Giám sát tài chính doanh nghiệp nhà nước chưa kịp thời

Bộ Tài chính cho rằng, công tác giám sát tài chính doanh nghiệp nhà nước hiện chủ yếu dừng lại ở khâu đánh giá, phân loại doanh nghiệp. Do đó, một số doanh nghiệp nhà nước có vi phạm trong vấn đề quản lý vốn và tài sản nhưng chưa được phát hiện, chấn chỉnh kịp thời.

Theo Quyết định số 224/2006/QĐ-TTg, việc giám sát, đánh giá, xếp loại doanh nghiệp được thực hiện mỗi năm một lần, sau khi doanh nghiệp đã hoàn tất việc kiểm toán độc lập báo cáo tài chính. Bộ Tài chính cho rằng, do vậy nên tính kịp thời trong giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp còn hạn chế; tính cảnh báo, phòng ngừa không phát huy được, kết quả giám sát chỉ có ý nghĩa khắc phục hậu quả.

Các chỉ tiêu trong biểu mẫu báo cáo của doanh nghiệp cũng chưa nêu đầy đủ các nội dung giám sát như tình hình sử dụng vốn đầu tư, mở rộng ngành nghề kinh doanh, huy động vốn... Một chuyên gia tài chính cho biết, chỉ tiêu giám sát hoạt động của doanh nghiệp còn có những hạn chế, chưa phù hợp và khó kiểm tra. Dẫn chứng: chỉ tiêu đánh giá về nợ được xác định theo hệ số khả năng thanh toán nợ ngắn hạn và quá hạn. Trên thực tế, việc xem xét doanh nghiệp có nợ quá hạn hay không phải căn cứ vào hợp đồng hay khế ước vay vốn, thế nhưng chỉ tiêu này không có trong hệ thống báo cáo tài chính. Mặt khác, trong nhiều trường hợp, có nợ quá hạn doanh nghiệp đã phải tìm các giải pháp huy động vốn để trả hoặc đảo nợ cũ đến hạn, nên khó đánh giá.

Một điểm rất đáng quan tâm là hiện chưa có quy định cụ thể và phân biệt rõ trách nhiệm của chủ sở hữu, cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp trong việc thực hiện cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Cụ thể, về tổ chức giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động của các Tổng công ty 91 còn có sự khác nhau do phân định cơ quan đại diện chủ sở hữu của các Tổng công ty này chưa được rõ ràng. Ví dụ: các Tổng công ty do Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập như Tổng công ty đường sắt Việt Nam; Tổng công ty hàng hải Việt Nam; Tổng công ty hàng không Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam thì Bộ quản lý ngành (Bộ Giao thông - Vận tải) không thực hiện việc giám sát, thẩm định hiệu quả hoạt động của các Tổng công ty này do Bộ không phải là cơ quan thành lập. Trong khi đó, một số Tổng công ty 91 khác thuộc các lĩnh vực xây dựng, điện, dầu khí, nông nghiệp… vẫn do Bộ quản lý ngành thẩm định, đánh giá hiệu quả doanh nghiệp trước khi gửi cho Bộ Tài chính.

Hiện nay, Bộ quản lý ngành thực hiện chức năng giám sát, đánh giá hiệu quả doanh nghiệp với vai trò là đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp đó. Tuy nhiên, về chức năng, nhiệm vụ của các Bộ quản lý ngành thực hiện đại diện chủ sở hữu phần vốn của nhà nước tại doanh nghiệp có vốn nhà nước thuộc phạm vi quản lý của Bộ theo quy định của Chính phủ (như Bộ Giao thông Vận tải; Bộ Xây dựng; Bộ Công thương; Bộ NN và PTNT) chỉ bao gồm: xây dựng đề án sắp xếp, tổ chức lại, chuyển đổi sở hữu các doanh nghiệp nhà nước thuộc phạm vi quản lý của Bộ để trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và chỉ đạo tổ chức thực hiện đề án sau khi được phê duyệt; trình Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm hoặc bổ nhiệm theo thẩm quyền các chức danh cán bộ lãnh đạo, quản lý, kế toán trưởng của các công ty nhà nước chưa cổ phần hóa hoặc các doanh nghiệp nhà nước chưa chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước;  trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt hoặc phê duyệt theo thẩm quyền điều lệ tổ chức và hoạt động của công ty nhà nước chưa cổ phần hoá hoặc các doanh nghiệp nhà nước chưa chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước; Cử người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước trực thuộc Bộ khi chuyển thành công ty cổ phần.

Như vậy, hiện quy định cơ quan thực hiện chức năng giám sát, đánh giá hiệu quả doanh nghiệp vẫn chưa rõ ràng. Thêm vào đó, chế tài xử lý đối với hoạt động giám sát chưa mạnh. Do vậy, cơ quan giám sát chưa thực hiện hết trách nhiệm, còn một số doanh nghiệp thua lỗ chưa nghiêm chỉnh thực hiện chế độ báo cáo giám sát theo quy định.