Hoàn thiện cơ chế, bảo đảm dân chủ ở cơ sở thực chất, hiệu quả

Sáng 30/10, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Không để điều kiện đề xuất sáng kiến trở thành rào cản

Góp ý về cơ chế sáng kiến của công dân ở cộng đồng dân cư, ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) cơ bản thống nhất với quy định tiếp tục duy trì cơ chế để người dân đề xuất sáng kiến và được cộng đồng dân cư bàn, quyết định. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị đánh giá kỹ tính khả thi của quy định yêu cầu ít nhất 10% số hộ gia đình đồng thuận để sáng kiến được đưa ra xem xét.

Theo đại biểu, quy định này có thể phù hợp với những thôn, bản miền núi có từ 50 - 100 hộ gia đình, nhưng sẽ khó thực hiện tại các đô thị, khu chung cư có từ 1.000 - 2.000 hộ, nơi việc đạt tỷ lệ 10% đồng thuận đòi hỏi hàng trăm hộ tham gia. Trong khi đây mới chỉ là điều kiện để sáng kiến được đưa ra bàn bạc, chưa phải quyết định của cộng đồng dân cư.

Nếu đặt điều kiện quá cao ngay từ bước đề xuất, những sáng kiến thiết thực, có lợi cho cộng đồng có thể không có cơ hội được xem xét. Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu ngưỡng đồng thuận phù hợp với quy mô dân cư, có thể kết hợp tỷ lệ phần trăm với mức trần số hộ đồng thuận.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh cũng đề nghị quy định rõ thời hạn xem xét, xử lý sáng kiến và thông báo kết quả cho người đề xuất; trường hợp không đủ điều kiện đưa ra thảo luận phải trả lời, nêu rõ lý do.

Cùng quan tâm vấn đề này, ĐBQH Chamaléa Thị Thuỷ (Khánh Hòa) cho rằng tỷ lệ 10% là quy định cứng, khó thực hiện ở cả địa bàn miền núi có dân cư phân tán và đô thị đông dân. Đại biểu kiến nghị không quy định tỷ lệ cố định hoặc thiết kế cơ chế linh hoạt hơn, theo hướng chỉ cần có sự đồng thuận của một số đại diện hộ gia đình hoặc được Ban Công tác Mặt trận đánh giá mang lại lợi ích chung thì trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố có trách nhiệm đưa sáng kiến ra cộng đồng dân cư bàn và quyết định.

Đại biểu Chamaléa Thị Thuỷ cũng đề nghị phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số và chức sắc, chức việc tôn giáo trong tuyên truyền, vận động, giám sát thực hiện dân chủ ở cơ sở; tạo điều kiện để đại diện các lực lượng này tham gia Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tại những địa bàn phù hợp.

Về trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết kiến nghị, phản ánh, đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề nghị phân biệt rõ việc giải quyết khiếu nại, tố cáo với trách nhiệm xem xét, giải trình, trả lời kiến nghị, phản ánh. Khiếu nại phải được giải quyết theo trình tự, thủ tục luật định; tố cáo phải được xác minh, kết luận và xử lý theo quy định, không thể chỉ ban hành văn bản giải thích, trả lời là coi như hoàn thành trách nhiệm.

Đồng thời, cần phân định rõ nơi tiếp nhận thông tin với cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết, tránh tình trạng người dân gửi kiến nghị đến nhiều nơi nhưng không biết cơ quan nào chịu trách nhiệm.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, không thu hẹp quyền dân chủ

Về thực hiện dân chủ trên nền tảng số, các đại biểu thống nhất đây là hướng đi cần thiết, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, ứng dụng công nghệ phải nhằm mở rộng quyền tham gia của người dân, không trở thành điều kiện bắt buộc hoặc thay thế hoàn toàn các hình thức dân chủ trực tiếp.

Đại biểu Chamaléa Thị Thuỷ lưu ý, tại nhiều địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và hải đảo, hạ tầng viễn thông chưa đồng đều, kỹ năng sử dụng thiết bị thông minh còn hạn chế. Vì vậy, cần duy trì song song các hình thức như họp thôn, họp tổ dân phố; đồng thời đầu tư hạ tầng số, xây dựng ứng dụng thân thiện, có hỗ trợ âm thanh và song ngữ phù hợp với đặc thù địa phương.

Cùng quan điểm, ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đề nghị làm rõ sự khác nhau giữa công khai thông tin trực tuyến, lấy ý kiến trực tuyến và biểu quyết trực tuyến, bởi mỗi hình thức có mục đích và giá trị pháp lý khác nhau. Một lượt tương tác đồng ý trên mạng xã hội không thể mặc nhiên được coi là phiếu biểu quyết có giá trị pháp lý.

Đối với biểu quyết trực tuyến, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm đúng người, đúng quyền và đúng một lần. Hệ thống phải xác định chính xác người thực hiện có quyền đại diện hộ gia đình để biểu quyết hay không; đồng thời có khả năng phát hiện, loại trừ kết quả trùng lặp khi kết hợp biểu quyết trực tiếp và trực tuyến. Dự thảo cũng cần bổ sung cơ chế kiểm chứng, kiểm toán độc lập và phương án xử lý khi hệ thống gặp sự cố.

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra và các cơ quan của Quốc hội nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu để hoàn thiện dự thảo Luật.

Về thực hiện dân chủ trên nền tảng số, Bộ trưởng Bộ Nội vụ nhấn mạnh phải bảo đảm song song với phương thức truyền thống, không tạo rào cản, chi phí hoặc làm hạn chế quyền tham gia của người dân, nhất là tại vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Dự thảo Luật sẽ được hoàn thiện theo hướng làm rõ trách nhiệm cung cấp thông tin, tiếp nhận, xử lý kiến nghị, phản ánh và xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện dân chủ gắn với trách nhiệm người đứng đầu.

Đối với Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, cơ quan soạn thảo sẽ làm rõ chức năng kiểm tra, giám sát, phân định với hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước. Về quy định tỷ lệ 10% hộ gia đình đồng thuận khi đề xuất sáng kiến cộng đồng, Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp tục rà soát, nghiên cứu ý kiến đại biểu để chỉnh lý phù hợp.

Bộ trưởng nhấn mạnh, thực hiện dân chủ ở cơ sở phải bảo đảm dân chủ đi đôi với kỷ cương, quyền làm chủ gắn với trách nhiệm, công khai đi đôi với giải trình và chuyển đổi số gắn với khả năng tiếp cận bình đẳng, qua đó bảo đảm người dân thực sự tham gia vào những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của mình.