Hà Nội: Công an phường Đông Ngạc và hành trình hồi sinh những cuộc đời từng lầm lỡ

Thành phố lên đèn, những con ngõ nhỏ ở phường Đông Ngạc (Hà Nội) chìm vào nhịp sống hối hả của buổi tối. Dưới ánh đèn sợi đốt hắt ra từ hiên nhà mờ tỏ, tôi ngồi nhâm nhi chén trà chát cùng chú Đỗ Ngọc Bích và đồng chí Cảnh sát khu vực. Không gian tĩnh lặng của buổi đêm dường như làm cho những câu chuyện về góc khuất cuộc đời, về sự lầm lỡ và khát vọng hoàn lương trở nên chân thực, sâu lắng hơn bao giờ hết.

Chú Bích, người đàn ông trạc tuổi ngũ tuần, khẽ vuốt lại nếp áo đã sờn màu sương gió, lúi húi rửa sạch lớp đất mùn bám trên đôi bàn tay chai sạn sau một ngày quần quật ngoài vườn. Nếu không được đồng chí Lập giới thiệu trước, tôi khó có thể hình dung người đàn ông nông dân với nụ cười hiền lành, ánh mắt chân chất và phong thái hiếu khách này vừa bước qua một khúc quanh tối tăm của cuộc đời với bản án 36 tháng tù giam.

"Cái tuổi nửa đời người, ngày xách ba lô bước ra khỏi cổng trại giam trở về địa phương, tôi mang trong mình một nỗi mặc cảm nặng nề, giống như có một tảng đá tảng đè nặng lên ngực," chú Bích chậm rãi kể. "Tuổi trẻ vấp ngã thì làm lại dễ, bởi sức dài vai rộng và thời gian còn nhiều. Chứ ở tuổi tôi, sức khỏe đã đi xuống, mang cái mác có tiền án đi xin việc ở các công ty hay xí nghiệp đâu cũng khó. Không có thu nhập ổn định, lại lo hàng xóm láng giềng dị nghị, lời ra tiếng vào. Nhiều đêm mất ngủ, tôi quanh quẩn trong sự bế tắc tột cùng, sợ mình lại trở thành gánh nặng cho vợ con, sợ ánh mắt né tránh, ghẻ lạnh của cộng đồng."

Đó không chỉ là nỗi niềm khắc khoải của riêng chú Bích. Sau khi chấp hành xong án phạt tù, hành trình tìm kiếm việc làm, ổn định thu nhập và tái hòa nhập với cộng đồng chưa bao giờ là một con đường trải hoa hồng. Nhưng trong những đêm tối bế tắc ấy, chú Bích và nhiều người lầm lỡ khác ở Đông Ngạc đã tìm thấy một điểm tựa vững chắc từ chính lực lượng công an cơ sở – những người không chỉ làm nhiệm vụ giữ gìn an ninh trật tự, mà còn gánh vác sứ mệnh thắp sáng lại những cuộc đời từng đi lạc.

Ngồi cạnh chúng tôi, đồng chí Cảnh sát khu vực mỉm cười, tiếp nối câu chuyện bằng một giọng trầm ấm, chân tình: "Lúc chú Bích mới về, bản thân chú ấy tự ti lắm, gần như khép kín hoàn toàn, ngại giao tiếp với mọi người xung quanh. Anh em Công an phường xác định, nếu chỉ quản lý hành chính bằng những tờ giấy khô khan, bằng những cái gật đầu điểm danh qua loa, thì vĩnh viễn không thể kéo họ trở lại cộng đồng. Chúng tôi xác định phải 'đi từng ngõ, gõ từng nhà'. Khó nhất là làm sao gỡ được nút thắt trong lòng. Anh em cũng thường xuyên xuống thăm hỏi vào những buổi tối như thế này, khi họ đã xong xuôi công việc mưu sinh, để động viên, lắng nghe và thấu hiểu."

Nhấp ngụm trà nóng để xua đi cái lạnh về đêm, đồng chí Cảnh sát khu vực chia sẻ thêm về áp lực và khối lượng công việc khổng lồ mà đơn vị đang gánh vác. Lật giở cuốn sổ công tác dày cộp dưới ánh đèn, anh nhẩm tính một bài toán thực tế đầy thách thức.

“

Chỉ riêng trên địa bàn phường hiện nay, CBCS đang rà soát, duy trì công tác quản lý trực tiếp 126 đối tượng theo pháp luật. Trong đó, áp lực lớn nhất là 623 người chấp hành xong án phạt tù về cư trú tại địa phương như chú Bích. Con số này đồng nghĩa với 623 hoàn cảnh, 623 ngã rẽ cuộc đời cần được theo sát. Chưa kể, chúng tôi còn đang theo dõi 82 đối tượng thi hành án tại cộng đồng và 27 trường hợp quản lý sau cai nghiện.

Với một số lượng lớn đối tượng đặc thù trên một địa bàn đa dạng, việc quản lý không thể phó mặc cho những mệnh lệnh hành chính. Ranh giới giữa sự hoàn lương và việc tái phạm đôi khi rất mong manh, chỉ cách nhau ở một ánh nhìn kỳ thị hay một sự chối từ khi vay vốn làm ăn. Nhận thức sâu sắc điều đó, Công an phường Đông Ngạc đã mạnh dạn đổi mới phương pháp, lấy "giải pháp hỗ trợ sinh kế" làm nòng cốt trong công tác quản lý, thông qua việc giúp đỡ người dân làm kinh tế.

