Hamas sẵn sàng thảo luận việc đóng băng vũ khí - bước ngoặt trong lập trường

Ông Bassem Naim, thành viên Cục Chính trị - cơ quan ra quyết định của Hamas, đưa ra tuyên bố trên trong bối cảnh Thủ tướng Israel cũng khẳng định, hai bên chuẩn bị bước vào giai đoạn thứ hai, phức tạp hơn, của thỏa thuận.

“Chúng tôi sẵn sàng tiếp cận vấn đề theo một hướng toàn diện, nhằm tránh leo thang thêm hoặc tránh bất kỳ cuộc đụng độ hay bùng nổ mới nào”, ông Naim nói với Hãng tin AP tại Doha, Thủ đô Qatar, nơi đặt trụ sở của một bộ phận lớn ban lãnh đạo Hamas. Đây được coi là bước thay đổi mang tính bước ngoặt trong cách tiếp cận của Hamas đối với vấn đề này, bởi phong trào từ trước tới nay luôn bác bỏ khả năng giải giáp.

Giai đoạn khó khăn còn ở phía trước

Thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian có hiệu lực vào tháng 10/2025, đã giúp chấm dứt chiến dịch quân sự kéo dài hai năm của Israel tại Gaza, vốn được phát động để đáp trả cuộc tấn công ngày 7/10/2023 do Hamas tiến hành. Kể từ đó, Hamas và Israel đã nhiều lần trao đổi con tin Israel lấy tù nhân Palestine. Hiện chỉ còn thi thể một con tin vẫn bị giữ tại Gaza. Sau khi Hamas hoàn tất việc tìm kiếm thi thể con tin này và trả lại cho Israel, các bên sẽ bước vào giai đoạn hai.

Giai đoạn mới này nhằm vạch ra tương lai cho Dải Gaza bị tàn phá vì chiến tranh, và được dự báo sẽ khó khăn hơn nhiều, bao gồm các bước đi then chốt như: Israel sẽ rút quân khỏi lãnh thổ Palestine, triển khai lực lượng an ninh quốc tế, thành lập một ủy ban kỹ trị của Palestine điều hành công việc hằng ngày ở Gaza và tiến trình giải giáp Hamas.

Một hội đồng quốc tế do Tổng thống Mỹ Donald Trump đứng đầu sẽ giám sát việc thực thi thỏa thuận cũng như công cuộc tái thiết Gaza.

Yêu cầu của Israel buộc Hamas hạ vũ khí được xem là điểm đặc biệt nhạy cảm. Các quan chức Israel khẳng định đây là điều kiện then chốt có thể làm đình trệ tiến trình.

Tuy nhiên, sự tồn tại của Hamas gắn chặt với “cuộc kháng chiến vũ trang” chống Israel và giới lãnh đạo phong trào đến nay vẫn bác bỏ những lời kêu gọi đầu hàng, bất chấp hơn hai năm chiến tranh đã tàn phá phần lớn Gaza và khiến hàng nghìn người Palestine thiệt mạng.

Ông Naim nói Hamas vẫn giữ “quyền kháng cự”, nhưng cho biết phong trào sẵn sàng hạ vũ khí như một phần của tiến trình dẫn tới việc thành lập Nhà nước Palestine. Ông không đưa ra nhiều chi tiết về cách thức vận hành, song gợi ý một thỏa thuận ngừng bắn dài hạn 5 hoặc 10 năm để đàm phán.

“Quãng thời gian đó cần được sử dụng một cách nghiêm túc và toàn diện”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh Hamas “rất cởi mở” về việc xử lý số vũ khí của mình.

“Chúng ta có thể thảo luận về việc đóng băng, cất giữ hoặc hạ vũ khí, với những bảo đảm từ phía Palestine rằng số vũ khí đó sẽ không được sử dụng trong suốt thời gian ngừng bắn hay đình chiến”, ông nói thêm.

Hiện chưa rõ đề xuất này có đáp ứng yêu cầu giải giáp hoàn toàn mà Israel đặt ra hay không.

Nhiều điểm chưa được làm rõ

Lệnh ngừng bắn dựa trên kế hoạch 20 điểm do ông Trump đưa ra cùng các quốc gia “bảo trợ” vào tháng 10. Kế hoạch này đã được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua, đưa ra một lộ trình chung nhưng mơ hồ về chi tiết và mốc thời gian, đòi hỏi các cuộc đàm phán công phu với sự tham gia của Mỹ và các nước bảo trợ, bao gồm Qatar, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ.

