Gửi thư ngỏ, Tổng thống Iran muốn nói gì với người dân Mỹ?

Bức thư ngỏ của ông Pezeshkian được chia sẻ trên X vào chiều ngày 1/4 (rạng sáng 2/4 giờ Việt Nam), chỉ vài giờ trước khi Tổng thống Donald Trump dự có bài phát biểu đầu tiên trước công chúng Mỹ về cuộc chiến tranh.

Khẳng định lập trường chính nghĩa và yêu chuộng hòa bình của Iran

Trong bức thư, được đăng tải bằng tiếng Anh và tiếng Ba Tư, dài khoảng 1.000 từ, ông Pezeshkian đào sâu vào những bài học lịch sử về việc Iran đã vượt qua hàng thế kỷ bị xâm lược và biến động, khẳng định: “Iran chưa bao giờ chủ động gây chiến; đồng thời khẳng định “người dân Iran không hề có ác cảm bất kỳ quốc gia nào, bao gồm cả người dân Mỹ, châu Âu hay các nước láng giềng”.

“Mặc dù có những lợi thế về lịch sử và địa lý trong nhiều thời kỳ khác nhau, Iran chưa bao giờ, trong lịch sử hiện đại của mình, chọn con đường xâm lược, bành trướng, thực dân hay thống trị”, ông khẳng định. “Ngay cả sau khi phải chịu đựng sự chiếm đóng, xâm lược và áp lực dai dẳng từ các cường quốc, và bất chấp việc sở hữu ưu thế quân sự so với nhiều nước láng giềng, Iran chưa bao giờ khởi xướng một cuộc chiến tranh. Tuy nhiên, nước này đã kiên quyết và dũng cảm đẩy lùi những kẻ tấn công”.

Ông tiếp tục nói rằng Mỹ đã triển khai một phần đáng kể lực lượng quân sự của mình ở khu vực xung quanh Iran, đồng thời cho biết thêm rằng “các hành động gây hấn gần đây của Mỹ được phát động từ chính những căn cứ này đã chứng minh sự hiện diện quân sự như vậy thực sự nguy hiểm đến mức nào”.

Ông Pezeshkian nói: “Đương nhiên, không quốc gia nào khi đối mặt với những điều kiện như vậy lại từ bỏ lựa chọn tăng cường khả năng phòng thủ. Những gì Iran đã làm - và tiếp tục làm - là một phản ứng có chừng mực dựa trên quyền tự vệ chính đáng, và hoàn toàn không phải là khởi xướng chiến tranh hay hành động gây hấn”.

Chỉ ra bộ máy tuyên truyền sai lệch về Iran

“Tôi kêu gọi người Mỹ hãy nhìn xa hơn bộ máy thông tin sai lệch - một phần không thể thiếu của hành động gây hấn này - và thay vào đó hãy nói chuyện với những người đã từng đến thăm Iran. Hãy quan sát những người nhập cư Iran thành đạt, được giáo dục tại Iran, hiện đang giảng dạy và nghiên cứu tại các trường đại học danh tiếng nhất thế giới, hoặc đóng góp cho các công ty công nghệ tiên tiến nhất ở phương Tây. Liệu những thực tế này có phù hợp với những thông tin sai lệch mà các bạn đang được nghe về Iran và người dân nước này?”.

Israel và Mỹ đã đưa ra những lời giải thích thay đổi và đôi khi mâu thuẫn về lý do tại sao họ phát động chiến tranh chống lại Iran trong những tuần kể từ khi cuộc chiến bắt đầu. Nhưng ông Trump và các quan chức chính quyền trước đây đã phủ nhận việc Mỹ bị Israel đẩy vào cuộc chiến, và cả Mỹ lẫn Israel đều tuyên bố rằng các cuộc tấn công là để phòng thủ hoặc phủ đầu, mặc dù không bên nào đưa ra bằng chứng cho thấy Iran đang chuẩn bị tấn công họ.

Vài ngày sau các cuộc tấn công ban đầu, khi được hỏi liệu giới lãnh đạo Israel có kéo Mỹ vào cuộc xung đột hay không, ông Trump tuyên bố rằng ông quyết định tấn công vì tin rằng nếu không thì Iran sẽ làm điều đó trước.

Chiến tranh có phục vụ lợi ích của người dân Mỹ?

Ông Pezeshkian đặt câu hỏi liệu cuộc chiến có thực sự phục vụ lợi ích của người dân Mỹ hay không. Và “liệu chính sách Nước Mỹ trên hết có thực sự nằm trong số những ưu tiên của Chính phủ Mỹ hiện nay?”.

“Liệu việc tàn sát trẻ em vô tội, phá hủy các cơ sở sản xuất dược phẩm điều trị ung thư, hay khoe khoang về việc ném bom một quốc gia ‘trở lại thời kỳ đồ đá’ có phục vụ mục đích nào khác ngoài việc làm tổn hại thêm vị thế toàn cầu của Hoa Kỳ?”, ông đặt câu hỏi.

