Giáo viên: Đề Văn đổi mới, phân hóa mạnh nhưng không làm khó học trò

Đề thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn năm 2026:

Đề thi đem lại nhiều hứng thú, thách thức và cơ hội cho thí sinh

Cô Trịnh Thu Tuyết, giáo viên Ngữ văn Hệ thống Giáo dục HOCMAI nhận định, đề thi chính thức môn Ngữ văn năm 2026 đã bám sát cấu trúc đề thi tham khảo do Bộ GD-ĐT công bố. Nội dung các câu hỏi phần Đọc hiểu và phần Viết trong đề thi đều thuộc phạm vi kiến thức và kĩ năng theo yêu cầu cần đạt của môn Ngữ văn trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Cụ thể, phần Đọc hiểu (4 điểm) gồm 5 câu hỏi phân loại theo các mức độ nhận thức. Hai câu hỏi số 1 và 2 đều thuộc mức độ nhận biết, yêu cầu thí sinh xác định những chi tiết nội dung trong văn bản CODE VÀ CAT. Đó là những chi tiết đã hiện hữu trong đoạn 2 và đoạn 4 của văn bản, do đó sẽ không hề làm khó cho thí sinh. Nói cách khác, đây là hai câu hỏi giúp những thí sinh có lực học trung bình cũng hoàn toàn có khả năng đạt điểm tối đa.

Khả năng phân loại chủ yếu xuất hiện trong các câu hỏi 3, 4, 5 ở các mức độ thông hiểu và vận dụng, khi yêu cầu thí sinh có sự sâu sắc của tư duy và trải nghiệm.

Câu hỏi số 3 là câu hỏi ở mức độ thông hiểu, yêu cầu thí sinh trình bày cách hiểu về cụm từ “tài sản bị giam cầm” trong đoạn 2 và “nhiên liệu” trong đoạn 5, đó là hai khái niệm giúp định hình hành trình phát triển của tri thức trước và sau thời điểm có máy in sau phát minh của Gutenberg năm 1440.

Đây là 2 cụm từ ngữ có ý nghĩa biểu tượng đòi hỏi thí sinh phải hiểu sâu sắc từ nghĩa thực đến nghĩa ẩn dụ; hiểu được ý nghĩa của sự khác nhau giữa hai cụm từ ngữ đối với “sự nhân bản công nghiệp của tri thức”. Câu hỏi số 3, do đó có ý nghĩa rất quan trọng khi không chỉ dừng lại kiểm tra kĩ năng thông hiểu các tầng nghĩa của từ ngữ mà còn thể hiện năng lực tư duy có tính khái quát về cả 1 hiện tượng, quá trình.

Câu hỏi số 4 cũng là câu hỏi ở mức độ thông hiểu, kiểm tra kiến thức thể loại đối với một văn bản nghị luận, yêu cầu thí sinh chỉ ra mối liên hệ về nội dung giữa luận đề và các luận điểm trong văn bản. Kiến thức này, học sinh đã được cung cấp, kĩ năng phát hiện mạch ý trong văn bản nghị luận cũng đã được luyện rất kĩ trong chương trình phổ thông và vì thế cũng sẽ không làm khó học trò.

Câu hỏi số 5 ở mức độ vận dụng, yêu cầu thí sinh trình bày suy nghĩ về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như thế nào để tạo nên sự “cộng hưởng trí tuệ” trong bối cảnh có những đột phá về khoa học công nghệ hiện nay. Câu hỏi này vừa thể hiện tư duy khái quát, vừa mang tính cập nhật với những vấn đề rất mới mẻ, thiết thực của thời công nghệ số, có ý nghĩa thực tiễn với việc học tập và cuộc sống hàng ngày của các em; đây cũng là vấn đề khá quen thuộc được đặt ra trong nhà trường phổ thông những năm gần đây.

Theo cô Tuyết, nhìn chung, các câu hỏi đọc hiểu vừa sức với học sinh khi kiểm tra những kiến thức, kĩ năng thuộc yêu cầu cần đạt của môn Ngữ văn 2018 trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đảm bảo đúng các mức độ nhận thức, đặc biệt có ý nghĩa thực tiễn với cuộc sống, cách sống của các em sau này.

