Giáo dục - chiến lược nâng tầm sức mạnh mềm của Australia

Định hình sức mạnh quốc gia từ nền tảng giáo dục

Trong trật tự quốc tế đang chuyển dịch nhanh chóng, nơi cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ diễn ra trên phương diện quân sự hay kinh tế mà còn ở tri thức và công nghệ, Australia buộc phải định vị lại các lợi thế chiến lược của mình. Dù là nền kinh tế lớn thứ 13 thế giới, sở hữu lực lượng quân sự xếp thứ 17 và mức chi tiêu quốc phòng đứng thứ 15 toàn cầu, quốc gia này vẫn được xem là một cường quốc tầm trung, khó có thể cạnh tranh trực diện với các siêu cường về quy mô công nghiệp hay sức mạnh quân sự.

Trong bối cảnh đó, giáo dục nổi lên như một lợi thế rõ rệt. Hệ thống đại học của Australia, với tỷ lệ từ 15% đến 30% trường nằm trong top 100 thế giới, đã đưa quốc gia này vào nhóm 10 hệ thống giáo dục đại học hàng đầu toàn cầu, xét cả về số lượng tuyệt đối lẫn bình quân đầu người. Đây không chỉ là thành tựu học thuật, mà còn là nền tảng chiến lược để Australia gia tăng ảnh hưởng trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, trong thực tiễn hoạch định chính sách, giáo dục vẫn thường bị nhìn nhận chủ yếu qua lăng kính nội địa, như một lĩnh vực phục vụ tăng trưởng kinh tế, đào tạo nguồn nhân lực hoặc thu hút sinh viên quốc tế. Cách tiếp cận này chưa phản ánh đầy đủ vai trò của giáo dục như một công cụ của “nghệ thuật quản lý nhà nước” (statecraft), có thể đóng góp trực tiếp vào các mục tiêu an ninh, đối ngoại và phát triển dài hạn.

Thực tế cho thấy, giáo dục đang ngày càng gắn chặt với các yếu tố góp phần xây dựng sức mạnh quốc gia. Nó không chỉ cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho nền kinh tế mà còn đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng năng lực quốc phòng, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao. Các chương trình đào tạo kỹ năng chuyên sâu, từ kỹ thuật cơ bản đến công nghệ tiên tiến, đang giúp Australia duy trì và phát triển lực lượng lao động phục vụ các ngành công nghiệp chiến lược.

Những sáng kiến như các trung tâm đào tạo kỹ năng công nghiệp quốc phòng, chương trình lộ trình nghề nghiệp hay thực tập chuyên ngành đã góp phần gắn kết giáo dục với nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế và an ninh quốc gia. Đồng thời, các liên minh hợp tác quốc tế trong đào tạo và nghiên cứu, đặc biệt trong khuôn khổ các thỏa thuận an ninh, đang mở rộng phạm vi ảnh hưởng của giáo dục Australia trên trường quốc tế, nâng cao vị thế của hệ thống giáo dục trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu và thúc đẩy hợp tác chiến lược với các đối tác khu vực.

Công cụ quyền lực mềm và hợp tác khu vực

Không dừng lại ở vai trò trong nước, giáo dục còn là một trụ cột quan trọng trong chiến lược đối ngoại của Australia, đặc biệt tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Là một quốc gia phát triển nằm trong một khu vực đang phát triển năng động, quốc gia này có lợi ích trực tiếp trong việc nâng cao mức sống, cải thiện năng lực quản trị và thúc đẩy ổn định xã hội ở các nước láng giềng.

Thông qua các chương trình hợp tác giáo dục, nghiên cứu khoa học và phát triển nguồn nhân lực, Australia đã góp phần quan trọng vào việc xây dựng năng lực khu vực. Những nỗ lực này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp củng cố lòng tin, tăng cường hiểu biết lẫn nhau và thúc đẩy hợp tác đa phương.

Trong lĩnh vực an ninh y tế, các sáng kiến hợp tác quốc tế đã chứng minh giá trị chiến lược rõ rệt. Việc đầu tư sớm vào các chương trình tăng cường năng lực phòng chống dịch bệnh đã giúp khu vực có sự chuẩn bị tốt hơn trước các khủng hoảng như đại dịch Covid-19. Điều này cho thấy giáo dục và nghiên cứu không chỉ là công cụ phát triển mà còn là “lá chắn mềm” trước các thách thức phi truyền thống.

Tương tự, trong lĩnh vực an ninh mạng và khả năng phục hồi số, giáo dục đóng vai trò trung tâm trong việc đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng hệ sinh thái công nghệ. Các trung tâm nghiên cứu và đào tạo về an ninh mạng không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn hỗ trợ các quốc gia trong khu vực nâng cao năng lực ứng phó với các rủi ro trong môi trường thông tin.

