Hòa Lạc hướng tới hệ sinh thái nghiên cứu, thử nghiệm dùng chung

Phát biểu khai mạc, ông Lê Thanh Sơn, Phó trưởng Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp TP. Hà Nội, cho biết Hòa Lạc đang hội tụ nhiều nguồn lực về nghiên cứu, đào tạo, công nghệ và doanh nghiệp. Vấn đề hiện nay không chỉ là tiếp tục thu hút nguồn lực, mà quan trọng hơn là kết nối, tổ chức những nguồn lực này thành năng lực phục vụ chung.

Theo ông, hai vấn đề cần được đặt trong cùng một chuỗi là khai thác hiệu quả hạ tầng nghiên cứu dùng chung và chuyển nhu cầu công nghệ của doanh nghiệp thành nhiệm vụ khoa học, công nghệ có khả năng ứng dụng, chuyển giao.

10.000 tỷ đồng cho hạ tầng nghiên cứu dùng chung

Tại hội thảo, ông Đinh Gia Nghiêm, Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết Việt Nam dự kiến đầu tư khoảng 10.000 tỷ đồng đến năm 2030 để phát triển 8 phòng thí nghiệm trọng điểm và 4 trung tâm thử nghiệm, tập trung vào các công nghệ chiến lược.

Mức đầu tư khái toán khoảng 500 tỷ đồng cho một phòng thí nghiệm và 1.500 tỷ đồng cho một trung tâm thử nghiệm. Con số cụ thể sẽ phụ thuộc đề xuất của các bộ, ngành và tổ chức trong giai đoạn tới.

Điểm mới so với các phòng thí nghiệm trọng điểm được đầu tư khoảng 20 năm trước là hình thành hạ tầng nghiên cứu quốc gia dùng chung, cho phép viện, trường và doanh nghiệp cùng tiếp cận. Doanh nghiệp nhờ đó có thể sử dụng năng lực nghiên cứu, thử nghiệm, đo kiểm để phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược mà không phải tự bỏ toàn bộ chi phí đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài. Cơ chế vận hành dùng chung dự kiến hoàn thành vào quý I/2027.

Bốn trung tâm thử nghiệm cũng được kỳ vọng lấp khoảng trống giữa nghiên cứu và thị trường. Theo đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ, nhiều kết quả nghiên cứu trước khi trở thành sản phẩm còn phải trải qua các khâu đo kiểm, thử nghiệm, chế tạo nguyên mẫu và sản xuất thử.

Khảo sát 113 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm cho thấy trong 5 năm, các đơn vị công bố 5.508 bài báo nhưng chỉ có 390 sáng chế, giải pháp hữu ích và 622 hợp đồng chuyển giao. Theo ông Nghiêm, đây là dấu hiệu cho thấy còn điểm nghẽn trong hạ tầng hỗ trợ đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường.

Việc đầu tư vì thế sẽ gắn với chỉ tiêu đầu ra. Khi một trung tâm hoặc phòng thí nghiệm được phê duyệt, đơn vị phải cam kết các chỉ tiêu như số sản phẩm, công nghệ chiến lược làm chủ, tài sản sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp hình thành từ kết quả nghiên cứu và hoạt động chuyển giao.

Sau ba năm, nếu mức hoàn thành dưới 70%, đơn vị phải đưa ra phương án khắc phục. Sau 5 năm nếu tiếp tục không đáp ứng yêu cầu, có thể xem xét giao cho tổ chức có năng lực hơn quản lý, vận hành.

Từ đầu tư thiết bị sang quản trị năng lực nghiên cứu

PGS.TS Trương Ngọc Kiểm, Giám đốc Công viên công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng cách tiếp cận với hạ tầng nghiên cứu cần thay đổi, từ tư duy quản lý tài sản sang quản trị năng lực nghiên cứu.

Theo ông, hiệu quả của phòng thí nghiệm, trung tâm thử nghiệm phải được đánh giá bằng giá trị phục vụ nghiên cứu, đào tạo và đóng góp cho doanh nghiệp thông qua chuyển giao, thương mại hóa.

“Một phòng thí nghiệm phải đáp ứng nhiều chỉ số hiệu suất cụ thể, không chỉ là giải ngân bao nhiêu hay đầu tư bao nhiêu đề tài”, PGS Kiểm nói.

Thực tế, hạ tầng nghiên cứu thời gian qua còn phân tán. Nhiều thiết bị giá trị lớn chủ yếu phục vụ riêng từng đơn vị; thậm chí giữa các khoa, đơn vị trong cùng viện, trường cũng chưa khai thác chung hiệu quả. Ông Kiểm đề xuất xây dựng nền tảng dùng chung, công khai danh mục thiết bị để các bên có thể đăng ký sử dụng, đồng thời phân định rõ quyền sở hữu tài sản, quyền quản lý vận hành và quyền sử dụng.

Hà Nội cũng đang triển khai hướng tiếp cận này. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, thành phố định hướng phát triển ba phòng thí nghiệm trọng điểm trong các lĩnh vực công nghệ ưu tiên.

Mỗi phòng thí nghiệm dự kiến được thành phố hỗ trợ 50 tỷ đồng, tương đương 50% kinh phí và vận hành theo mô hình “phòng thí nghiệm mở”. Một phần thời lượng, công suất thiết bị sẽ dành cho các đề tài nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm định do địa phương đặt hàng, qua đó cho phép viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các địa phương cùng khai thác.

Thành phố đồng thời tính đến đầu ra cho công nghệ. Với những sản phẩm đã thử nghiệm thành công, Hà Nội định hướng ưu tiên mua sắm công, thậm chí áp dụng chỉ định thầu theo quy định để tạo thị trường ban đầu và nguồn lực cho doanh nghiệp tái đầu tư.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Kang Moon-kyoung, Tổng giám đốc Công ty cổ phần DT&C VINA, cho biết doanh nghiệp đã đặt trung tâm thử nghiệm, kiểm định và chứng nhận linh kiện, thiết bị điện - điện tử tại Hòa Lạc từ năm 2017. Đến nay, đơn vị thực hiện thử nghiệm, chứng nhận cho hơn 200 doanh nghiệp trong và ngoài nước, đồng thời tư vấn chứng nhận hợp quy để doanh nghiệp Việt tiếp cận thị trường quốc tế.

Kết luận hội thảo, ông Lê Thanh Sơn cho biết Ban Quản lý sẽ phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, các viện, trường và doanh nghiệp rà soát năng lực nghiên cứu, thử nghiệm có thể dùng chung; đồng thời tổng hợp các bài toán công nghệ của doanh nghiệp để hình thành nhiệm vụ có khả năng ứng dụng.

Theo ông, hiệu quả cuối cùng phải được thể hiện bằng việc hạ tầng được khai thác tốt hơn, nhu cầu doanh nghiệp được kết nối đúng với năng lực nghiên cứu, nhiệm vụ khoa học công nghệ có đầu ra và kết quả nghiên cứu có địa chỉ tiếp nhận rõ ràng. Qua đó, Hòa Lạc từng bước trở thành nơi kết nối các nguồn lực để tạo ra sản phẩm, công nghệ và giá trị thực tiễn.