Giảm tiêu thụ muối và thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh

Hội thảo có sự tham dự của các nhà khoa học đến từ Viện Dinh dưỡng, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, các bác sĩ Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch Mai, Trường Đại học Y tế công cộng, Hội Đột quỵ Việt Nam, Hội Đột quỵ Hà Nội, các tổ chức quốc tế.

Chế độ ăn không lành mạnh tăng nguy cơ bệnh không lây nhiễm

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Cục Trưởng Cục Phòng bệnh TS. Lê Thái Hà nhấn mạnh, Việt Nam đang phải đối mặt với gánh nặng bệnh tật ngày càng gia tăng từ các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư và các bệnh hô hấp mạn tính. Một trong những căn nguyên cốt lõi dẫn đến tình trạng này bắt nguồn từ chế độ ăn uống không lành mạnh, nổi bật là thói quen tiêu thụ quá nhiều muối của người dân, kết hợp với xu hướng gia tăng sử dụng thực phẩm siêu chế biến, thức ăn nhanh và đồ uống có đường.

Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia PGS.TS Trương Tuyết Mai thông tin, bệnh không lây nhiễm hiện là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới. Mỗi năm có khoảng 43 triệu người tử vong dobệnh không lây nhiễm, chiếm hơn 80% tổng số ca tử vong toàn cầu. Trong số đó, khoảng 8 triệu ca tử vong mỗi năm có liên quan đến chế độ ăn không hợp lý.

Chế độ ăn không lành mạnh là yếu tố nguy cơ hàng đầu có thể thay đổi được, tác động đồng thời lên cả 4 yếu tố nguy cơ chuyển hóa. Trong các yếu tố dinh dưỡng, natri là một trong những vấn đề nổi bật. WHO ước tính mức tiêu thụ natri trung bình toàn cầu khoảng 4.310mg/ngày, tương đương 10,78g muối/ngày; tiêu thụ natri quá mức liên quan tới khoảng 1,89 triệu ca tử vong mỗi năm. WHO khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ dưới 5g muối/ngày.

Tại Việt Nam, lượng muối ăn vào trung bình đã giảm từ 9,42g/ngày năm 2015 xuống 8,07g/ngày năm 2021. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với khuyến nghị của WHO. Nếu hướng tới mục tiêu giảm 30% so với mức nền năm 2015, lượng muối tiêu thụ cần giảm xuống khoảng 6,6g/ngày, nghĩa là còn phải giảm khoảng 1,5g muối/người/ngày so với mức hiện nay.

Theo PGS.TS Trương Tuyết Mai, sự gia tăng bệnh không lây nhiễm không thể tách rời những thay đổi trong môi trường và thói quen ăn uống. Kết quả điều tra dinh dưỡng năm 2020 ở người trưởng thành Việt Nam cho thấy lượng thịt tiêu thụ bình quân đầu người tăng từ 84g/người/ngày năm 2010 lên 136,4g/người/ngày năm 2020; tại khu vực thành phố đạt 155,3g/ngày. Trong khi đó, lượng rau và quả chín dù đã tăng nhưng mới đạt khoảng 66 - 77% nhu cầu khuyến nghị. Lượng muối tiêu thụ trung bình giảm từ 9,4g/ngày năm 2015 xuống 8,1g/ngày năm 2021, song vẫn cao khoảng 1,6 lần mức khuyến nghị dưới 5g/ngày của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).
Có thể thấy, chất lượng bữa ăn đang đặt câu hỏi lớn, chưa đáp ứng đủ vi chất dinh dưỡng nhưng lại dư năng lượng rỗng làm ảnh hưởng đến rối loạn chuyển hóa.

Xây dựng hành lang pháp lý và tăng cường truyền thông bảo vệ sức khỏe

Để việc hình thành thói quen và thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh, cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, bền vững trong thời gian tới.

Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia PGS.TS Trương Tuyết Mai cho rằng, cần đồng bộ các biện pháp chính sách bắt buộc về thuế, ghi nhãn, quảng cáo và môi trường thực phẩm học đường, kèm hệ thống giám sát đủ mạnh để đo lường tác động. Bên cạnh đó, các nhà khoa học cần nghiên cứu cung cấp bằng chứng và bảo đảm kỹ thuật khi xây dựng chính sách.

