Giám sát chặt để tránh thất thoát

Xử lý chưa nghiêm

- Vấn đề quản trị, sử dụng vốn của các doanh nghiệp nhà nước hiện còn nhiều bất cập. Điển hình như vụ việc Tập đoàn Dầu khí quốc gia (PVN) góp vốn tương đương 20% vào ngân hàng Oceanbank, vượt quy định. Câu chuyện này cho thấy điều gì, thưa ông?

- Pháp luật đã quy định đầy đủ cơ chế, chính sách để quản lý và giám sát vốn, tài sản nhà nước của doanh nghiệp. Vấn đề ở đây là việc thực thi pháp luật từ cấp cơ quan chủ trì lẫn cán bộ điều hành doanh nghiệp chưa tốt, không nghiêm. Sai phạm trong nhiều năm không được xử lý nghiêm nên đã để lại hậu quả kéo dài và vô tình tạo ra tâm lý không còn e ngại pháp luật. Chỉ đến khi hậu quả không thể khắc phục được, gây tổn thất lớn mới “vỡ” ra thì đã muộn rồi. Điều này đặt ra vấn đề phải có giám sát chặt chẽ ngay từ đầu.

- Theo ông, nguyên nhân nào dẫn tới thua lỗ của các doanh nghiệp nhà nước?

- Trước hết phải khẳng định có nguyên nhân khách quan, bởi nhiều dự án, doanh nghiệp thua lỗ là do gặp phải thị trường bất lợi. Thứ hai là do cơ chế, pháp luật còn có những lỗ hổng, kẽ hở. Nghị quyết Trung ương Năm vừa rồi đánh giá luật pháp còn tạo kẽ hở để các nhóm lợi ích thâu tóm, thao túng doanh nghiệp, gây thất thoát lãng phí, tham nhũng. Nghị quyết của Đảng cũng đã nhiều lần đánh giá chắc chắn có tồn tại lợi ích nhóm, lợi ích giữa người quản lý doanh nghiệp với các cơ quan được giao quản lý doanh nghiệp đó.

Nguyên nhân nữa là đối với việc quản lý vốn và tài sản nhà nước từ trước đến nay còn chưa làm rõ ai là người phải chịu trách nhiệm cuối cùng. Cơ chế hiện vẫn còn phân chia ra nhiều cơ quan, bộ, ngành cùng chịu trách nhiệm về vốn và tài sản đầu tư tại các doanh nghiệp, chứ không có một đầu mối nào chịu trách nhiệm chính. Pháp luật cũng quy định rất nhiều dự án phải có ý kiến của các bộ, ngành chứ không chỉ xin ý kiến riêng của bộ chủ quản. Chính bởi trách nhiệm cuối cùng không rõ ràng nên sai phạm mới không xử lý được.

Cuối cùng là nguyên nhân quan trọng nhất, đó chính là trách nhiệm và ý thức thực thi pháp luật không tốt. Khi không xử lý nghiêm các sai phạm đã gây ra phản ứng “nhờn” cho các doanh nghiệp, trở thành một hệ thống trong nhiều năm tác động xấu tới nền kinh tế.

Đại biểu Quốc hội biểu quyết thông qua luật Quản lý, sử dụng tài sản nhà nước (sửa đổi)

Giám sát chặt hơn

- Theo ông, cần phải điều chỉnh gì để ngăn chặn hoặc hạn chế thấp nhất việc sử dụng vốn nhà nước gây thất thoát?

- Cần tách bạch rõ quản lý của nhà nước với quản lý của các doanh nghiệp, dự án. Trước hết về mặt quản lý, cần phải có bộ máy giám sát rõ ràng hơn, minh bạch, độc lập và chuyên trách hơn, không thể để trường hợp có nhiều đầu mối cùng chịu trách nhiệm như hiện nay. Nhà nước phải có trách nhiệm giám sát rõ ràng và hiệu lực. Các cơ quan liên quan cũng phải nâng cao trách nhiệm quản lý, giám sát.

Còn về mặt nhân lực, dù trình độ quản lý, kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước ngày càng cải thiện nhưng thực tế rõ ràng cho thấy năng lực, trình độ và phẩm chất của những người lãnh đạo quản lý vốn và tài sản hiện nay có vấn đề. Vì vậy cần tích cực kiểm toán, trau dồi, nâng cao trình độ sản xuất kinh doanh cũng như trình độ quản trị doanh nghiệp và trình độ quản lý, triển khai các dự án cũng cần được nâng tầm cho tương xứng hơn.

Cần phải sửa toàn bộ hệ thống quy định về giám sát tài sản nhà nước và đầu tư sản xuất kinh doanh. Trong thời gian tới cần chuyển các doanh nghiệp nhà nước sang hình thức doanh nghiệp đa sở hữu để có thêm được các kênh giám sát của các cổ đông, của thị trường, của công luận đối với doanh nghiệp nhà nước.

Về thoái vốn nhà nước, nguyên lý chung là cần phải thoái vốn theo giá thị trường. Hiện nay chúng ta vẫn còn chịu sự ràng buộc của cơ chế nguyên tắc bảo toàn và hoàn vốn, vì vậy mà giá bán vốn nhà nước không cao được như mong muốn. Hiện nay Chính phủ cũng có mục tiêu hướng đến thực hiện việc này.

- Bài học rút ra ở đây là gì thưa ông?

- Vốn và tài sản nhà nước thực sự cần thiết và luôn luôn quan trọng đối với mọi nền kinh tế, số lượng doanh nghiệp nhà nước có thể giảm nhưng chắc chắn giá trị vốn và tài sản nhà nước đầu tư vào sản xuất kinh doanh sẽ ngày càng cao hơn. Vì vậy sự quản lý, giám sát chặt chẽ, có hiệu quả hơn là cần thiết. Câu chuyện không chỉ đơn giản là xử lý cho hết, cho xong mà phải làm cho giá trị cao hơn, tối đa hóa giá trị vốn nhà nước đầu tư vào lĩnh vực sản xuất kinh doanh sao cho đúng mục tiêu, hiệu quả để tránh nguy cơ thất thoát.

- Xin cảm ơn ông!