Ông Pezeshkian cũng bác bỏ những miêu tả cho rằng Tehran là mối đe dọa, lưu ý rằng Iran đã hai lần bị tấn công trong khi các nhà đàm phán của nước này đang tham gia các cuộc đàm phán hạt nhân đa phương - một lần khi Israel phát động cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6/2025 , với việc Mỹ tham gia chiến dịch trong một thời gian ngắn, và một lần nữa vào ngày 28/2/2026.

Bên cạnh đó, ông cũng đặt câu hỏi liệu chính quyền Tổng thống Trump có bị "thao túng" bởi đồng minh hàng đầu của Mỹ ở Trung Đông, Israel, trong việc phát động chiến tranh nhằm vào Iran vào ngày 28/2 hay không. Theo các chuyên gia, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã thúc đẩy Mỹ tấn công Iran trong nhiều thập kỷ, đồng thời tìm cách phá hoại các cuộc đàm phán ngoại giao giữa Washington và Tehran.

“Phải chăng Mỹ cũng tham gia vào cuộc xung đột này với tư cách là lực lượng ủy nhiệm của Israel”, ông Pezeshkian viết trong bức thư. Ông cũng đặt câu hỏi liệu Israel có đang tìm cách "chuyển hướng sự chú ý của toàn cầu khỏi những tội ác của mình đối với người Palestine" bằng cách "tạo ra mối đe dọa từ Iran" hay không.

“Chẳng phải rõ ràng là Israel hiện đang nhắm đến việc chiến đấu chống lại Iran bằng người lính Mỹ và đồng tiền thuế của người dân Mỹ, chuyển gánh nặng của những ảo tưởng của họ sang Iran, khu vực và chính Mỹ để theo đuổi những lợi ích bất chính hay sao?”, ông viết.

Kể từ khi cuộc chiến bắt đầu vào tháng trước, quân đội Israel cũng đã nhận trách nhiệm về một số cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran mà không bàn bạc với Mỹ, làm leo thang thêm xung đột.

Để ngỏ con đường ngoại giao

Mặc dù không đưa ra các bước cụ thể để tránh xung đột tiếp diễn, nhưng giọng điệu của ông mang tính hòa giải và để ngỏ cho con đường ngoại giao. “Ngày nay, thế giới đang đứng trước ngã ba đường”, ông Pezeshkian viết trong bức thư được văn phòng của ông công bố, đồng thời nhấn mạnh, “Sự lựa chọn giữa đối đầu và hợp tác là có thật và mang tính hệ quả; kết quả của nó sẽ định hình tương lai cho các thế hệ mai sau”.

Tổng thống Iran đã chỉ trích quyết định của Mỹ rút khỏi bàn đàm phán trong các cuộc thương lượng ban đầu về một thỏa thuận hạt nhân mới. Ông Pezeshkian viết: “Iran đã theo đuổi các cuộc đàm phán, đạt được thỏa thuận và hoàn thành tất cả các cam kết của mình. Quyết định rút khỏi thỏa thuận đó, leo thang thành đối đầu và phát động hai hành động gây hấn giữa lúc đàm phán đang diễn ra là những lựa chọn mang tính hủy hoại của Chính phủ Mỹ - những lựa chọn phục vụ cho ảo tưởng của một kẻ ngoại xâm”.

Chưa rõ liệu bức thư của ông Pezeshkian có phản ánh sự đồng thuận giữa các nhà lãnh đạo Iran hay không. Trước đó cùng ngày, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết, tuyên bố của ông Trump rằng Iran đang tìm kiếm một lệnh ngừng bắn là “sai sự thật và vô căn cứ”.

Trong hệ thống chính quyền của Iran, vai trò và quyền lực của lãnh đạo tối cao Ayatollah Mojtaba Khamenei, người kế nhiệm cha mình sau khi ông bị ám sát vào đầu tháng 3, được xếp cao hơn Tổng thống. Ông Khamenei có tiếng nói cuối cùng trong tất cả các vấn đề quan trọng của nhà nước, chẳng hạn như đàm phán với Washington hoặc các điều kiện để chấm dứt chiến tranh. Bên cạnh đó, trong bối cảnh chiến tranh, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo cũng ngày càng nổi bật hơn, và các chỉ huy quân sự cấp cao bắt đầu nắm quyền quyết định nhiều hơn.

Vẫn chưa rõ liệu bức thư của ông Pezeshkian được viết với sự phối hợp của Lãnh đạo Tối cao Khamenei hay Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran hay không, song theo thông cáo báo chí của truyền thông nhà nước Iran, ông Pezeshkian đã điện đàm với Chủ tịch Hội đồng châu Âu, António Costa, hôm thứ Ba và nói với ông Costa rằng Iran sẵn sàng chấm dứt chiến tranh nếu các điều kiện của nước này được đáp ứng, cụ thể là đảm bảo chấm dứt vĩnh viễn các hành động thù địch.