Hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp

Sáng 28/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tránh cơ chế xét duyệt, “xin - cho”

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ, dự thảo Luật được thiết kế gồm 5 Chương và 35 Điều, bổ sung các nguyên tắc để chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm theo nhu cầu và quá trình phát triển của doanh nghiệp; đồng thời đổi mới công tác tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ, chuyển tư duy từ Nhà nước trực tiếp cung cấp hỗ trợ sang Nhà nước kiến tạo hệ sinh thái và dẫn dắt nguồn lực phát triển doanh nghiệp.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật do Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày. Theo đó, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; việc sửa đổi toàn diện Luật có căn cứ chính trị và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Thường trực Ủy ban nhất trí với đề xuất đổi tên thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, nội dung dự thảo Luật vẫn tập trung nhiều vào các biện pháp hỗ trợ. Do đó, Thường trực Ủy ban đề nghị rà soát tổng thể để bảo đảm các quy định thể hiện rõ nội hàm của tư duy “kiến tạo, phát triển”; tập trung xây dựng các cơ chế, chính sách tạo động lực để doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển cả về quy mô và chất lượng, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh cốt lõi, khả năng quản trị, đổi mới sáng tạo; khắc phục tình trạng hỗ trợ dàn trải, phân tán.

Về nguyên tắc hỗ trợ, vấn đề thụ hưởng các chương trình hỗ trợ, Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát các quy định bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, xác định rõ tiêu chí, điều kiện được hưởng chính sách hỗ trợ, không phát sinh thêm thủ tục hành chính, tránh cơ chế xét duyệt, “xin-cho”.

Hỗ trợ theo kết quả, không hỗ trợ cào bằng

Nhấn mạnh dự thảo Luật cần bám sát tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 198 của Quốc hội về phát triển kinh tế tư nhân, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, mục tiêu là phải hỗ trợ theo khả năng cung cấp của nhà nước sang hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, đo bằng kết quả đầu ra.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải có đột phá về chính sách. Đó là thay đổi tiêu chí xác định và đối tượng ưu tiên; khơi thông điểm nghẽn nguồn lực: tài chính, tín dụng, đất đai, hạ tầng; đổi mới phương thức hỗ trợ: hỗ trợ theo kết quả, chứ không hỗ trợ cào bằng; phát triển hệ sinh thái, hỗ trợ toàn diện và chuyển đổi số.

Về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, đơn giản hoá là bước tiến cần thiết nhưng chưa đủ.

Điểm mới trong dự thảo Luật là bỏ tiêu chí tổng nguồn vốn khó xác định, dễ tranh cãi, chỉ giữ số lao động bình quân năm bằng hoặc nhỏ hơn 300 người và tổng doanh thu năm trước liền kề bằng hoặc nhỏ hơn 400 tỷ đồng; đồng thời, mở rộng đối tượng ưu tiên là doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số làm chủ, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh…

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, mặt tích cực là phù hợp với thực tiễn số hoá và trí tuệ nhân tạo, dễ đối chiếu với dữ liệu bảo hiểm, tăng minh bạch, giảm thủ tục… Song cần tính tới rủi ro như ngưỡng 400 tỷ đồng vẫn có thể có một số doanh nghiệp đã có năng lực cạnh tranh tốt vào diện hỗ trợ, làm loãng nguồn lực; tiêu chí lao động chưa phản ánh đúng doanh nghiệp công nghệ cao là ít người nhưng doanh thu lớn, giá trị tăng cao.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu bổ sung tiêu chí giá trị gia tăng hoặc tỷ lệ chi phí trên doanh thu cho nhóm công nghệ khởi nghiệp, có cơ chế làm tốt khi vượt ngưỡng liên tục từ 2- 3 năm, tránh hỗ trợ mãi.

Chỉ rõ, khơi thông nguồn lực tài chính, tín dụng là điểm đột phá then chốt, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, với bất cứ doanh nghiệp nào thì “vấn đề đầu tiên là tiền đâu; vốn ở đâu; có vốn thì mới có mặt bằng, có vốn mới có thiết bị, có khoa học công nghệ”.

Dự thảo Luật khuyến khích tổ chức tín dụng cho vay dựa trên dòng tiền, chuỗi giá trị, tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, tài sản ảo... thay vì chỉ thế chấp bất động sản; xây dựng chế độ kiểm toán đơn giản cho doanh nghiệp siêu nhỏ tương đồng hộ kinh doanh, nâng Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa với chức năng cho vay, tài trợ khởi nghiệp; đầu tư Quỹ tư nhân… Chủ tịch Quốc hội khẳng định, đây là những nội dung thực chất nhất. Nếu cho vay dựa trên dữ liệu được thiết kế tốt và có bảo lãnh tín dụng hiệu quả, sẽ đảm bảo năng lực tăng trưởng lớn.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý thách thức là ngân hàng thương mại e ngại rủi ro của tài sản vô hình. Vì vậy, cần có khung định giá tài sản trí tuệ và tài sản số rõ ràng cùng cơ chế chia sẻ rủi ro từ Quỹ Bảo lãnh tín dụng, “nếu không quy định dễ thành trên giấy”.

Dự thảo Luật đã có bước chuyển tư duy mạnh mẽ, từ hỗ trợ dàn trải, mang tính ban phát sang hỗ trợ có trọng tâm, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, đo bằng hiệu quả thực chất. Chủ tịch Quốc hội khẳng định, nếu được thông qua và triển khai tốt đây sẽ là công cụ quan trọng để cụ thể hoá, thực hiện Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 198 của Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát các rủi ro như khoảng cách giữa quy định trên luật và năng lực thực thi ở địa phương, hệ thống ngân hàng; nguy cơ hỗ trợ vào doanh nghiệp không thật sự cần hoặc doanh nghiệp đã có tiềm năng tăng trưởng; thiếu đồng bộ với các luật liên quan…

Đồng thời, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải đặt trọng tâm ưu tiên là quy định rõ cơ chế và đánh giá tác động định kỳ 3 năm/lần về kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; Ưu tiên nguồn lực và chỉ tiêu KPI cho địa phương khó khăn; Gắn chặt với chuyển đổi số quốc gia, dữ liệu doanh nghiệp phải liên thông ngay từ đầu, từ thuế, bảo hiểm xã hội, tín dụng, đất đai... ; Tăng cường vai trò của Hiệp hội doanh nghiệp trong giám sát và phản biện chính sách, tăng cường sự kiểm tra, giám sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam ở trung ương và địa phương.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, “luật không chỉ hỗ trợ mà phải trở thành luật kiến tạo môi trường để doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam lớn lên, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và đóng góp thực chất vào tăng trưởng bền vững. Thành công phụ thuộc vào việc chuyển từ có chính sách sang chính sách thật sự đến được với doanh nghiệp và tạo ra kết quả đo lường được.”

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và đổi tên thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, thể chế hoá đầy đủ các chủ trương, yêu cầu tại các Nghị quyết, Kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị có liên quan đến phát triển kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa; đồng thời, thuyết minh rõ nội hàm “phát triển”, hoàn thiện các chính sách tương ứng, bảo đảm sửa đổi thực sự chuyển từ Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sang Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực, năng suất, sức cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, mở rộng quy mô, đóng góp nhiều hơn nữa cho phát triển đất nước.