Ông Naim nói rằng, kế hoạch này cần được làm rõ rất nhiều điểm. Một trong những vấn đề trước mắt là việc triển khai lực lượng ổn định quốc tế.

Nhiều quốc gia, trong đó có Indonesia, đã bày tỏ sẵn sàng đóng góp quân cho lực lượng này. Tuy vậy, thành phần cụ thể, cơ cấu chỉ huy và nhiệm vụ của lực lượng vẫn chưa được xác định. Các quan chức Mỹ nói họ kỳ vọng lực lượng này sẽ “có mặt trên thực địa” vào đầu năm tới.

Một câu hỏi then chốt khác là liệu lực lượng quốc tế có tham gia trực tiếp vào giải giáp Hamas hay không. Ông Naim nói đây sẽ là điều không thể chấp nhận đối với Hamas. Theo ông, lực lượng này chỉ nên có nhiệm vụ giám sát việc tuân thủ thỏa thuận.

“Chúng tôi hoan nghênh một lực lượng đa quốc gia của Liên Hợp Quốc hiện diện gần biên giới, giám sát việc thực thi lệnh ngừng bắn, báo cáo các vi phạm, ngăn chặn mọi nguy cơ leo thang. Nhưng chúng tôi không chấp nhận việc những lực lượng này được trao bất kỳ nhiệm vụ hay quyền hạn nào để triển khai hoạt động bên trong lãnh thổ Palestine”.

Palestine đã chọn được Bộ trưởng điều hành Gaza

Trong một tín hiệu tích cực, ông Naim cho biết, Hamas và Chính quyền Palestine (PA) đã đạt được tiến triển trong việc thành lập ủy ban kỹ trị mới điều hành các công việc thường nhật ở Gaza.

Ông nói hai bên đã thống nhất chọn một bộ trưởng nội các Palestine đang sống ở Bờ Tây, nhưng sinh ra tại Gaza, đứng đầu ủy ban này. Ông không nêu tên, song các quan chức Hamas, với điều kiện ẩn danh, cho biết đó là Bộ trưởng Y tế Majed Abu Ramadan.

Những khó khăn trong giai đoạn một

Cả Israel và Hamas đều cáo buộc bên kia nhiều lần vi phạm thỏa thuận trong giai đoạn đầu. Israel tố Hamas cố ý kéo dài tiến trình trao trả con tin, trong khi các quan chức y tế Palestine nói hơn 370 người Palestine đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.

Israel khẳng định các cuộc tấn công là phản ứng trước những vi phạm của phía Palestine, bao gồm việc người Palestine di chuyển vào phần lãnh thổ Gaza do Israel kiểm soát.

Ông Naim tuyên bố Hamas cam kết “thực hiện đầy đủ nghĩa vụ” của mình, đồng thời cáo buộc Israel không hoàn thành nhiều cam kết quan trọng, trong đó, bao gồm: Không đưa đủ hàng viện trợ nhân đạo vào Gaza, không mở lại cửa khẩu Rafah với Ai Cập. Theo ông, phần lớn hàng hóa vào Gaza là hàng thương mại bán cho số ít người dân còn khả năng chi trả, trong khi đa số dân nghèo vẫn thiếu ăn và không có chỗ ở.

Tuần trước, Israel nói sẵn sàng mở lại cửa khẩu Rafah, cửa ngõ chính của Gaza với thế giới bên ngoài nhưng chỉ cho phép người dân rời khỏi dải đất này. Ai Cập và phía Palestine lo ngại đây là âm mưu buộc người dân Gaza phải rời bỏ quê hương, và khẳng định Israel có nghĩa vụ mở cửa khẩu theo cả hai chiều.

“Ngày 7/10 không phải khởi đầu của lịch sử”

Liên quan đến cuộc tấn công do Hamas tiến hành nhằm vào Israel ngày 7/10/2023 đã khiến hơn 1.200 người thiệt mạng và hơn 250 người khác bị bắt làm con tin, ông Naim thừa nhận người Palestine đã phải trả cái giá rất đắt. Nhưng khi được hỏi liệu Hamas có hối tiếc vì cuộc tấn công đó hay không, ông khẳng định nó xuất phát từ những chính sách kéo dài nhiều thập kỷ của Israel, ngược dòng tới cuộc chiến ở thời điểm Nhà nước Israel được thành lập năm 1948. “Lịch sử không bắt đầu từ ngày 7/10”, ông nói. “Với chúng tôi, ngày 7/10 là một hành động tự vệ. Chúng tôi đã làm tròn bổn phận để cất lên tiếng nói của người dân mình”.