Hoàn thiện chính sách đất đai, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh và Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên dự thảo luận tổ.

Không để người dân chịu thiệt do vướng mắc trong thủ tục đất đai

Quan tâm đến quy định về đăng ký đất đai lần đầu, ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa) cho rằng, cần phân định rõ giữa việc đăng ký đất đai và thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Thực tế tại nhiều địa phương, hai thủ tục này thường được thực hiện gắn với nhau, dẫn đến tình trạng người dân chưa có đầy đủ giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất gặp khó khăn ngay từ khâu đăng ký, trong khi theo quy định của pháp luật thì đăng ký đất đai là bắt buộc.

Theo đại biểu, mục đích của đăng ký đất đai lần đầu là xây dựng cơ sở dữ liệu toàn diện, giúp cơ quan quản lý nắm được hiện trạng sử dụng đất. Vì vậy, cần có cơ chế để tất cả người đang sử dụng đất đều được đăng ký, không phụ thuộc vào việc đã có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hay chưa. Việc công nhận quyền sử dụng đất và cấp giấy chứng nhận phải được xem xét theo những điều kiện riêng do pháp luật quy định.

Đối với thủ tục cấp giấy chứng nhận lần đầu, đại biểu đề nghị thay đổi cách tiếp cận trong xác định thời điểm sử dụng đất ổn định, theo hướng căn cứ vào thời điểm thửa đất bắt đầu được sử dụng, thay vì quy định cá nhân sử dụng đất ổn định, vì như vậy chỉ hướng đến người sử dụng đất đầu tiên mà không cấp giấy chứng nhận cho chính người đang sử dụng đất. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong xác minh nguồn gốc, quá trình sử dụng đất, tránh đẩy khó khăn về phía người dân, cũng như đẩy trách nhiệm này về cho cán bộ hoạt động không chuyên trách ở cơ sở.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế giải quyết đối với những thửa đất chỉ có tranh chấp một phần diện tích, ranh giới liền kề; theo đó, có thể tạm thời chưa giải quyết phần đang tranh chấp nhưng vẫn xem xét cấp giấy chứng nhận đối với phần diện tích còn lại nếu đủ điều kiện tách thửa theo quy định.

Cùng quan tâm đến việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất, ĐBQH Trần Kim Kha (Gia Lai) đề nghị hoàn thiện quy định về thu hồi giấy chứng nhận đã cấp không đúng pháp luật, nhất là trường hợp sai sót xuất phát từ cơ quan có thẩm quyền.

Theo đại biểu, nhiều trường hợp giấy chứng nhận được cấp từ nhiều năm trước, người dân sử dụng đất ổn định, không có hành vi gian dối nhưng vẫn có nguy cơ bị thu hồi do sai sót trong xác định diện tích, nguồn gốc hoặc mục đích sử dụng đất của cơ quan cấp giấy.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị không thu hồi giấy chứng nhận đã cấp quá 10 năm nếu người được cấp không có hành vi gian dối, giả mạo giấy tờ. Đồng thời, cần bổ sung quy định về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước khi thu hồi giấy chứng nhận do lỗi của cơ quan, người có thẩm quyền; xử lý trách nhiệm của cá nhân có hành vi vi phạm.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ điều kiện không áp dụng thu hồi đất do vi phạm pháp luật đất đai, tránh để các trường hợp lấn, chiếm đất công lợi dụng việc nộp hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận nhằm trì hoãn xử lý vi phạm.

Từ thực tiễn vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ĐBQH Trường Trung Tuyến (Gia Lai) đề nghị có cơ chế giải quyết dứt điểm các trường hợp người dân sử dụng đất ổn định, không có tranh chấp nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận do vướng mắc về nguồn gốc đất nông, lâm trường.