Thạc sĩ Lê Thị Thu Hà, Trường Đại học Y tế công cộng cũng chỉ rõ, việc dán nhãn cảnh báo dinh dưỡng nổi bật ở mặt trước bao bì là công cụ trực quan giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm chứa hàm lượng cao về muối, đường hoặc chất béo bão hòa chỉ trong vài giây. Khi thông tin được hiển thị rõ ràng, người dân sẽ chủ động đưa ra lựa chọn có lợi cho sức khỏe, đồng thời tạo áp lực tích cực buộc ngành công nghiệp thực phẩm phải tái cấu trúc công thức sản phẩm.

Cảnh báo về tác động tiêu cực của các hoạt động tiếp thị thực phẩm siêu chế biến nhắm vào trẻ em, ThS.BS Phạm Thị Quỳnh Nga (WHO Việt Nam) nhấn mạnh, những chiến dịch quảng cáo hấp dẫn, gây hiểu lầm trên không gian mạng và truyền hình có thể định hình sở thích ăn uống sai lệch, kéo dài suốt đời và làm gia tăng nguy cơ béo phì, bệnh mạn tính sớm ở thế hệ trẻ. Do đó, xây dựng rào cản pháp lý hạn chế quảng cáo thực phẩm không lành mạnh tới trẻ nhỏ là nhiệm vụ cấp bách.

Chia sẻ tại hội thảo, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam TS. Angela Pratt cho biết, trong những năm gần đây, Chính phủ đã đưa ra một số biện pháp quan trọng nhằm thúc đẩy chế độ ăn uống lành mạnh, và WHO rất tự hào đã đồng hành hỗ trợ những nỗ lực này.

Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam đề xuất một số nhóm hành động cụ thể, bao gồm việc chuyển tải những kiến thức chuyên môn thành thông điệp dễ nhớ đối với công chúng. Đơn cử như việc cảnh báo một lon nước ngọt có ga 330ml có thể chứa tới 40g đường (khoảng 10 thìa cà phê), xấp xỉ ngưỡng tối đa 50g đường/ngày mà WHO khuyến nghị cho một người trưởng thành.

Cùng với đó, WHO sẽ tích cực ủng hộ các chính sách y tế dựa trên bằng chứng, khuyến khích chủ động truyền thông về các biện pháp tiến bộ như dán nhãn dinh dưỡng mặt trước, kiểm soát quảng cáo thực phẩm bẩn, tạo sự đồng thuận xã hội để các nhà hoạch định chính sách có cơ sở ban hành quy định bảo vệ sức khỏe.

Đồng thời, nhấn mạnh truyền thông giữ vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức của công chúng và thúc đẩy đối thoại dựa trên bằng chứng về các chính sách bảo vệ, cải thiện sức khỏe cộng đồng; thông tin chính xác, kịp thời không chỉ giúp người dân đưa ra lựa chọn có lợi cho sức khỏe mà còn góp phần tạo đồng thuận với các chính sách y tế công cộng. Đây là điều kiện cần thiết để các giải pháp giảm tiêu thụ muối và thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh được triển khai hiệu quả.

Phát biểu bế mạc hội thảo, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng PGS.TS Nguyễn Thanh Hà khẳng định, vấn đề dinh dưỡng không chỉ là câu chuyện của lựa chọn cá nhân, mà ngày càng trở thành một vấn đề lớn của y tế công cộng. Trong thời gian tới, Trường Đại học Y tế công cộng sẽ tiếp tục phát huy thế mạnh về đào tạo, nghiên cứu khoa học, cung cấp bằng chứng trong các lĩnh vực dinh dưỡng, phòng chống bệnh không lây nhiễm, truyền thông giáo dục sức khỏe và các vấn đề y tế công cộng khác. Đồng thời, cam kết tiếp tục đồng hành với Bộ Y tế, Cục Phòng bệnh, WHO, HealthBridge và các cơ quan, tổ chức, chuyên gia trong việc tìm kiếm và triển khai những giải pháp có cơ sở khoa học, phù hợp với thực tiễn Việt Nam và hướng tới lợi ích sức khỏe của cộng đồng.