Giữa biển thông tin số, báo chí cần bản lĩnh để giữ vai trò dẫn dắt

Không gian truyền thông mới đòi hỏi nhà báo phải thích ứng và làm chủ công nghệ

Trao đổi với phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc năm 2026, PGS.TS Phạm Minh Sơn - Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhấn mạnh rằng, sự phát triển của khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với hoạt động báo chí.

Theo ông, thách thức đầu tiên chính là khả năng thích ứng và ứng dụng công nghệ của người làm báo. Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào quy trình sản xuất nội dung, nhà báo không chỉ cần biết sử dụng công nghệ mà còn phải làm chủ các công cụ mới để nâng cao hiệu quả tác nghiệp.

Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội cũng đang tạo ra áp lực không nhỏ đối với báo chí chính thống. Trong khi thông tin được lan truyền với tốc độ gần như tức thời, báo chí vẫn phải giữ vững nguyên tắc kiểm chứng, bảo đảm tính chính xác và khách quan trước khi công bố.

“Với tốc độ phát triển của mạng xã hội và những vấn đề có liên quan đến báo chí truyền thống, đang đặt ra vấn đề đối với báo chí chính thống trong công tác kiểm chứng thông tin và tốc độ truyền tải thông tin”, PGS.TS Phạm Minh Sơn nhận định.

Không chỉ đối mặt với áp lực cạnh tranh thông tin, báo chí còn đứng trước yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong không gian mạng. Theo PGS.TS Phạm Minh Sơn, các thế lực thù địch, phản động đang lợi dụng sự phát triển của khoa học - công nghệ và mạng xã hội để liên tục chống phá, xuyên tạc, tác động đến nhận thức xã hội. Điều này đòi hỏi báo chí cách mạng phải tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa.

Trước những yêu cầu mới của thời đại, PGS.TS Phạm Minh Sơn cho rằng những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc báo chí phải bám sát thực tiễn, tôn trọng sự thật và lấy lợi ích của nhân dân làm điểm xuất phát có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động báo chí hiện nay.

Theo ông, trước hết cần tiếp tục củng cố nền tảng tư tưởng và bản lĩnh chính trị cho đội ngũ những người làm báo.

“Người làm báo phải rất vững vàng lập trường, tư tưởng chính trị của mình”, ông nhấn mạnh.

Cùng với đó, nhà báo cần nắm vững các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng để từ đó chuyển hóa thành những tác phẩm báo chí gần gũi, dễ tiếp cận với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

“Một điều quan trọng nữa là phải biết chuyển hóa những vấn đề đó thành những bài viết, bài báo, phóng sự sao cho gần gũi với công chúng, nhất là công chúng trẻ hiện nay. Đây là một kỹ năng quan trọng đòi hỏi người làm báo phải có”, PGS.TS Phạm Minh Sơn chia sẻ.

Đáng chú ý, ông cho rằng việc ứng dụng công nghệ không nên dừng lại ở mức sử dụng mà phải hướng tới làm chủ công nghệ. Người làm báo cần tận dụng hiệu quả các nền tảng số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo để nâng cao chất lượng nội dung, tăng sức lan tỏa và khả năng tiếp cận công chúng.

Giữ vững niềm tin công chúng bằng trách nhiệm nghề nghiệp

Tuy nhiên, theo PGS.TS Phạm Minh Sơn, dù công nghệ có phát triển đến đâu thì yếu tố quyết định vẫn là trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo.

“Người làm báo phải có trách nhiệm trước nhân dân, Đảng và Tổ quốc về từng bài viết của mình”, ông khẳng định.

Trong cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt với mạng xã hội, báo chí chính thống muốn giữ vững niềm tin của công chúng không thể chỉ chạy theo dòng chảy thông tin. Điều quan trọng hơn là phải chủ động phát hiện vấn đề, định hướng dư luận và tạo ra những giá trị thông tin có chiều sâu.

“Cần phải chủ động trong phát hiện vấn đề và dẫn dắt dư luận chứ không phải chạy theo dư luận”, PGS.TS Phạm Minh Sơn nhấn mạnh.

Để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ số, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cũng đang tích cực đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo nhằm chuẩn bị nguồn nhân lực báo chí chất lượng cao cho tương lai.

Theo PGS.TS Phạm Minh Sơn, bên cạnh việc trang bị kiến thức chuyên môn, Học viện đặc biệt chú trọng giáo dục lập trường chính trị, giúp sinh viên hiểu rõ các chủ trương, đường lối của Đảng; đồng thời tăng cường đào tạo kỹ năng sử dụng công nghệ hiện đại, nhất là mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo.

Song song với đó là việc rèn luyện đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và bản lĩnh của người làm báo trong môi trường truyền thông số đầy biến động.

Những yêu cầu mà PGS.TS Phạm Minh Sơn đề cập không chỉ là định hướng đối với hoạt động đào tạo báo chí, mà còn phản ánh đòi hỏi tất yếu đối với nền báo chí cách mạng Việt Nam trong giai đoạn mới. Trong kỷ nguyên số, khi công nghệ đang làm thay đổi cách con người tiếp nhận thông tin, bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội, năng lực công nghệ và khả năng dẫn dắt dư luận sẽ tiếp tục là những yếu tố cốt lõi giúp báo chí giữ vững vị thế, khẳng định vai trò là tiếng nói tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.