Giữ vững “mạch máu” năng lượng: từ chính sách đến hành động

Đồng thời, mỗi người dân cũng phải trở thành một chủ thể tích cực trong sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Không đứng ngoài cuộc trước biến động năng lượng

Thực tế cho thấy, mỗi biến động của giá xăng dầu không chỉ dừng lại ở những con số trên thị trường thế giới mà nhanh chóng “thẩm thấu” vào đời sống xã hội. Chi phí đi lại tăng lên, giá nguyên vật liệu đầu vào bị đẩy cao, kéo theo giá thành sản phẩm và dịch vụ biến động, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của từng người dân. Khi “mạch máu” năng lượng chịu áp lực, nền kinh tế cũng chịu tác động dây chuyền, và cuối cùng, người dân chính là đối tượng chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất.

Chính vì vậy, Kết luận số 14-KL/TW không chỉ mang ý nghĩa định hướng điều hành mà còn là lời cảnh báo về tính cấp thiết của việc chủ động ứng phó, không để bị động trước những cú sốc năng lượng. Tuy nhiên, để những chủ trương này đi vào thực tiễn, không thể chỉ trông chờ vào các giải pháp điều hành của Chính phủ, mà đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó cơ quan dân cử giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Từ thực tiễn giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh về việc thực hiện chính sách, pháp luật trong phát triển năng lượng giai đoạn 2016 - 2021 có thể thấy rõ điều này. Qua giám sát, bức tranh năng lượng của địa phương cho thấy nhiều điểm sáng: hệ thống nguồn điện được phát triển đa dạng với nhiệt điện, thủy điện và điện mặt trời; lưới điện phủ kín 100% địa bàn cấp xã, bảo đảm dự phòng cấp điện ổn định…

Quan trọng hơn, giám sát không chỉ để ghi nhận kết quả mà còn để chỉ ra những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Đó là nhu cầu tiêu thụ năng lượng tăng nhanh, một số dự án năng lượng chậm tiến độ, cơ chế chính sách chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Đặc biệt, một vấn đề nổi lên là việc sử dụng năng lượng trong xã hội vẫn còn chưa thực sự tiết kiệm, hiệu quả, chưa tương xứng với áp lực về nguồn cung.

Từ đó cho thấy, bảo đảm an ninh năng lượng không thể chỉ tập trung vào “bài toán cung”, mà phải đồng thời giải tốt “bài toán cầu”. Đây chính là không gian để cơ quan dân cử thể hiện rõ vai trò của mình: không chỉ tham gia quyết định chính sách phù hợp với thực tiễn địa phương, mà còn tăng cường giám sát việc thực hiện, bảo đảm các chủ trương về tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi xanh không bị hình thức hóa. Cùng với đó, thông qua hoạt động tiếp xúc cử tri, đại biểu dân cử còn là cầu nối quan trọng đưa chính sách đến gần hơn với người dân. Việc tuyên truyền, giải thích để cử tri hiểu rõ ý nghĩa của tiết kiệm năng lượng, của việc sử dụng hiệu quả tài nguyên quốc gia không chỉ là nhiệm vụ thông tin, mà còn là trách nhiệm chính trị của mỗi đại biểu.

Từ quyết sách đến thay đổi hành vi xã hội

Nếu cơ quan dân cử đóng vai trò “kiến tạo” và “giám sát”, thì hiệu quả cuối cùng của chính sách lại phụ thuộc rất lớn vào sự tham gia của người dân. Thực tế thời gian qua cho thấy, phong trào “Toàn dân sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả” đã được triển khai rộng khắp ở nhiều địa phương, với nhiều hình thức phong phú, từ trường học, khu dân cư đến doanh nghiệp. Những hoạt động như tắt đèn hưởng ứng Giờ Trái đất, tuyên truyền tiết kiệm điện, tối ưu hóa sản xuất… đã góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng. Tuy nhiên, thách thức đặt ra là làm sao để những hoạt động này không chỉ mang tính thời điểm, mà trở thành thói quen lâu dài trong đời sống. Điều đó bắt đầu từ chính mỗi người dân.

Trước hết là trong sinh hoạt hằng ngày: sử dụng điện, xăng dầu một cách hợp lý, tránh lãng phí; hạn chế những chuyến đi không cần thiết; ưu tiên phương tiện công cộng khi có điều kiện. Những hành động tưởng chừng nhỏ lẻ nhưng nếu được thực hiện đồng bộ sẽ tạo ra hiệu quả lớn trong giảm áp lực tiêu thụ năng lượng.

Xa hơn, đó là việc hình thành lối sống xanh – một xu hướng không thể đảo ngược trong bối cảnh hiện nay. Việc chuyển sang sử dụng phương tiện tiết kiệm nhiên liệu, phương tiện điện; lắp đặt và sử dụng năng lượng tái tạo trong gia đình; lựa chọn các sản phẩm thân thiện môi trường… không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn góp phần bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững.

Một yếu tố ngày càng quan trọng là trách nhiệm của người dân trong không gian thông tin. Trong thời đại mạng xã hội, mỗi cá nhân đều có thể trở thành một “kênh truyền thông”. Việc tiếp nhận thông tin có chọn lọc, không lan truyền những tin đồn chưa được kiểm chứng về thị trường xăng dầu không chỉ là trách nhiệm cá nhân, mà còn góp phần giữ ổn định tâm lý xã hội và thị trường. Ở góc độ rộng hơn, người dân còn có thể thể hiện vai trò của mình thông qua việc ủng hộ, lựa chọn các doanh nghiệp áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng, sản xuất xanh. Chính những lựa chọn tiêu dùng này sẽ tạo áp lực tích cực, thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi theo hướng bền vững.

Có thể thấy, giữ vững “mạch máu” năng lượng không phải là nhiệm vụ riêng của bất kỳ chủ thể nào. Đó là sự kết nối chặt chẽ giữa quyết sách đúng đắn, giám sát hiệu quả của cơ quan dân cử và hành động tự giác, trách nhiệm của mỗi người dân. Khi chính sách được ban hành kịp thời, được giám sát đến nơi đến chốn và được người dân đồng thuận thực hiện, an ninh năng lượng quốc gia mới thực sự được bảo đảm vững chắc cả trong dài hạn.