về nội dung phát triển công trình năng lượng ngoài khơi gắn với triển khai hoạt động dầu khí (Điều 53), đại biểu cho rằng cần làm rõ ranh giới pháp lý giữa hoạt động dầu khí (thuộc phạm vi Luật Dầu khí) và dự án đầu tư điện lực/điện gió ngoài khơi độc lập (thuộc Luật Điện lực và Luật Đầu tư). Cần quy định rõ thẩm quyền chấp thuận dùng chung hạ tầng biển và cơ chế hạch toán chi phí dùng chung để không làm thất thoát vốn nhà nước nhưng cũng không gây cản trở nhà đầu tư.

ĐBQH Đinh Công Sỹ (Phú Thọ) bày tỏ cơ bản nhất trí với quy định của dự thảo Luật bổ sung phát triển chuỗi giá trị dầu khí và năng lượng ngoài khơi. Theo đại biểu, đây là định hướng phù hợp với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và thực hiện chủ trương chuyển dịch năng lượng, giúp Việt Nam thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050.

Tuy nhiên, đại biểu cũng cho rằng các quy định của dự thảo Luật còn mang tính định hướng, chưa làm rõ nội hàm của “chuỗi giá trị dầu khí”, chưa xác định phạm vi điều chỉnh cũng như cơ chế phối hợp giữa hoạt động dầu khí với các ngành năng lượng mới, chưa có quy định về nguyên tắc sử dụng chung hạ tầng ngoài khơi để tối ưu hóa nguồn lực xã hội.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định cụ thể hơn về cơ chế phối hợp với phát triển điện khí, hydrogen và năng lượng tái tạo ngoài khơi; nguyên tắc sử dụng chung hạ tầng kỹ thuật (sử dụng hạ tầng dầu khí hiện hữu: giàn khai thác; đường ống dẫn khí; đường ống thu gom CO2; tuyến cáp điện; hệ thống thông tin liên lạc; kho chứa; cảng chuyên dùng; trung tâm điều khiển...); đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể về các nội dung nêu trên.