Đại biểu cho rằng, đối với diện tích đất có nguồn gốc nông, lâm trường đã bàn giao về địa phương, cần ưu tiên rà soát, công nhận quyền sử dụng đất cho những người đang sử dụng ổn định, đủ điều kiện theo quy định; đồng thời sử dụng quỹ đất còn lại để giải quyết nhu cầu đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Minh bạch giá đất, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng

Góp ý về cơ chế xác định giá đất, ĐBQH Cao Thị Xuân (Thanh Hóa) cho rằng, việc tăng cường sử dụng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh và các tỷ lệ tính thu có thể góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Tuy nhiên, khi nhiều quyền lợi và nghĩa vụ tài chính phụ thuộc vào bảng giá đất, những sai lệch về dữ liệu hoặc phương pháp xác định giá có thể tác động đến nhiều đối tượng.

Đại biểu đề nghị luật quy định rõ trách nhiệm công khai căn cứ xây dựng bảng giá đất, phương pháp lựa chọn dữ liệu và giải trình đối với ý kiến của các đối tượng chịu tác động. Với những địa phương chưa hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, cần có cơ chế kiểm chứng, bổ sung thông tin trước khi sử dụng để xác định giá đất; tránh lấy giá chào bán hoặc các giao dịch bất thường làm căn cứ xác lập nghĩa vụ tài chính cho cả khu vực.

Theo đại biểu, đổi mới cơ chế giá đất phải hướng đến sự công bằng, minh bạch, bảo đảm người sử dụng đất có thể dự tính trước nghĩa vụ tài chính; đồng thời đánh giá đầy đủ tác động đến chi phí sản xuất, kinh doanh và khả năng tạo lập chỗ ở của người dân.

Liên quan đến xử lý đất chậm đưa vào sử dụng, đại biểu Cao Thị Xuân đề nghị làm rõ thời điểm bắt đầu tính chậm sử dụng đất, tiêu chí xác định vi phạm và trách nhiệm của từng chủ thể. Đặc biệt, cần phân biệt trường hợp chậm tiến độ do nhà đầu tư với trường hợp chậm vì cơ quan nhà nước chưa hoàn thành các thủ tục liên quan.

Đại biểu nhấn mạnh, doanh nghiệp đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nhưng chưa được bàn giao đất không thể bị xử lý như trường hợp chủ động để đất không sử dụng. Việc áp dụng các biện pháp kinh tế phải bảo đảm đúng đối tượng, đúng trách nhiệm, vừa chống lãng phí đất đai, vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Cùng quan tâm đến hiệu quả sử dụng nguồn lực đất đai, ĐBQH Trường Trung Tuyến (Gia Lai) đề nghị ưu tiên quỹ đất thu hồi từ các tổ chức sử dụng đất không hiệu quả để bố trí đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Đối với đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường quốc doanh, đại biểu đề nghị quy định thời hạn cụ thể hoàn thành việc rà soát, lập phương án sử dụng và bàn giao đất về địa phương; đồng thời xác định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong kiểm tra, đôn đốc, xử lý các trường hợp chậm thực hiện.

Về phân cấp quản lý đất đai, đại biểu Trường Trung Tuyến cho rằng, cần gắn thẩm quyền của chính quyền cấp xã với năng lực thực hiện, nhất là tại các xã miền núi còn khó khăn về nhân lực, kinh phí và dữ liệu địa chính. Đối với kế hoạch sử dụng đất cấp xã, đại biểu đề nghị phải được cơ quan chuyên môn cấp tỉnh thẩm định trước khi phê duyệt, đồng thời công khai, lấy ý kiến cộng đồng dân cư đối với những nội dung ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sử dụng đất của người dân.

Ở góc độ ứng dụng công nghệ, ĐBQH Trần Kim Kha đề nghị bổ sung cơ sở pháp lý cho việc sử dụng dữ liệu viễn thám, ảnh hàng không, thiết bị bay không người lái và hệ thống cảnh báo biến động đất đai trong phát hiện, xử lý vi phạm.

Đáng chú ý, đại biểu đề xuất trong thời hạn 15 ngày kể từ khi nhận được cảnh báo, Chủ tịch UBND cấp xã phải tổ chức kiểm tra thực địa và cập nhật kết quả xử lý lên hệ thống. Đồng thời, người sử dụng đất phải được bảo đảm quyền giải trình trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định xử lý vi phạm.

Các ý kiến đại biểu cho thấy yêu cầu đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai không chỉ là hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai mà còn phải giải quyết được những vướng mắc từ thực tiễn, xác định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.