Giáo dục STEM là phương án triển khai hiệu quả Chương trình GDPT 2018

Chương trình STEM Innovation Petrovietnam hướng tới xây dựng 100 phòng thực hành STEM đạt chuẩn quốc tế trong năm 2025 tại 34 tỉnh, thành trên cả nước.

Triển khai giáo dục STEM theo Chương trình GDPT 2018 là nhiệm vụ bắt buộc

Phát biểu tại Hội nghị, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT) Thái Văn Tài cho biết, đích đến của Chương trình GDPT 2018 là trang bị cho học sinh những phẩm chất, năng lực của công dân thế kỷ 21. Chương trình giúp hình thành và phát triển cho học sinh 5 phẩm chất chủ yếu cùng 10 năng lực cốt lõi (gồm 3 năng lực chung, 7 năng lực đặc thù). Trong đó, có năng lực về công nghệ, khoa học.

Ông Thái Văn Tài nhấn mạnh, giáo dục STEM là một trong những phương án triển khai có thể phát huy tối đa các đặc tính, năng lực phải có của mỗi học sinh. Nếu triển khai nội dung giáo dục STEM hiệu quả sẽ cơ bản bao phủ toàn bộ các năng lực cốt lõi mà Chương trình GDPT 2018 hướng tới.

“Triển khai giáo dục STEM theo Chương trình GDPT 2018 là một trong những nhiệm vụ bắt buộc và đây cũng là phương án triển khai hiệu quả Chương trình GDPT 2018”, ông nói.

Vụ trưởng Thái Văn Tài đề nghị, 100 phòng thực hành STEM đạt chuẩn quốc tế tại 34 tỉnh, thành sẽ trở thành mô hình mang tính chất hạt nhân để triển khai trong một vùng, cụm chuyên môn - mỗi phòng học sẽ đảm đương nhiều trường.

Do đó, việc tập huấn cho giáo viên không chỉ thực hiện ở trường có phòng thực hành STEM, mà cần tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũ trên diện rộng. Ông đề nghị Petrovietnam phối hợp Bộ GD-ĐT xây dựng Module tập huấn chuẩn, gắn với 100 phòng học được tài trợ.

Bộ GD-ĐT sẽ xây dựng nội dung, tài liệu và huy động đội ngũ chuyên gia tập huấn nhằm đảm bảo các phòng STEM vận hành hiệu quả, trở thành hạt nhân của hệ sinh thái giáo dục STEM, góp phần tạo môi trường học tập hiện đại cho học sinh.

Theo TS Đặng Văn Sơn, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội - Trưởng ban Chuyên môn Ngày hội STEM Việt Nam, để triển khai hiệu quả phòng thực hành STEM, các nhà trường cần nhanh chóng cử đội ngũ giáo viên hỗ trợ kỹ thuật - những người sẽ chuẩn bị thiết bị thí nghiệm, sửa chữa thiết bị khi có hư hỏng,... Họ phải được đào tạo, tập huấn bởi các nhà thầu khi cung cấp thiết bị và phải biết sử dụng các trang thiết bị này. Bên cạnh đó, cử giáo viên tham gia tập huấn để thiết kế được hoạt động giảng dạy dựa trên những trang thiết bị đã có.

Các nhà trường cũng cần thành lập các câu lạc bộ STEM, câu lạc bộ Khoa học kỹ thuật, Robot,... để hướng dẫn học sinh. Xây dựng kế hoạch thực hiện các hoạt động Câu lạc bộ, chi tiết bao nhiêu buổi mỗi tuần. Đồng thời, tổ chức kết nối với các Câu lạc bộ, các phòng STEM giữa các trường với nhau để cùng chia sẻ tri thức.

STEM là một quá trình dài hơi, cần được đo lường, đánh giá và điều chỉnh hàng năm

Tại Hội nghị, thầy Đặng Tuấn Cường, Hiệu trưởng Trường THCS Tam Thanh, Lạng Sơn chia sẻ về cách tổ chức, triển khai hoạt động giáo dục STEM tại nhiều trường ở Lạng Sơn, trong đó có THCS Tam Thanh - để đây không chỉ dừng lại ở phong trào.

“Chúng tôi bắt đầu từ việc định vị STEM trong chiến lược nhà trường. Ngay từ đầu Ban Giám hiệu xác định, STEM không phải môn học mới, cũng không phải mua vài robot rồi tổ chức một ngày hội để chụp ảnh cho đẹp, mà là một cách dạy học: dạy gắn liền với thực tiễn, học thông qua trải nghiệm dự án và sản phẩm.

Chúng tôi đưa rõ quan điểm này vào kế hoạch năm học, STEM phải gắn chặt với Chương trình GDPT 2018, mục tiêu không chỉ là đi thi lấy giải, mà giúp học sinh hình thành năng lực giải quyết vấn đề, tư duy phản biện, sáng tạo, làm việc nhóm và sử dụng công nghệ. Nói cách khác, STEM được đưa vào chiến lược phát triển nhà trường, chứ không dừng lại ở khẩu hiệu”, thầy Cường cho hay.

