Giáo sư AI Toby Walsh: "Sử dụng AI có trách nhiệm nên là bắt buộc"

Khi AI mắc lỗi, ai sẽ chịu trách nhiệm?

- Thưa Giáo sư Toby Walsh, theo ông sử dụng AI có trách nhiệm nên là việc được thực hiện tự nguyện hay bắt buộc? Và thực tế chúng ta nên ứng xử như thế nào với AI?

Giáo sư Toby Walsh: Tôi tin chắc rằng việc sử dụng AI có trách nhiệm nên là bắt buộc. Hiện nay, có nhiều động cơ lệch lạc, với số tiền khổng lồ được tạo ra nhờ AI. Cách duy nhất để đảm bảo hành vi đúng đắn là áp dụng các quy định nghiêm ngặt, để lợi ích cộng đồng luôn được cân bằng với lợi ích thương mại.

- Khi AI mắc lỗi, ai sẽ chịu trách nhiệm? Đặc biệt là với các tác nhân AI, liệu chúng ta có khả năng sửa cơ chế hoạt động của chúng hay không, thưa Giáo sư?

Giáo sư Toby Walsh: Vấn đề cốt lõi khi AI mắc sai lầm là chúng ta không thể bắt AI chịu trách nhiệm. AI không phải là con người và đây là lỗ hổng trong mọi hệ thống pháp luật trên thế giới. Chỉ con người mới bị chịu trách nhiệm cho các quyết định và hành động của mình.

Bỗng nhiên, chúng ta có một “tác nhân” mới, AI - ra quyết định và thực hiện hành động trong thế giới của chúng ta. Điều này đặt ra một thách thức: chúng ta sẽ bắt ai chịu trách nhiệm? Câu trả lời là: phải bắt các công ty triển khai và vận hành hệ thống AI chịu trách nhiệm về hậu quả mà những “cỗ máy” này gây ra.

Điều quan trọng là phải hiểu năng lực và giới hạn của các hệ thống AI. Chúng ta cũng nên “bỏ phiếu bằng cách hành động”, tức là lựa chọn sử dụng những dịch vụ có trách nhiệm.

Tôi thực sự tin rằng cách doanh nghiệp sử dụng AI có trách nhiệm sẽ trở thành yếu tố phân biệt trên thị trường, mang lại lợi thế thương mại cho chính họ. Nếu một công ty tôn trọng dữ liệu khách hàng, điều đó sẽ mang lại lợi ích và thu hút khách hàng. Các doanh nghiệp sẽ nhận ra rằng làm đúng không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn giúp họ thành công hơn. Tôi xem đây là cách để phân biệt giữa các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có trách nhiệm là nơi mà chúng ta có thể yên tâm hợp tác.

Trao quyền tiếp cận AI mà không có biện pháp bảo vệ đầy đủ là quá rủi ro

- Theo Giáo sư, làm thế nào để AI không gây tác hại độc hại đến trẻ nhỏ và ngay cả người lớn? Cần giải pháp nào để tạo môi trường an toàn mỗi khi AI xuất hiện?

Giáo sư Toby Walsh: Tôi nghĩ rằng chúng ta chưa rút ra nhiều bài học từ mạng xã hội. Nhiều quốc gia giờ đây mới bắt đầu nhận ra mạng xã hội mang lại lợi ích lớn, nhưng cũng có nhiều tác hại, đặc biệt ảnh hưởng tới sức khỏe tinh thần, mức độ lo âu và nhận thức sai lệch về ngoại hình của giới trẻ, nhất là các bạn nữ.

Một số quốc gia đã bắt đầu triển khai các biện pháp để giải quyết vấn đề này. Ở Australia, từ ngày 10/12, quy định về độ tuổi sử dụng mạng xã hội sẽ có hiệu lực. Tôi cho rằng chúng ta cũng cần những biện pháp tương tự cho AI. Chúng ta đang xây dựng những công cụ có thể mang lại tác động tích cực nhưng cũng có thể gây tác hại tương tự và chúng ta cần bảo vệ trí tuệ, tâm hồn các em khỏi những tác động tiêu cực này.

Bên cạnh đó, tôi cũng hy vọng các quốc gia sẽ ban hành các quy định quản lý nghiêm ngặt mạng xã hội, từ đó tạo ra một môi trường thật sự an toàn cho mọi người khi sử dụng AI.

AI ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của chúng ta. Trong y tế, AI giúp phát hiện các loại thuốc mới. Trong giáo dục, AI cũng mang lại nhiều lợi ích tích cực. Tuy nhiên, trao quyền tiếp cận AI mà không có biện pháp bảo vệ đầy đủ là quá rủi ro.

Chúng ta đã thấy những vụ kiện ở Hoa Kỳ, cha mẹ kiện các hãng công nghệ đã khiến con cái họ tự tử sau khi tương tác với các chatbot AI. Mặc dù tỷ lệ người dùng ChatGPT gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần chỉ chiếm vài phần trăm, nhưng với hàng trăm triệu người dùng, con số thực tế lên tới hàng trăm nghìn người.

- Dữ liệu rất quan trọng với việc phát triển AI. Theo ông, cần có giải pháp nào để cân bằng giữa việc thu thập dữ liệu, quản lý dữ liệu một cách an toàn với việc tạo sự phát triển cho AI?

