Gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc

Kiến trúc phải gắn với văn hóa và cộng đồng

Thảo luận tại Tổ về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc chiều 6/8, ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) cho rằng, việc sửa đổi Luật lần này không chỉ đáp ứng yêu cầu cải cách bộ máy và phân cấp quản lý. “Đây còn là cơ hội để xây dựng nền kiến trúc Việt Nam hiện đại, giàu bản sắc, lấy con người làm trung tâm, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển văn hóa trở thành nền tảng tinh thần và sức mạnh nội sinh của đất nước theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam”.

Đại biểu Vũ Minh Đạo đánh giá cao việc dự thảo Luật đã thể chế hóa tinh thần Nghị quyết 80. Theo đó, Điều 5 quy định về nội hàm của bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc và các yếu tố để nhận diện bản sắc này. Tuy nhiên, các quy định này “vẫn còn mang tính định hướng”.

Với quan điểm dự thảo Luật “cần khẳng định rõ hơn kiến trúc là một cấu phần quan trọng của văn hóa và là nguồn lực phát triển”, đại biểu Vũ Minh Đạo đề nghị cơ quan soạn thảo “nghiên cứu quy định rõ hơn các tiêu chí nhận diện giá trị kiến trúc vùng miền, kiến trúc truyền thống, kiến trúc gắn với cộng đồng dân tộc thiểu số”. Cùng với đó, “làm rõ mối quan hệ giữa công trình kiến trúc có giá trị theo Luật Kiến trúc với di tích theo Luật Di sản văn hóa để bảo đảm thống nhất trong quản lý”.

Cũng theo ĐBQH Vũ Minh Đạo, phân cấp, phân quyền phải đi đôi với bảo đảm chất lượng không gian văn hóa và cảnh quan kiến trúc. Đồng tình việc cắt giảm thủ tục hành chính, tăng quyền chủ động cho địa phương, song đại biểu lưu ý: khi bỏ một số khâu thẩm định và xin ý kiến thì cần tăng cường hậu kiểm, quy định rõ trách nhiệm giải trình và tiêu chuẩn chuyên môn thống nhất. “Điều này nhằm tránh tình trạng mỗi địa phương áp dụng khác nhau, ảnh hưởng đến diện mạo đô thị và bản sắc kiến trúc”.

Cùng với đó, dự thảo Luật cần quan tâm hơn đến quyền tham gia của cộng đồng trong phát triển kiến trúc. “Kiến trúc công cộng không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng mà còn tác động trực tiếp đến đời sống văn hóa, ký ức đô thị và chất lượng môi trường sống của người dân”. Nhấn mạnh như vậy, ĐBQH Vũ Minh Đạo đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế lấy ý kiến cộng đồng đối với các công trình kiến trúc công cộng có quy mô lớn hoặc có tác động đáng kể đến cảnh quan, không gian văn hóa. Theo đại biểu, đây cũng là cách phát huy dân chủ, tạo sự đồng thuận xã hội và nâng cao chất lượng các quyết định về kiến trúc.

Bảo vệ giá trị kiến trúc truyền thống

ĐBQH, Thượng tọa Lý Minh Đức (TP. Cần Thơ) cũng đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã bổ sung nhiều nội dung nhằm đề cao bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc, nhất là các quy định tại Điều 5, Điều 11 và Điều 17 của dự thảo Luật về bảo tồn, kế thừa và phát huy giá trị kiến trúc văn hóa.

Tuy vậy, theo ĐBQH, Thượng tọa Lý Minh Đức, đối với kiến trúc chùa và cơ sở tôn giáo, dự thảo Luật cần quy định cụ thể hơn về việc bảo vệ những giá trị kiến trúc truyền thống được cộng đồng giữ gìn qua nhiều thế hệ. Bởi lẽ, chùa không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo mà còn là trung tâm văn hóa, giáo dục đạo đức, lưu giữ nghệ thuật kiến trúc, mỹ thuật, điêu khắc và phong tục tập quán của từng vùng miền. Với hệ phái Phật giáo Nam Tông, “ngôi chùa còn là biểu tượng đặc sắc và bản sắc văn hóa dân tộc gắn kết mật thiết với đời sống tinh thần của cộng đồng”, ĐBQH, Thượng tọa Lý Minh Đức chia sẻ.

ĐBQH, Thượng tọa Lý Minh Đức đề nghị bổ sung quy định lấy ý kiến các tổ chức tôn giáo, nhà nghiên cứu văn hóa và chuyên gia di sản khi xây dựng quy chế quản lý kiến trúc tại những khu vực có công trình tôn giáo truyền thống. Đối với các công trình tôn giáo hoặc công trình mang giá trị văn hóa, tín ngưỡng đặc thù, thành phần hội đồng thi tuyển phương án kiến trúc cần có đại diện giới chuyên môn về văn hóa, di sản và đại diện các tôn giáo liên quan.

“Khi một ngôi chùa cổ hay một mái chùa truyền thống bị biến dạng, chúng ta không chỉ mất đi một công trình kiến trúc mà còn mất đi một phần ký ức lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc”. Vì vậy, mong muốn của ĐBQH, Thượng tọa Lý Minh Đức là Luật Kiến trúc không chỉ hướng đến xây dựng những công trình hiện đại mà còn tạo hành lang pháp lý đẩy mạnh bảo vệ các giá trị kiến trúc truyền thống của dân tộc.

Theo đó, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng tăng cường cơ chế bảo tồn và phát huy kiến trúc của các công trình tôn giáo truyền thống, xem đây là một bộ phận quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa kiến trúc Việt Nam.