Theo thầy Hiệu trưởng, Trường THCS Tam Thanh đã xây dựng một khung chương trình STEM của riêng trường, với 3 trụ cột chính là chính khóa, trải nghiệm và hướng nghiệp. Trong chính khóa, mỗi tổ chuyên môn, đặc biệt là tổ Toán và Khoa học Tự nhiên, Công nghệ và Tin học được giao nhiệm vụ mỗi năm phải xây dựng ít nhất một chủ đề dạy học theo định hướng STEM, gắn với nội dung sách giáo khoa. Những chủ đề này được đưa vào kế hoạch chương trình chính thức, có cả đánh giá.

Song song, trường cũng phát triển hoạt động trải nghiệm và câu lạc bộ STEM, Robotic, AI cho học sinh có đam mê. Các em được tham gia chế tạo mô hình, lắp ráp robot, lập trình, làm dự án nhỏ, được giao lưu, thi đấu với trường bạn, được trải nghiệm không chỉ trong các cuộc thi cấp tỉnh mà còn ở cấp quốc gia.

Thầy Cường nhấn mạnh, nhà trường luôn kiên trì với nguyên tắc: STEM là một quá trình dài hơi, cần được đo lường, đánh giá và điều chỉnh hàng năm. Mỗi năm học, nhà trường đều tổng kết riêng mảng STEM, hoạt động nào hiệu quả, hoạt động nào chỉ là hình thức, chủ đề nào phù hợp, giáo viên cần hỗ trợ điều gì, cơ sở vật chất có cần bổ sung,... Từ đó, điều chỉnh kế hoạch năm sau một cách thực nhất, không sao chép máy móc, không làm chỉ để cho xong chỉ tiêu.

“Từ trải nghiệm ở ngôi trường nhỏ thuộc tỉnh biên giới, chúng tôi rút ra một thông điệp rằng: Nếu coi STEM là một phong trào, nó đến rồi sẽ đi. Nếu coi STEM là một phần trong chiến lược phát triển nhà trường, được tổ chức bài bản, có bộ máy, có nguồn lực, có kết nối, có đánh giá thì dù là một trường nhỏ, chúng ta vẫn có thể đi đường dài”, ông nói.

“Đầu tư cho tương lai bằng tri thức”

Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Quang Dũng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam cho biết, từ ý tưởng của Tổng Bí thư Tô Lâm, Petrovietnam đã đề xuất triển khai chương trình STEM Innovation Petrovietnam. Đây là dự án giáo dục quy mô lớn, hướng tới nâng cấp hạ tầng giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ có kỹ năng khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới.

Chương trình được khởi động từ ngày 21/9/2025. Trong 100 ngày, đến hết năm 2025, Petrovietnam đặt mục tiêu lắp đặt 100 phòng học STEM đạt chuẩn quốc tế tại 34 tỉnh, thành phố; mỗi địa phương sẽ có 3 phòng gồm 2 phòng cho cấp THPT và 1 phòng cho cấp THCS.

Việc đầu tư 100 phòng thực hành STEM không chỉ mang ý nghĩa xã hội mà còn là chiến lược dài hạn nhằm phát triển nguồn nhân lực tương lai, thể hiện tinh thần “đầu tư cho tương lai bằng tri thức”.

Báo cáo tiến độ triển khai chương trình, bà Vũ Thị Thu Hương, Phó trưởng Ban Truyền thông và Văn hóa doanh nghiệp, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam cho biết, tính đến ngày 2/12, 14 phòng STEM đã hoàn thiện bàn giao cho nhà trường; 28 phòng đang thực hiện thi công lắp đặt; 58 phòng đang triển khai bước cuối cùng trong quá trình lựa chọn nhà cung cấp. Dự kiến, toàn bộ 100 phòng STEM trong chương trình sẽ được bàn giao cho các trường chậm nhất ngày 31/12/2025.

Các phòng STEM được thiết kế theo mô hình “thần tốc - chuẩn hóa - bền vững”, trang bị đầy đủ thiết bị tiên tiến như bảng tương tác thông minh, hệ thống AI - IoT, Robotics VEX, máy in 3D, máy cắt CNC và bộ thí nghiệm theo chủ đề năng lượng - môi trường. Mô hình được chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn FabLab, NGSS, ISTE, CSTA và Chương trình GDPT 2018.

Ngay sau khi các phòng STEM được bàn giao, các nhà cung cấp thiết bị sẽ triển khai tập huấn trực tiếp tại nhà trường, đảm bảo các giáo viên, kỹ thuật viên có khả năng vận hành và sử dụng các thiết bị, dụng cụ được cung cấp.

Chương trình cũng triển khai nội dung đào tạo và tập huấn giáo viên theo 4 module. Giáo viên được hướng dẫn làm chủ các thiết bị, công nghệ dạy học hiện đại, kết nối IoT, AI, Robotics, chuyển đổi số, lớp học thông minh; biết xây dựng được các bài học, chủ đề STEM theo định hướng liên môn, đơn môn, nghiên cứu, dự án STEM; tổ chức các hoạt động giáo dục STEM theo định hướng đổi mới, sáng tạo, hướng nghiệp, khởi nghiệp và trải nghiệm nghề nghiệp 4.0.