Đáng chú ý, giáo dục còn là một trong những công cụ hiệu quả nhất của quyền lực mềm. Trải nghiệm học tập của sinh viên quốc tế tại Australia góp phần định hình nhận thức tích cực về quốc gia này, từ đó tạo ra mạng lưới ảnh hưởng lâu dài. Nhiều cựu sinh viên sau khi trở về nước đã trở thành những nhà lãnh đạo, chuyên gia hoặc đối tác quan trọng, đóng vai trò cầu nối trong quan hệ song phương và đa phương.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về nhân tài ngày càng gay gắt, các quốc gia đang gia tăng đầu tư vào học bổng, chương trình nghiên cứu và hợp tác giáo dục nhằm thu hút nguồn lực chất lượng cao. Xu hướng này cho thấy giáo dục không còn là lĩnh vực trung lập, mà đã trở thành một phần của chiến lược địa chính trị rộng lớn hơn.

Thách thức chính sách và yêu cầu đổi mới tư duy

Mặc dù sở hữu nhiều lợi thế, việc phát huy đầy đủ vai trò chiến lược của giáo dục tại Australia vẫn đối mặt với không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu nhất quán trong chính sách, khi giáo dục chưa được tích hợp một cách hệ thống vào chiến lược quốc gia về an ninh và đối ngoại.

Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục đại học đang phải đối mặt với áp lực về nguồn lực và cơ chế vận hành. Hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), vốn là nền tảng cho đổi mới sáng tạo, vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn thu từ sinh viên quốc tế. Điều này bộc lộ những điểm yếu trong cấu trúc tài chính, đặc biệt trong bối cảnh biến động toàn cầu có thể ảnh hưởng đến dòng chảy sinh viên.

Một báo cáo đánh giá độc lập công bố cuối năm 2025 đã nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng một khuôn khổ chính sách mạch lạc hơn cho R&D, nhằm bảo đảm tính bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây được xem là bước đi quan trọng để củng cố vai trò của giáo dục trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, nguy cơ “tư duy cục bộ”, tức là nhìn nhận giáo dục chủ yếu như một vấn đề nội địa, vẫn còn hiện hữu. Trong khi đó, thực tiễn cho thấy giáo dục ngày càng gắn liền với các động lực địa chính trị và cạnh tranh toàn cầu. Việc không nhận thức đầy đủ xu hướng này có thể khiến Australia bỏ lỡ cơ hội tận dụng một trong những lợi thế chiến lược quan trọng nhất của mình.

Ở chiều ngược lại, bối cảnh cạnh tranh cũng mở ra những cơ hội mới. Các cường quốc tầm trung, trong đó có Australia, ngày càng có xu hướng tăng cường hợp tác để duy trì một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Trong tiến trình này, giáo dục có thể đóng vai trò là nền tảng kết nối, thúc đẩy hợp tác trong nhiều lĩnh vực, từ khoa học - công nghệ đến quốc phòng và an ninh.

Những diễn biến gần đây cho thấy xu hướng này đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Nhiều chương trình hợp tác giáo dục và nghiên cứu xuyên quốc gia đã được mở rộng, tập trung vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, năng lượng sạch và an ninh sinh học. Đây đều là những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược trong thế kỷ XXI.

Giới quan sát nhận định rằng, trong một thế giới ngày càng phức tạp và cạnh tranh, các quốc gia buộc phải tận dụng tối đa mọi nguồn lực để gia tăng ảnh hưởng và bảo vệ lợi ích của mình. Đối với Australia, giáo dục không chỉ là một ngành kinh tế mũi nhọn mà còn là một công cụ chiến lược quan trọng, góp phần định hình vị thế quốc gia trong trật tự quốc tế mới.

Việc xây dựng một cách tiếp cận chính sách toàn diện, tích hợp giáo dục vào các chiến lược an ninh, đối ngoại và phát triển là yêu cầu cấp thiết. Với nền tảng là hệ thống đại học đẳng cấp thế giới, nhu cầu hợp tác mạnh mẽ từ khu vực và xu hướng toàn cầu hóa tri thức, Australia có đầy đủ điều kiện để phát huy vai trò tiên phong.

Vấn đề đặt ra không phải là liệu giáo dục có thể trở thành lợi thế chiến lược hay không, mà là Australia sẽ khai thác lợi thế đó đến mức nào và bằng cách nào. Trong bối cảnh hiện nay, việc chậm trễ trong đổi mới tư duy và chính sách có thể đồng nghĩa với việc đánh mất cơ hội.