Giáo sư Toby Walsh: Dữ liệu là trung tâm của tiến bộ trong AI, vì chính dữ liệu đã thúc đẩy sự phát triển này. Không có dữ liệu, chúng ta sẽ không tiến bộ được gì cả. Dữ liệu chất lượng cao là cốt lõi trong mọi việc chúng ta làm. Thực tế, giá trị thương mại và lợi thế cạnh tranh mà các công ty có được đều đến từ dữ liệu. Bạn có dữ liệu chất lượng hay không, đó là vấn đề then chốt.

Điều đáng phẫn nộ là cách người ta đã "ăn cắp" tất cả sách mà các tác giả đã viết trên khắp thế giới mà không có sự đồng ý hay bồi thường nào. Nếu tình trạng này tiếp tục, các tác giả sẽ mất động lực viết sách và chúng ta sẽ đánh mất giá trị văn hóa mà mình trân trọng. Chúng ta cần tìm một giải pháp công bằng hơn so với hiện nay.

Hiện nay, chúng ta đã có hệ thống streaming trả phí, ví dụ như Spotify hay Apple Music, hoặc nghe nhạc kèm quảng cáo và một phần doanh thu này sẽ trả lại cho nghệ sĩ. Chúng ta cần làm điều tương tự với sách, để các tác giả nhận được giá trị từ dữ liệu của họ. Nếu không, sẽ chẳng còn ai có động lực viết sách và thế giới sẽ tệ hơn rất nhiều nếu không có sách mới được viết ra.

Nếu không cẩn thận, các quốc gia sẽ trải qua thời kỳ “đô hộ số”

- Việt Nam là một trong số ít những quốc gia đang xem xét ban hành Luật trí tuệ nhân tạo. Giáo sư đánh giá như thế nào về việc này và theo Giáo sư, đâu là những thách thức đối với vấn đề đạo đức và an toàn AI cho các quốc gia đang phát triển như Việt Nam?

Giáo sư Toby Walsh: Tôi rất mừng khi Việt Nam là một trong số quốc gia tới đây sẽ có Luật chuyên biệt về Trí tuệ nhân tạo. Điều này quan trọng bởi mỗi quốc gia đều có giá trị và văn hóa riêng và cần luật pháp để bảo vệ những giá trị đó. Giá trị và văn hóa của Việt Nam khác với Australia, khác với Trung Quốc và khác với Hoa Kỳ. Chúng ta không thể trông chờ các công ty công nghệ từ Trung Quốc hay Mỹ sẽ tự động bảo vệ văn hóa, ngôn ngữ Việt Nam. Điều đó phải do chính Việt Nam chủ động bảo vệ.

Với các quốc gia đang phát triển, nếu không cẩn thận, chúng ta sẽ trải qua thời kỳ “đô hộ số”. Dữ liệu sẽ bị trích xuất và các bạn sẽ bị sử dụng như một nguồn tài nguyên chi phí thấp. Điều này có nguy cơ xảy ra nếu phát triển ngành AI theo cách chỉ khai thác dữ liệu mà không kiểm soát cũng như bảo vệ quyền lợi của mình.

Để tránh điều đó và đạt được các mục tiêu AI đã đặt ra, tôi có hai khuyến nghị. Thứ nhất là đầu tư vào con người bằng cách nâng cao kỹ năng cho mọi người, đảm bảo họ có hiểu biết về AI; hỗ trợ các doanh nhân, doanh nghiệp AI, các trường đại học,... Hãy tham gia một cách chủ động. Thay vì chờ đợi các quốc gia khác chuyển giao công nghệ hay định hướng, chúng ta phải chủ động và làm chủ công nghệ.

Thứ hai, cần vận động mạnh mẽ các nền tảng mạng xã hội để họ tạo ra môi trường an toàn cho người dùng tại Việt Nam, đồng thời không làm ảnh hưởng đến dân chủ.

Tôi đã dành 40 năm nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo. Trong 30 năm đầu, tôi chỉ quan tâm đến việc làm sao để phát triển AI ngày càng mạnh hơn. Trong 10 năm gần đây, tôi ngày càng quan tâm và lên tiếng về việc phát triển AI một cách có trách nhiệm.

- Hiện nay, Việt Nam cũng đang đối mặt với một vấn nạn, đó là tình trạng lừa đảo do AI gây ra. Giáo sư có lời khuyên nào cho những người sử dụng AI hiện nay, để đảm bảo an toàn và bảo vệ dữ liệu cho bản thân?

Giáo sư Toby Walsh: Với từng cá nhân, tôi nghĩ cách đơn giản nhất là xác minh thông tin. Ví dụ, khi nhận được một cuộc điện thoại hay email, chẳng hạn từ ngân hàng, chúng ta cần đối chiếu lại: có thể gọi lại cho số thuê bao đó hoặc liên hệ trực tiếp ngân hàng để xác thực thông tin.

Ngày nay, có rất nhiều email giả, số điện thoại giả, thậm chí cuộc gọi qua Zoom cũng có thể bị giả mạo. Những thủ đoạn lừa đảo này rất đơn giản, không tốn kém mà cũng không mất nhiều thời gian.

Trong gia đình, chúng tôi còn có một cách bảo mật riêng, như một “câu hỏi mật” chỉ người trong nhà mới biết. Điều này đảm bảo rằng thông tin quan trọng chỉ được giữ trong gia đình và không bị lộ ra ngoài.

- Trân trọng cảm ơn Giáo sư đã chia sẻ!