Hà Nội: Tăng cường kiểm tra, kiểm soát kinh doanh thương mại điện tử, bán hàng trực tuyến

Phương thức vi phạm có xu hướng thay đổi nhanh

Qua quá trình thực thi công vụ, đánh giá của Chi Cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội cho thấy, trong công tác kiểm tra, xử lý hàng giả, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đây là nhóm vi phạm có tính chất phức tạp, đòi hỏi quá trình xác minh chủ thể quyền, xác định yếu tố xâm phạm, thu thập tài liệu chứng minh, làm việc với chủ sở hữu nhãn hiệu, tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp; nhiều trường hợp phải trưng cầu giám định hoặc lấy ý kiến chuyên môn trước khi hoàn thiện hồ sơ xử lý. Do đó, mặc dù nhiều vụ việc được phát hiện trong thời điểm triển khai cao điểm, song quá trình xử lý thường có độ trễ nhất định, ảnh hưởng đến tiến độ xử lý cũng như chỉ tiêu trong kỳ báo cáo.

Cùng với đó, phương thức vi phạm trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ có xu hướng thay đổi nhanh, không còn chỉ tập trung tại các cửa hàng bán lẻ mà chuyển sang mô hình kho hàng, điểm tập kết, cơ sở kinh doanh kết hợp bán hàng trực tuyến. Cụ thể, hàng hóa vi phạm thường được tập kết với số lượng lớn nhưng phân phối nhỏ lẻ qua nhiều tài khoản, cộng tác viên, livestream, hội nhóm kín hoặc dịch vụ giao hàng trung gian. Theo đó, các đối tượng thường sử dụng thông tin không chính xác, địa chỉ kinh doanh không cố định, kho hàng phân tán hoặc không qua kho bãi trên địa bàn; khi phát hiện dấu hiệu bị kiểm tra có thể nhanh chóng đóng, khóa, xóa gian hàng, tài khoản bán hàng, gỡ nội dung quảng cáo hoặc chuyển sang tài khoản khác để tiếp tục hoạt động. Điều này gây khó khăn trong việc xác định chủ hàng thực sự, nguồn cung, quy mô vi phạm và trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi kinh doanh, phân phối hàng hóa.

Bên cạnh đó, hiện nay việc cá nhân dễ dàng đặt mua hàng hóa từ các website, tài khoản, gian hàng ở nước ngoài hoặc trực tiếp mua hàng khi đi nước ngoài, đưa hàng về Việt Nam dưới hình thức đơn hàng nhỏ lẻ, hành lý cá nhân, quà biếu, quà tặng rồi sau đó bán lại trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử hoặc qua các tài khoản cá nhân ngày càng phổ biến. Hàng hóa trong các trường hợp này thường được chia nhỏ, vận chuyển qua nhiều khâu trung gian, chủ yếu thông qua dịch vụ logistics, bưu chính, chuyển phát nhanh hoặc giao nhận cá nhân, không nhất thiết hình thành kho bãi, điểm tập kết hoặc cơ sở kinh doanh cố định. Phương thức này gây khó khăn trong việc xác định tính chất thương mại của hàng hóa, nguồn gốc xuất xứ, hóa đơn chứng từ, chủ hàng thực sự, người nhập khẩu, người bán, người nhận tiền và trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi giao dịch, vận chuyển, giao nhận; đồng thời làm cho hàng hóa vi phạm dễ bị phân tán, khó phát hiện từ sớm, khó thu thập chứng cứ và xử lý triệt để vi phạm.

Cần quy định rõ trách nhiệm của chủ quản sàn thương mại điện tử

Để khắc phục những bất cập trên, theo lực lượng quản lý thị trường, trong công tác kiểm tra, xử lý vi phạm trên môi trường thương mại điện tử cần sớm có hướng dẫn cụ thể, đặc biệt là cơ chế yêu cầu các sàn thương mại điện tử, nền tảng số, đơn vị trung gian thanh toán, đơn vị logistics, bưu chính, chuyển phát nhanh và các tổ chức, cá nhân có liên quan cung cấp thông tin phục vụ công tác kiểm tra, xác minh và xử lý vi phạm.

Theo đó, cần quy định rõ trách nhiệm của chủ quản sàn thương mại điện tử trong việc cung cấp kịp thời, đầy đủ các thông tin về người bán, tài khoản bán hàng, mã số thuế, địa chỉ trụ sở, văn phòng, kho bãi, điểm tập kết hàng hóa, thông tin đơn hàng, lịch sử giao dịch, dòng tiền, phương thức thanh toán, đơn vị vận chuyển và các dữ liệu liên quan theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.

Cùng với đó, cần xây dựng quy trình nghiệp vụ thống nhất về thu thập, bảo toàn, trích xuất, xác thực và sử dụng chứng cứ điện tử như nội dung livestream, hình ảnh sản phẩm, tin nhắn giao dịch, bình luận đặt hàng, dữ liệu đơn hàng, dữ liệu thanh toán, website, gian hàng trực tuyến để bảo đảm căn cứ xử lý trong trường hợp dữ liệu số bị xóa, chỉnh sửa, ẩn hoặc thay đổi.

Bên cạnh đó cần nghiên cứu xây dựng cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu với các sàn thương mại điện tử, nền tảng số, đơn vị bưu chính, chuyển phát nhanh, kho vận, logistics, trung gian thanh toán và đơn vị giao hàng. Trọng tâm là quy định trách nhiệm cung cấp thông tin, lưu giữ dữ liệu giao nhận, xác định chủ hàng, người gửi, người nhận, địa điểm tập kết và trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi bán hàng, vận chuyển, giao nhận, nhất là đối với hàng hóa có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ được chia nhỏ, gửi qua nhiều đơn hàng.