Giữ ao hồ để giữ chất lượng sống đô thị

Gia tăng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước

Các chuyên gia môi trường cho rằng, tình trạng ao, hồ bị san lấp sẽ làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm chất lượng nguồn nước, hủy hoại cảnh quan đô thị và kéo theo nhiều hệ lụy khác.

Theo PGS.TS Đào Trọng Tứ, Trưởng ban Điều hành Mạng lưới sông ngòi Việt Nam, mặt nước, sông, ao, hồ là nguồn tài nguyên rất quý. Việc tự ý san lấp, lấn chiếm ao, hồ chính là một "thảm họa"; không chỉ làm ảnh hưởng đến không gian đô thị mà còn khiến môi trường sống bị ô nhiễm, khiến cho thủy sinh hồ mất cân bằng, nảy sinh ra các dịch bệnh.

Việc đô thị không có hoặc có ít diện tích mặt nước sẽ làm cho không khí tự nhiên trở nên khó chịu do ít hơi nước. Các hồ điều hòa dần biến mất cũng ảnh hưởng đến an ninh năng lượng, sức chịu tải của ngành điện... Ngoài ra, diện tích ao, hồ bị thu hẹp cũng làm hạn chế không gian xanh của đô thị, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sống của người dân.

Thực tế đã cho thấy, để đối phó với tình trạng lấn chiếm ao hồ, nhiều địa phương đã tiến hành xây bờ kè xung quanh ao, hồ. Tuy nhiên, ngay sau đó vấn đề mới đã phát sinh, đó là vấn đề ô nhiễm. Các cống thải sinh hoạt từ nhà dân, nhà hàng, quán ăn… được nối trực tiếp vào các ao hồ, biến nơi đây không khác gì những bể chứa chất thải khổng lồ và luôn trong tình trạng bốc mùi khó chịu.

Ngoài ra, tình trạng cá chết hàng loạt tại nhiều ao, hồ lớn vẫn thường xuyên diễn ra trong nhiều năm qua mà chưa có cách nào xử lý. Đặc biệt, ao hồ tự nhiên có tác dụng như một "túi chứa nước" khi mưa lớn. Diện tích ao hồ bị thu hẹp cũng làm giảm khả năng tiêu thoát, điều hòa nước mưa của đô thị, khiến tình trạng ngập úng lan rộng, ảnh hưởng lớn đến đời sống, sinh hoạt của người dân ở các khu vực lân cận.

Hơn 3.500 ao, hồ, đầm được "đặt dưới sự bảo vệ đặc biệt"

Trước thực tế đó, Hà Nội đã điều chỉnh, bổ sung danh mục ao, hồ, đầm không được san lấp, nâng tổng số lên 3.501 ao, hồ trên toàn địa bàn. Riêng trong đợt cập nhật mới nhất, thành phố bổ sung thêm 339 ao, hồ, phân bố chủ yếu tại các khu vực ngoại thành đang chịu áp lực đô thị hóa mạnh.

Theo các thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, công tác quản lý không chỉ dừng ở việc "đếm số lượng", mà đã đi vào chi tiết từng mặt nước cụ thể. Những con số này phản ánh rõ nỗ lực của Hà Nội trong việc bịt các "khoảng trống quản lý" từng tồn tại nhiều năm qua.

Theo các chuyên gia, việc giữ lại hơn 3.500 ao, hồ, đầm không được san lấp được xem là một trong những giải pháp nền tảng nhằm hạn chế ngập úng, cải thiện chất lượng môi trường sống. Các ao, hồ này đóng vai trò như những bể điều hòa tự nhiên, góp phần giảm tải cho hệ thống cống ngầm vốn đã quá tải ở nhiều khu vực nội đô.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, cách thay đổi phương thức quản lý ao hồ trong năm 2025 có thể xem là bước đi cần thiết để bảo đảm mục tiêu phát triển xanh, bền vững - nơi tăng trưởng không đánh đổi bằng việc đánh mất những giá trị tự nhiên vốn có của Thủ đô.

Song song với việc mở rộng danh mục bảo vệ, năm 2025 cũng là thời điểm Hà Nội gắn quản lý ao hồ với triển khai Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo hướng tiếp cận mới, hệ thống ao hồ, dù lớn hay nhỏ đều được xem là một phần của cấu trúc không gian đô thị, không còn bị coi là quỹ đất có thể linh hoạt chuyển đổi.

Điểm đáng chú ý trong năm 2025 là cách Hà Nội tổ chức lại công tác quản lý ao hồ. Không chỉ ban hành danh mục, thành phố còn đẩy mạnh rà soát đơn vị quản lý, hiện trạng sử dụng và trách nhiệm bảo vệ từng ao, hồ cụ thể. Việc điều chỉnh giảm hoặc bổ sung danh mục được thực hiện trên cơ sở kiểm tra thực địa, thay vì mang tính hình thức.

Cần những chế tài đủ mạnh

Thực tế cho thấy, vẫn có tình trạng ao, hồ bị san lấp, lấn chiếm trái phép sau khi những quy định được ban hành, ngoài nguyên nhân như lực lượng chức năng còn mỏng và hạn chế thì diện tích đất sử dụng bình quân trên đầu người ở các đô thị thấp, đặc biệt là khi giá bất động sản còn quá cao so với thu nhập trung bình của người dân ở các đô thị, từ đó dẫn đến việc nhiều người bất chấp thực hiện hành vi sai phạm.

PGS.TS Đào Trọng Tứ cho rằng, việc tự ý san lấp ao hồ không chỉ là hành vi vi phạm trong quản lý đất đai, để lại nhiều hệ lụy cho môi trường mà còn tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến các hoạt động xây dựng công trình, nhà xưởng trái phép, gây khó khăn cho công tác quản lý của chính quyền cơ sở. Đáng nói là cho đến thời điểm hiện tại, vẫn chưa có phương án giải quyết dứt điểm nạn san lấp, lấn chiếm ao hồ.

Theo chuyên gia này, vấn đề bảo vệ ao, hồ, sông suối là vô cùng quan trọng, bởi nếu không bảo vệ được thì thủ đô cũng sẽ không thể phát triển được. Vì vậy, cần phải có sự quyết tâm, phối hợp, huy động lực lượng của toàn thành phố chung tay bảo vệ ao, hồ của thủ đô.

Theo đó, để hạn chế được nạn san lấp, lấn chiếm ao hồ trái phép tại Hà Nội, trước mắt, cần định vị được chuẩn diện tích mặt nước cần bảo tồn, đẩy mạnh công tác bảo dưỡng tại các ao, hồ, có thể xây dựng kè xung quanh ao, hồ để tránh dân xây dựng, lấn chiếm tư hữu nhưng cũng cần chú ý đến công tác vệ sinh môi trường.

Ngoài ra, cần tăng cường công tác tuyên truyền, vận động giám sát từ cấp cơ sở như tổ dân phố, các hội phụ nữ, cựu chiến binh... Đồng thời, cần có những chế tài đủ mạnh để xử lý nghiêm những trường hợp cố tình lấn chiếm, chiếm dụng ao, hồ trái phép…