Giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa vượt hàng rào kỹ thuật

Hơn 41.000 lượt doanh nghiệp, hợp tác xã được hỗ trợ

Chính sách hỗ trợ mở rộng thị trường cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) hiện được triển khai theo Luật Hỗ trợ DNNVV; đồng thời lồng ghép trong các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia, thương mại điện tử, xúc tiến thương mại số và Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP).

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, các chính sách này bước đầu giúp một bộ phận DNNVV tiếp cận thị trường mới, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, xây dựng thương hiệu và mở rộng hệ thống phân phối trong nước cũng như xuất khẩu.

Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, giai đoạn 2021 - 2025, có 630 đề án thuộc Chương trình cấp quốc gia về xúc tiến thương mại được phê duyệt, với tổng kinh phí hỗ trợ từ ngân sách nhà nước hơn 650 tỷ đồng. Hơn 41.000 lượt doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức xúc tiến thương mại tham gia, hưởng lợi. Thông qua các hoạt động xúc tiến ở nước ngoài, giá trị hợp đồng và biên bản thương thảo được ký kết đạt khoảng 425 triệu USD; giá trị giao dịch trực tiếp tại các sự kiện trong nước vượt 500 tỷ đồng.

Cùng với đó, hệ thống thương vụ Việt Nam tại nước ngoài hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật thông tin, kết nối giao thương, xử lý rào cản và nắm bắt các tiêu chuẩn tại thị trường xuất khẩu. Chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại cũng được thúc đẩy, giúp nhiều doanh nghiệp từng bước tiếp cận các kênh phân phối trực tuyến và mở rộng khách hàng.

Tuy nhiên, một số chính sách trong Luật Hỗ trợ DNNVV chưa đi vào thực tế do thiếu hướng dẫn cụ thể. Cơ chế hỗ trợ hình thành chuỗi phân phối còn vướng về điều kiện, cách thức thực hiện nên chưa thu hút doanh nghiệp, tổ chức đầu tư tham gia.

Khả năng nhận diện và tiếp cận chính sách cũng là một điểm nghẽn. Kết quả khảo sát 500 DNNVV cho thấy phần lớn chưa nắm rõ các chương trình xúc tiến thương mại, thương mại điện tử và xúc tiến thương mại số. Nhiều doanh nghiệp vẫn cho rằng xúc tiến thương mại chủ yếu dành cho doanh nghiệp lớn hoặc những đơn vị vốn đã có hoạt động xuất khẩu.

Các chương trình xúc tiến thương mại, thương mại điện tử, OCOP và hỗ trợ chuỗi giá trị còn phân tán, chưa hình thành các gói hỗ trợ xuyên suốt theo ngành hàng. Một số định mức chi chưa sát thực tế, trong khi thủ tục phê duyệt, quyết toán còn phức tạp, gây khó cho DNNVV quy mô nhỏ.

Bên cạnh đó, khoảng cách về năng lực số khiến nhiều doanh nghiệp chưa thể tận dụng hiệu quả thương mại điện tử và xúc tiến thương mại số để mở rộng thị trường.

Từ cung cấp thông tin đến hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ

Những hạn chế trên đang được đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật Hỗ trợ DNNVV. Tại Điều 12 dự thảo Luật, Bộ Tài chính đề xuất mở rộng các chính sách hỗ trợ thị trường. Theo đó, DNNVV sẽ được ưu tiên tham gia các chương trình xúc tiến thương mại trong nước và quốc tế, phát triển thương mại điện tử, vươn ra thị trường quốc tế và các chương trình phù hợp khác.

Một điểm mới đáng chú ý là chính sách ưu đãi trong mua sắm công đối với một số gói thầu phù hợp với năng lực của DNNVV. Dự thảo đề xuất cơ quan, tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước để mua sắm công dành tối thiểu 20% ngân sách hoặc 20% số lượng gói thầu hằng năm để mua sản phẩm, dịch vụ do DNNVV sản xuất, cung ứng.

Dự thảo cũng bổ sung hỗ trợ thương mại điện tử xuyên biên giới cùng các nội dung về pháp lý, sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc, quản trị khách hàng, logistics và nâng cao độ tin cậy trong giao dịch điện tử.

Góp ý dự thảo, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, quy định về hỗ trợ mở rộng thị trường vẫn còn chung, chưa làm rõ nội hàm và các biện pháp chính sách cụ thể.

Trong khi đó, nhiều thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đang áp dụng các hàng rào kỹ thuật và tiêu chuẩn mới. Các yêu cầu về môi trường, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu, an toàn sản phẩm làm tăng áp lực tuân thủ đối với DNNVV. Vì vậy, theo VCCI, hỗ trợ không nên chỉ dừng ở cung cấp thông tin mà cần giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực để đáp ứng các tiêu chuẩn mới.

VCCI đề xuất hỗ trợ đào tạo, cung cấp thông tin về chính sách xuất khẩu, yêu cầu kỹ thuật và pháp lý của từng thị trường; đồng thời tư vấn cho doanh nghiệp xây dựng lộ trình tuân thủ, bao gồm cải tiến thiết kế, sản phẩm và chuẩn hóa linh kiện khi cần thiết.

Một đề xuất đáng chú ý khác là xây dựng cổng tra cứu tích hợp, cho phép doanh nghiệp tìm kiếm quy định kỹ thuật, pháp lý theo mã hàng hóa hoặc thị trường; tự đánh giá mức độ tuân thủ, xác định khoảng cách giữa năng lực hiện tại với yêu cầu cần đáp ứng và được hướng dẫn các bước khắc phục. Hệ thống đồng thời có thể kết nối DNNVV với mạng lưới tư vấn viên, tổ chức kiểm định, chứng nhận có thẩm quyền, giúp doanh nghiệp xác định hồ sơ, dữ liệu và chi phí cần thiết để đáp ứng yêu cầu thị trường.

VCCI cũng đề xuất chính sách kết nối DNNVV với các nhà cung cấp nguyên vật liệu, linh kiện đáp ứng tiêu chuẩn mới. Các yêu cầu về môi trường hoặc thiết kế sản phẩm tại thị trường xuất khẩu có thể buộc doanh nghiệp thay đổi nguyên liệu đầu vào, trong khi DNNVV thường gặp khó trong việc tự xây dựng lại mạng lưới cung ứng.

Về phương thức thực hiện, VCCI đề xuất áp dụng phiếu hỗ trợ (voucher) cho các hoạt động giúp doanh nghiệp tuân thủ yêu cầu về môi trường, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu, an toàn sản phẩm và các hàng rào phi thuế quan khác.

Trong bối cảnh tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng cao, đưa doanh nghiệp tới hội chợ hay cung cấp thông tin thị trường mới chỉ là bước đầu. DNNVV cần một hệ thống hỗ trợ liền mạch hơn, để chuyển thông tin thành năng lực tuân thủ, kết nối thành đơn hàng và từng bước tạo chỗ đứng bền vững trên thị trường.