Hàng tạm nhập tái xuất - Những bất cập từ chính sách

Theo kết quả tổng kiểm tra hàng hóa tồn đọng tại các cảng biển năm 2011, cơ quan hải quan đã phát hiện, tạm giữ hàng trăm container hàng tạm nhập tái xuất là hàng cấm, hàng không khai báo trong hồ sơ, hàng thực phẩm đông lạnh như chân gà, cánh gà, nội tạng động vật... không rõ nguồn gốc xuất xứ, đều đang phân hủy, bốc mùi và không đạt yêu cầu về an toàn vệ sinh thực phẩm. Vụ mới nhất, vào đầu tháng 2 vừa qua, lực lượng Hải quan Lạng Sơn đã bắt giữ một vụ vận chuyển 32 tấn thực phẩm đông lạnh gồm: chân gà và dạ dày lợn không rõ nguồn gốc có nhiều nghi vấn tạm nhập vào Việt Nam nhưng không xuất sang Trung Quốc mà thẩm lậu tiêu thụ trong nội địa.

Theo Quyết định số 1311, ngày 31.10.1998 của Bộ Thương mại (nay là Bộ Công thương), việc thương nhân Việt Nam mua hàng của một nước để bán cho một nước khác, có làm thủ tục nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam và làm thủ tục xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam. Hàng hóa xuất nhập khẩu khi vận chuyển theo phương thức tạm nhập tái xuất chỉ được thực hiện tại các cửa khẩu, cảng biển quốc tế và các khu kinh tế cửa khẩu. Dịch vụ tạm nhập - tái xuất này tại các cửa khẩu, cảng biển được đánh giá là đã và đang mang lại khá nhiều quyền lợi cho các doanh nghiệp từ các chi phí xếp dỡ, kho bãi, vận chuyển hàng hóa.

Tuy nhiên, do cơ chế quản lý còn không ít bất cập, loại hình dịch vụ này đã tạo ra hàng loạt kẽ hở cho các vụ buôn lậu hàng cấm, động vật hoang dã, thực phẩm bẩn, phế liệu ô nhiễm gây tác động rất xấu môi trường và thị trường nội địa. Theo Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Cửa khẩu Hữu Nghị, Cục Hải quan Lạng Sơn Trần Bằng Toàn, trong quá trình quản lý đối với hàng tạm nhập tái xuất xảy ra tình trạng các doanh nghiệp khai báo hàng hóa tạm nhập tái xuất không đúng. Vì vậy, với hàng tạm nhập tái xuất cần thực hiện theo công ước quốc tế. Yêu cầu các doanh nghiệp thực hiện đúng nhập hàng gì thì khai báo đúng hàng đó, thực hiện tái xuất hàng ra khỏi lãnh thổ không được lợi dụng vào hàng tạm nhập tái xuất để buôn lậu và đặc biệt là thẩm lậu vào nội địa.

Qua xác minh việc thanh toán tiền của một số lô hàng tạm nhập - tái xuất, Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan nhận thấy nhiều doanh nghiệp Việt Nam không trực tiếp thanh toán tiền mua hàng cho đối tác nước ngoài mà ủy quyền cho người mua hàng trực tiếp thanh toán, doanh nghiệp Việt Nam chỉ nhận phần chênh lệch giữa giá mua và giá bán. Quy định hàng vi phạm về bảo vệ môi trường là phế liệu, rác thải bị xử lý buộc tái xuất hoặc tiêu hủy nhưng thực tế chi phí để tiêu hủy rác thải là rất lớn, trong khi đó một số mặt hàng tại Việt Nam hiện nay chưa có công nghệ tiêu hủy đảm bảo tiêu chuẩn. Trường hợp buộc tái xuất theo Công ước Basel (tái xuất về nơi xuất khẩu hoặc tái xuất sang nước thứ ba) không thực hiện được trên thực tế vì có thể doanh nghiệp xuất khẩu tuyên bố phá sản hoặc do không xác định được nước xuất khẩu mà chỉ xác định là cảng trung chuyển hoặc không tìm được nước thứ ba để tái xuất. Do đó, các vụ việc vi phạm trên phần lớn được xử lý vi phạm hành chính và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả buộc tái xuất ra khỏi lãnh thổ Việt Nam. Từ đó, doanh nghiệp lợi dụng kẽ hở của pháp luật để tiếp tục nhập khẩu mặt hàng cấm, ảnh hưởng đến môi trường, hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ, kém chất lượng không đảm bảo sức khỏe cộng đồng.

Trước thực trạng hàng nhập tái xuất nghiên cứu chuẩn diễn ra ngày càng phức tạp, Bộ Công thương đang hoàn tất thủ tục trình Chính phủ xóa bỏ hẳn hình thức tạm nhập tái xuất. Mới đây, Bộ Tài chính cũng đề xuất với Bộ Công thương trước mắt không cấp giấy kinh doanh tạm nhập tái xuất với doanh nghiệp vi phạm; phối hợp nắm các chính sách biên mậu của các nước bạn để thông tin cho doanh nghiệp thực sự tạm nhập tái xuất, tránh thiệt hại về kinh tế khi tạm nhập hàng kém phẩm chất. Trước mắt, Bộ Công thương kiến nghị Chính phủ không cho tạm nhập tái xuất các hàng hóa tiêu thụ đặc biệt như rượu bia, thuốc lá, phế liệu, phế thải.