Giữ nền móng nhân lực cho y tế cơ sở

Y tế cơ sở đang đứng trước áp lực lớn

Giai đoạn 2021 - 2025, công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực. Trong số 6/12 chỉ tiêu xã hội vượt kế hoạch đề ra, có tới 4 chỉ tiêu liên quan đến y tế. Hệ thống thể chế, chính sách ngành y tế tiếp tục được hoàn thiện; mạng lưới khám, chữa bệnh phát triển đa dạng; trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ y tế từng bước tiệm cận trình độ tiên tiến trong khu vực.

Đặc biệt, Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị cùng các Nghị quyết 261, 262 của Quốc hội và Nghị quyết 282 của Chính phủ đã tạo ra hành lang pháp lý đồng bộ, mở ra kỳ vọng cho những đột phá mới của ngành y tế trong giai đoạn 2026 – 2030 và những năm tiếp theo.

Tuy nhiên, nhìn từ thực tiễn, hệ thống y tế vẫn còn nhiều điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Tuyến y tế cơ sở hoạt động chưa thực sự hiệu quả; tỷ lệ người dân tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu còn hạn chế. Hệ thống y tế dự phòng chưa đủ năng lực chủ động, vẫn mang tính phản ứng khi dịch bệnh xảy ra. Các vấn đề y tế công cộng chưa được quan tâm thỏa đáng. Trong khi đó, già hóa dân số và sự gia tăng nhanh của các bệnh không lây nhiễm đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống khám, chữa bệnh.

Bối cảnh đó đòi hỏi ngành y tế phải chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, từ mô hình tập trung điều trị sang quản lý sức khỏe toàn dân ngay từ cơ sở.

Thực hiện Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, Chính phủ đã đã đề ra các nhóm giải pháp nhằm tái cấu trúc hệ thống y tế theo hướng tăng tỷ trọng dự phòng, nâng cao năng lực y tế cơ sở, chủ động kiểm soát bệnh tật từ sớm, từ xa. Trọng tâm bao gồm kiện toàn mạng lưới y tế cơ sở, chú trọng các biện pháp phòng ngừa bệnh tật, nâng cao năng lực dự báo dịch bệnh, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, đáp ứng một cách hiệu quả thách thức bệnh tật trong bối cảnh già hóa dân số.

Muốn thực hiện được mục tiêu này, yếu tố then chốt là nhân lực. Đây là nhiệm vụ quan trọng để giải quyết bài toán giảm tải bệnh viện tuyến trên và bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân. Theo Bộ Y tế, hiện 92,4% trạm y tế có bác sĩ làm việc thường xuyên. Tuy nhiên, số lượng bác sĩ cơ hữu tại nhiều trạm y tế vẫn còn thiếu, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Việt Nam đang đặt mục tiêu đến năm 2027, 100% trạm y tế có ít nhất 4 - 5 bác sĩ làm việc thường xuyên; đến năm 2030 đạt 19 bác sĩ/vạn dân, ưu tiên cho y tế cơ sở và y tế dự phòng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh chính sách đãi ngộ và thu hút bác sĩ về cơ sở, cần có thêm những giải pháp căn cơ về đào tạo và phát triển đội ngũ nhân lực y tế tuyến đầu.

Cần duy trì hệ thống trường cao đẳng y tế

Trong cơ cấu nhân lực y tế, bác sĩ là người đưa ra y lệnh, nhưng điều dưỡng, hộ sinh và kỹ thuật viên mới là lực lượng trực tiếp thực hiện phần lớn công việc tại trạm y tế xã. Đây cũng là đội ngũ tham gia tiêm chủng, quản lý hồ sơ sức khỏe, truyền thông phòng bệnh, chăm sóc người dân tại cộng đồng và triển khai các chương trình y tế dự phòng.

Đặc thù của đào tạo cao đẳng y tế là tính thực hành rất cao, với 60 - 80% thời lượng học tập gắn với kỹ năng nghề nghiệp và “cầm tay chỉ việc”. Sinh viên được trang bị kiến thức tổng hợp về y tế dự phòng, dân số, quản lý sức khỏe cộng đồng, kỹ năng giao tiếp và truyền thông y tế. Nhờ đó, sau khi tốt nghiệp, nhiều người có thể nhanh chóng đáp ứng yêu cầu công việc tại tuyến y tế cơ sở.

Một lợi thế rất quan trọng là phần lớn sinh viên cao đẳng y tế là người địa phương. Sau khi ra trường, họ thường quay về quê hương công tác tại các trạm y tế xã, gắn bó lâu dài với cộng đồng. Đây là yếu tố giúp xây dựng mạng lưới chăm sóc sức khỏe cơ sở bền vững và gần dân hơn.

Trong thực tế, các trường cao đẳng y tế địa phương không chỉ đào tạo điều dưỡng, hộ sinh hay kỹ thuật viên, mà còn là nơi thường xuyên tổ chức đào tạo lại, cập nhật kiến thức cho nhân viên y tế xã, tập huấn mạng lưới y tế thôn bản và hỗ trợ chuyên môn cho hệ thống y tế cơ sở.

Tuy nhiên, hiện nay có xu hướng sáp nhập trường cao đẳng y tế vào trường đại học y hoặc chuyển thành khoa trực thuộc các trường cao đẳng đa ngành. Nếu không được cân nhắc kỹ, điều này có thể dẫn đến những bất cập và lãng phí nguồn lực.

Bởi lẽ, mô hình đào tạo của cao đẳng y tế và đại học y có sự khác biệt căn bản. Đại học y tập trung đào tạo bác sĩ, nghiên cứu chuyên sâu và phát triển đội ngũ quản lý. Trong khi đó, cao đẳng y tế hướng mạnh vào đào tạo thực hành nghề nghiệp. Hệ thống phòng thực hành, mô hình đào tạo và yêu cầu đối với giảng viên cũng hoàn toàn khác biệt.

Nếu đánh mất tính độc lập của hệ thống trường cao đẳng y tế, nguy cơ thiếu hụt lực lượng điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật viên thực hành cho tuyến y tế cơ sở trong tương lai là điều cần được tính tới.

Trong chiến lược phát triển y tế giai đoạn mới, chăm sóc sức khỏe ban đầu và y tế dự phòng đang được đặt ở vị trí trung tâm. Vì vậy, việc duy trì ổn định và phát triển hệ thống trường cao đẳng y tế cần được nhìn nhận như một giải pháp đầu tư cho năng lực chống chịu của hệ thống y tế cơ sở quốc gia.