Hà Nội: Quản lý hạ tầng giao thông trên nền tảng dữ liệu số

Hình thành “lý lịch số” cho từng công trình

Theo Giám đốc Ban Duy tu các công trình hạ tầng giao thông (Sở Xây dựng Hà Nội) Đàm Quang Bảo, để hình thành hệ thống, đơn vị đã có gần 2 năm chuẩn bị, bắt đầu nghiên cứu, triển khai từ cuối năm 2024. Trọng tâm của quá trình này không chỉ là xây dựng một phần mềm mà là tạo lập nền tảng dữ liệu đủ lớn và tin cậy để phục vụ công tác quản lý.

Hiện hệ thống đã quản lý dữ liệu về đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt đô thị và một số loại hình hạ tầng giao thông khác thuộc phạm vi Ban Duy tu các công trình hạ tầng giao thông quản lý. Các lĩnh vực trước đây được quản lý tương đối độc lập nay được tích hợp trên cùng một nền tảng.

Việc đưa hệ thống vào vận hành được thực hiện trong bối cảnh thành phố Hà Nội triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng chương trình chuyển đổi số của thành phố.

Theo ông Đàm Quang Bảo, đây mới là bước khởi đầu. Trong quá trình tích hợp vào kho dữ liệu dùng chung của thành phố, các lĩnh vực như cây xanh, chiếu sáng, bãi đỗ xe và những hạ tầng kỹ thuật khác sẽ tiếp tục được bổ sung, hướng tới hình thành hệ thống quản lý thống nhất trên môi trường số.

Điểm đáng chú ý của hệ thống là mục tiêu từng bước xây dựng hồ sơ dữ liệu điện tử cho từng công trình giao thông. Mỗi cây cầu, tuyến đường, hầm chui sẽ được cập nhật thông tin về hiện trạng, quá trình khai thác, duy tu, sửa chữa và các thông số kỹ thuật liên quan.

Có thể hình dung đây là “lý lịch số” của công trình. Khi dữ liệu được tập trung trên một nền tảng thống nhất, cơ quan quản lý có thể theo dõi quá trình vận hành, khai thác của từng công trình, đồng thời cập nhật những thay đổi trong quá trình duy tu, sửa chữa.

Cách tiếp cận này tạo cơ sở để Hà Nội từng bước chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy sang quản trị hạ tầng bằng dữ liệu số, đồng thời chuẩn bị điều kiện kết nối với kho dữ liệu dùng chung và các ứng dụng thông minh của thành phố.

Dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch và sống”

Trong quá trình xây dựng hệ thống, vấn đề lớn nhất không nằm ở công nghệ mà ở dữ liệu đầu vào. Theo ông Đàm Quang Bảo, để hệ thống có thể phục vụ hiệu quả công tác quản lý, dữ liệu phải đáp ứng đồng thời 4 yêu cầu: đúng, đủ, sạch và sống.

“Đúng” là phản ánh chính xác hiện trạng công trình; “đủ” là không bỏ sót thông tin; “sạch” là dữ liệu được chuẩn hóa, thống nhất; còn “sống” là phải được cập nhật thường xuyên, liên tục theo những thay đổi của thực tế.

Trong đó, duy trì dữ liệu luôn được cập nhật là yêu cầu đặc biệt quan trọng. Nếu dữ liệu không được bổ sung thường xuyên, hệ thống sẽ nhanh chóng lạc hậu và giảm giá trị sử dụng trong quản lý.

Để bảo đảm dữ liệu được duy trì, quá trình vận hành cần sự tham gia của nhiều đơn vị, từ Ban Duy tu các công trình hạ tầng giao thông, doanh nghiệp quản lý, bảo trì đường bộ đến các phòng chuyên môn và chính quyền địa phương. Việc cập nhật thường xuyên từ các đơn vị trực tiếp quản lý, khai thác công trình là điều kiện để hệ thống trở thành công cụ phục vụ công việc hằng ngày.

Trên nền tảng dữ liệu được cập nhật, công tác duy tu, bảo trì hạ tầng giao thông có thể được thực hiện theo hướng sát với hiện trạng hơn. Thông tin về từng công trình giúp cơ quan quản lý nhanh chóng xác định vị trí cần sửa chữa, đánh giá mức độ hư hỏng và theo dõi quá trình khai thác.

Đây là căn cứ phục vụ xây dựng kế hoạch duy tu, bảo trì phù hợp, xác định những vị trí cần ưu tiên xử lý và sử dụng nguồn lực đúng nơi, đúng thời điểm.

Khi thông tin về kết cấu hạ tầng được tập trung trên cùng một nền tảng, lãnh đạo và cơ quan chuyên môn cũng có điều kiện theo dõi tổng thể hiện trạng giao thông của thành phố. Từ đó, quá trình xem xét, quyết định phương án duy tu, bảo trì có thêm cơ sở dữ liệu đầy đủ thay vì chủ yếu dựa vào việc kiểm tra, tổng hợp thủ công. Đây cũng là cơ sở để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn kinh phí dành cho công tác bảo trì hạ tầng giao thông.

Mở rộng từ bản đồ 2D đến quản lý hạ tầng 3D

Hệ thống được xác định là một nền tảng mở và tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình vận hành. Theo Giám đốc Ban Duy tu các công trình hạ tầng giao thông Đàm Quang Bảo, thực tế sử dụng sẽ tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới đối với cơ quan quản lý và các đơn vị trực tiếp khai thác, vận hành. Vì vậy, các chức năng của hệ thống sẽ tiếp tục được nghiên cứu, nâng cấp để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Mục tiêu được đặt ra là đến năm 2030 cơ bản hoàn thiện hệ thống, đồng thời tiếp tục tối ưu trong quá trình vận hành để phù hợp với yêu cầu quản lý ở từng giai đoạn phát triển của thành phố.

Hiện hệ thống chủ yếu được xây dựng trên nền tảng bản đồ số 2D. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ và quá trình hoàn thiện cơ sở dữ liệu, định hướng tiếp theo là từng bước nâng cấp lên mô hình 3D.

Khi đó, các công trình giao thông không chỉ được thể hiện dưới dạng ký hiệu trên bản đồ mà có thể được mô hình hóa trực quan, phản ánh kết cấu và các thông số kỹ thuật. Kết hợp với hồ sơ dữ liệu điện tử của từng công trình, mô hình này được kỳ vọng hỗ trợ công tác quản lý, vận hành và bảo trì theo hướng trực quan, khoa học hơn.

Xa hơn, khi dữ liệu về kết cấu hạ tầng giao thông được kết nối, chia sẻ với các hệ thống dùng chung của thành phố, bản đồ số sẽ trở thành một cấu phần trong quá trình xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh và quản trị đô thị dựa trên dữ liệu của Hà Nội.

Từ việc đưa hệ thống vào vận hành ngày 29.7.2026 đến mục tiêu cơ bản hoàn thiện vào năm 2030, quá trình số hóa quản lý kết cấu hạ tầng giao thông của Hà Nội được đặt trên nền tảng dữ liệu và được tiếp tục mở rộng theo yêu cầu thực tiễn. Trọng tâm không chỉ là số hóa thông tin hiện có mà còn duy trì dữ liệu thường xuyên, hình thành hồ sơ điện tử cho từng công trình và từng bước tích hợp với hệ thống dữ liệu dùng chung của thành phố.