Gỡ nút thắt dữ liệu, nâng cao hiệu quả vận hành hành chính công

Điểm nghẽn dữ liệu cản trở chuyển đổi số

Những năm gần đây, chuyển đổi số trong khu vực công đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn vận hành, hiệu quả thực tế vẫn chưa tương xứng với nguồn lực đầu tư.

Theo đánh giá của UNESCO, Việt Nam hiện vẫn thiếu dữ liệu có cấu trúc, dữ liệu chuẩn hóa và dữ liệu gắn nhãn - những điều kiện quan trọng để triển khai các ứng dụng AI trên quy mô lớn. Trong khi đó, các nghiên cứu của World Bank và OECD cho thấy phần lớn thời gian xử lý hồ sơ hành chính vẫn bị tiêu tốn cho việc nhập liệu và đối soát thủ công giữa các hệ thống chưa được kết nối.

Thực tế này thể hiện rõ trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính. Người dân nhiều lần phải kê khai cùng một thông tin cho các thủ tục khác nhau; cán bộ phải kiểm tra, đối chiếu hồ sơ trên nhiều phần mềm độc lập. Dữ liệu thiếu đồng nhất không chỉ làm gia tăng khối lượng công việc mà còn ảnh hưởng đến độ chính xác, hạn chế khả năng phân tích và ứng dụng công nghệ thông minh trong quản lý, điều hành.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cách thức tổ chức dữ liệu. Nhiều bộ, ngành, địa phương xây dựng hệ thống theo nhu cầu riêng, dẫn tới tình trạng các cơ sở dữ liệu tồn tại song song nhưng thiếu khả năng liên thông. Cùng một loại thông tin nhưng được xây dựng theo nhiều chuẩn khác nhau, gây khó khăn cho việc tích hợp, khai thác và chia sẻ.

Bên cạnh đó, tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu giữa các cơ quan vẫn còn thấp. Khi hồ sơ được chuyển qua các khâu tiếp nhận, thẩm định và phê duyệt, thông tin chưa được kế thừa tự động mà vẫn phải nhập lại hoặc đối chiếu thủ công.

Trong bối cảnh đó, AI cũng chưa thể phát huy hết tiềm năng. Công nghệ này chủ yếu mới hỗ trợ một số tác vụ riêng lẻ thay vì tham gia xuyên suốt quy trình xử lý để tạo ra những thay đổi mang tính đột phá trong quản trị hành chính.

Liên thông dữ liệu để tái định hình cách vận hành chính quyền số

Theo các chuyên gia, nút thắt hiện nay không nằm ở việc thiếu công nghệ mà ở cách tổ chức và quản trị dữ liệu. Khi dữ liệu còn phân tán, các hệ thống dù được đầu tư hiện đại vẫn khó kết nối để tạo thành một quy trình vận hành thống nhất.

Theo chuyên gia của Trung tâm Dịch vụ dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo Viettel (Viettel AI), các cơ quan cần chuyển sang mô hình sử dụng kho dữ liệu dùng chung làm hạ tầng kết nối các nguồn dữ liệu hiện có. Trên nền tảng này, dữ liệu từ nhiều hệ thống được tích hợp, làm sạch, chuẩn hóa, gắn nhãn và quản trị tập trung trước khi cung cấp cho các hệ thống nghiệp vụ khai thác.

Cách tiếp cận này giúp hình thành dòng dữ liệu xuyên suốt giữa các khâu xử lý. Thông tin đã được tạo lập ở bước trước có thể được kế thừa ngay tại bước tiếp theo, giảm tối đa việc nhập liệu lặp lại và hạn chế các thao tác thủ công.

Theo chuyên gia Viettel AI, khi dữ liệu được tổ chức bài bản, AI sẽ không chỉ đóng vai trò hỗ trợ mà có thể tham gia sâu vào toàn bộ quy trình. Nhờ tiếp cận dữ liệu đầy đủ, bao gồm lịch sử xử lý và dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, AI có khả năng tự động phân luồng hồ sơ, hỗ trợ ra quyết định và rút ngắn thời gian xử lý.

Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy mô hình kho dữ liệu dùng chung bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Tại tỉnh Ninh Bình, kho dữ liệu dùng chung đã tích hợp hơn 1.500 bộ dữ liệu chuyên ngành, ghi nhận gần 55.000 lượt truy cập và góp phần nâng tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng, trước hạn lên 99,1%.

Ở quy mô quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư do Bộ Công an quản lý đã trở thành nền tảng định danh thống nhất, tạo điều kiện để các hệ thống khác kết nối và khai thác dữ liệu xác thực. Hệ thống đã xử lý hàng tỷ giao dịch, góp phần giảm giấy tờ, tự động hóa việc tra cứu thông tin và nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính.

Trên nền tảng dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, các ứng dụng AI có thể tự động xác thực thông tin, phát hiện sai lệch và hỗ trợ xử lý hồ sơ theo thời gian thực, thay thế dần các thao tác thủ công.

Đây cũng là hướng phát triển mà Viettel AI đang triển khai nhằm hỗ trợ các bộ, ngành và địa phương tích hợp dữ liệu từ nhiều hệ thống lên hạ tầng thống nhất, chuẩn hóa và sẵn sàng khai thác. Trên nền tảng này, dữ liệu không chỉ được lưu trữ và chia sẻ hiệu quả hơn mà còn phục vụ các hệ thống phân tích, giám sát và quản trị điều hành dựa trên dữ liệu, tiêu biểu là Nền tảng Quản trị và Phân tích dữ liệu Viettel (Viettel DAP).

Theo đơn vị phát triển, nền tảng có khả năng tự động tổng hợp dữ liệu, xây dựng báo cáo theo thời gian thực, phân tích đa chiều và hỗ trợ giám sát vận hành trên cùng một kiến trúc thống nhất, giúp giảm tới 92% khối lượng báo cáo và 95% thời gian tổng hợp thông tin.

Nhìn rộng hơn, liên thông dữ liệu không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là tiền đề để chuyển đổi phương thức quản trị trong khu vực công. Khi dữ liệu được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả, bộ máy hành chính sẽ từng bước chuyển từ mô hình quản lý dựa trên báo cáo thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu; đồng thời nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.