Đi sâu vào những giải pháp căn cơ này, vị đại diện Công an phường phân tích: "Chúng tôi chia các biện pháp hỗ trợ thành ba nhóm chính. Thứ nhất là giải tỏa tâm lý và xây dựng môi trường bao dung. Cảnh sát khu vực phối hợp chặt chẽ với Tổ dân phố, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân đến từng khu dân cư để họp bàn, tuyên truyền. Chúng tôi phân tích cho bà con hiểu rằng, sự xa lánh chính là lực đẩy hất người lầm lỡ quay lại con đường phạm tội.

Thứ hai là hỗ trợ pháp lý và thủ tục hành chính. Người mới ra tù thường mang tâm lý e ngại cơ quan công quyền, giấy tờ tùy thân có khi thất lạc. Chúng tôi cử cán bộ trực tiếp hướng dẫn, tạo điều kiện nhanh nhất để họ làm lại Căn cước công dân, đăng ký cư trú, thủ tục xóa án tích, giúp họ có tư cách pháp lý đầy đủ.

Và quan trọng nhất, mang tính quyết định nhất chính là hỗ trợ sinh kế. 'Có thực mới vực được đạo', người ta không thể hoàn lương nếu bụng vẫn đói và gia đình nheo nhóc. Đối với những trường hợp lớn tuổi, muốn gắn bó với đồng ruộng như chú Bích, chúng tôi tham mưu với chính quyền địa phương nhằm tháo gỡ rào cản về nhân thân để hướng dẫn thủ tục vay vốn ưu đãi đầu tư sản xuất."

Nhờ quy trình hỗ trợ bài bản và cái tâm của những người làm công tác quản lý, mảnh đất cằn cỗi và cuộc đời chú Bích đã cùng lúc bước sang một trang mới. Chú kể, ngày ngỏ ý muốn cải tạo mảnh đất để làm trang trại chăn nuôi và trồng cây ăn quả, chú chần chừ mãi. Phần vì thiếu vốn mua cây giống, con giống, phần vì lo sợ người mang tiền án như mình nuôi trồng ra nông sản liệu có thương lái nào dám đến thu mua, hay họ lại ép giá vì e ngại.

Chính các đồng chí công an đã nhiều lần trực tiếp động viên, củng cố niềm tin cho chú. Khi nguồn vốn vay chính sách được giải ngân, trang trại nhỏ bắt đầu hình thành. Những ngày đầu lứa gà đầu tiên xuất chuồng hay lứa quả bói quả, Cảnh sát khu vực không chỉ xuống thăm hỏi mà còn nhiệt tình làm "cầu nối", giới thiệu thương lái uy tín đến thu mua. Các anh còn khéo léo vận động bà con tổ dân phố, các cán bộ hội đoàn thể mua ủng hộ nông sản sạch của trang trại.

"Cái tình của các chú công an lớn lắm, đổ mồ hôi xuống đất cùng tôi," chú Bích xúc động. "Thấy gà ngon, rau sạch, người này truyền tai người kia, trang trại dần có nguồn thu ổn định. Ngày ngày vùi đầu vào đất, chăm bẵm từng gốc cây, nhặt từng quả trứng, tuy vất vả lấm lem nhưng đồng tiền kiếm được từ mồ hôi công sức của mình nó đẹp vô cùng. Quan trọng hơn cả là tôi tìm lại được sự tôn trọng của hàng xóm, thấy mình là một người cha, người chồng có ích. Đời mình đã từng đánh mất danh dự một lần, giờ được xã hội bao dung, được tự do hít thở bầu không khí của lao động chân chính, nhất định phải sống sao cho tử tế."

Cuộc trò chuyện kéo dài đến khuya, nhịp sống bên ngoài khu trang trại chìm vào yên ắng. Câu nói của vị đại diện Công an phường trước lúc chúng tôi chia tay cứ đọng mãi trong tâm trí: "Mình bỏ mặc một người lầm lỡ, là xã hội có thêm một nguy cơ bất ổn. Trao cho họ một sinh kế, một mảnh đất để gieo hạt, là tạo thêm một lá chắn bình yên cho cơ sở. Thời gian tới, Công an phường sẽ tiếp tục bám sát địa bàn, nâng cao hơn nữa chất lượng các mô hình hỗ trợ thiết thực này, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm để phòng ngừa tái phạm từ gốc rễ."

Tôi chợt nhận ra rằng, đằng sau những con số thống kê tưởng chừng như khô khan về hàng trăm đối tượng quản lý, là hàng trăm nỗ lực thầm lặng không biết mệt mỏi của lực lượng công an cơ sở. Bằng lòng khoan dung, sự thấu cảm và những giải pháp hỗ trợ thiết thực, họ đang hàng ngày, hàng giờ gieo mầm thiện lên những mảnh đất cằn cỗi nhất, kiên nhẫn dẫn đường cho những bước chân lầm lỡ trở về, xây dựng một thế trận an ninh nhân dân vững chắc từ chính sức lao động và trái tim con người.