Ở phần Viết (6 điểm), đề thi đảm bảo đúng cấu trúc định dạng theo hướng dẫn của Bộ GD-ĐT.

Trong đó, câu nghị luận xã hội đưa ra một vấn đề thuộc giải pháp, đó là yêu cầu thí sinh viết một đoạn văn nghị luận khoảng 200 chữ trả lời câu hỏi: “Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

"Bản thân câu hỏi trong phần lệnh đã đặt ra một vấn đề thời đại không chỉ tác động vào tư duy của thí sinh mà còn kích thích hứng thú, niềm tự hào dân tộc, giúp thí sinh có thể đưa ra những con đường, những giải pháp, những hướng đi thông minh, thực tiễn, thấm đượm niềm hứng khởi, sự tự tin và có cơ sở khoa học cho sự phát triển của kĩ thuật công nghệ Việt Nam", cô Tuyết đánh giá.

Câu viết bài nghị luận văn học yêu cầu thí sinh viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích bài thơ “Những chiếc lá” của tác giả Nguyễn Đình Thi.

Với ngữ liệu nghị luận là bài thơ “Những chiếc lá” của Nguyễn Đình Thi, bài thơ thể hiện rất rõ phong cách nghệ thuật của một nhà thơ giàu suy tưởng, với những xúc cảm và tư duy sâu sắc, gợi mở những vấn đề mang tính triết học lớn lao của cuộc sống. Bài thơ sẽ là một thử thách không dễ dàng đối với khả năng đọc hiểu, tiếp nhận, cảm thụ và phân tích của thí sinh.

Từ những chặng đời trong vòng đời của “những chiếc lá”, thí sinh phải cảm nhận và liên tưởng được đến tình yêu thiên nhiên, vẻ đẹp của cuộc sống, những góc sáng tối trong cuộc sống, thân phận con người. Đặc biệt, các em phải bám sát những kiến thức thể loại của thơ trữ tình, phát hiện và phân tích được những đặc sắc nghệ thuật mang giá trị biểu đạt và biểu cảm sâu sắc, ấn tượng để có thể khẳng định được những giá trị nghệ thuật và giá trị nhân văn của bài thơ.

Cô Trịnh Thu Tuyết nhấn mạnh, nhìn chung, đề thi môn Ngữ văn năm nay vẫn tiếp tục thực hiện những thay đổi cơ bản theo định hướng tiếp cận năng lực học sinh; bảo đảm đúng quy định về cấu trúc, định dạng đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025 đã được Bộ GD-ĐT công bố, bám sát yêu cầu cần đạt về kiến thức và kĩ năng môn Ngữ văn - Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Từ cấu trúc đề, nội dung ngữ liệu tới những cách đặt vấn đề trong hai phần Đọc hiểu và phần Viết đều cho thấy những nỗ lực đổi mới, đem lại nhiều hứng thú, thách thức và cơ hội cho các thí sinh ham hiểu biết, khám phá, có tư duy và kiến giải độc lập về các vấn đề trong văn chương cũng như cuộc sống xã hội.

Đề thi giải quyết được tình trạng học thuộc lòng, học tủ

Cô Nguyễn Thị Quỳnh Anh, giáo viên Tuyensinh247.com cũng cho rằng, đề thi bám sát cấu trúc trong đề minh hoạ được Bộ GD-ĐT công bố trước đó.

Kế thừa tinh thần năm trước, đề thi năm nay hưởng ứng đúng tinh thần GDPT 2018 khi các câu hỏi đi theo hệ thống thể loại. Điều này giải quyết được tình trạng học thuộc lòng, học tủ, đòi hỏi học sinh phải nắm chắc kiến thức về đặc trưng các thể loại, đánh giá được năng lực đọc hiểu, cảm thụ, phân tích của từng học sinh.

Về mức độ, đề thi mang tính phân hoá cao, đánh giá được đúng năng lực của học sinh.

"Dự kiến phổ điểm trung bình của môn Văn năm 2026 là 7.5 - 8.5 điểm", cô Quỳnh Anh đưa ra nhận định.

Nữ giáo viên cho rằng để làm tốt được đề thi này, thí sinh cần nắm chắc kiến thức về đặc trưng các thể loại; có kỹ năng viết nghị luận xã hội, nghị luận văn học. Đặc biệt là phải biết cách căn chỉnh thời gian hợp lý.