Giảm nghèo bền vững, tạo nền tảng hướng tới tương lai
Những năm qua, bám sát các chủ trương lớn của Đảng, công tác bảo đảm an sinh xã hội, cải thiện phúc lợi xã hội và giảm nghèo bền vững được triển khai đồng bộ, hiệu quả trên phạm vi cả nước, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa.
Triển khai đồng bộ và toàn diện
Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025 được triển khai đồng bộ với nhiều giải pháp căn cơ, từ hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm, đào tạo nghề, tín dụng ưu đãi đến tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, thông tin. Cách tiếp cận giảm nghèo đa chiều đã giúp phản ánh đầy đủ hơn mức sống của người dân, đồng thời khắc phục tư duy giảm nghèo đơn thuần dựa vào thu nhập.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động phức tạp, thiên tai, dịch bệnh diễn biến khó lường, đặc biệt là những tác động kéo dài của đại dịch Covid-19, các chính sách an sinh xã hội tiếp tục phát huy vai trò "trụ đỡ", giúp người dân ổn định cuộc sống, khôi phục sản xuất, từng bước vươn lên.
Nhà nước không chỉ tập trung hỗ trợ trước mắt mà còn chú trọng các giải pháp dài hạn, phòng ngừa tái nghèo, phát sinh nghèo mới. Nhờ đó, kết quả giảm nghèo trên phạm vi cả nước đạt những dấu ấn rõ nét. Nếu như năm 2021, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều còn ở mức 4,4% thì đến năm 2025 đã giảm xuống khoảng 1,3%, bình quân mỗi năm giảm khoảng 0,6%.
Hàng triệu hộ nghèo, cận nghèo đã được hỗ trợ tiếp cận vốn tín dụng ưu đãi, đào tạo nghề, giải quyết việc làm, từng bước nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống. Đáng chú ý, nhiều địa phương không chỉ giảm nhanh số hộ nghèo mà còn tạo chuyển biến bền vững, hạn chế rõ rệt tình trạng tái nghèo.
Tạo sinh kế, tăng thu nhập người dân
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khép lại năm 2025, cả nước đạt và vượt các chỉ tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo hàng năm do Quốc hội và Chính phủ giao, vượt 2/5 mục tiêu (tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều và tỷ lệ hộ nghèo tại các huyện (cũ) nghèo); đạt 2/5 mục tiêu (tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số; xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo thoát khỏi tình trạng nghèo, đặc biệt khó khăn); 1/5 mục tiêu chưa đủ cơ sở đánh giá do chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững đã đầu tư xây dựng mới 2.616 công trình hạ tầng, duy tu bảo dưỡng 2.340 công trình tại các xã nghèo, đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển, hải đảo... Trong số đó có 1.465 công trình giao thông, 265 công trình thủy lợi, 472 công trình giáo dục, 41 công trình y tế, 96 công trình nước sạch…
Những nỗ lực này giúp 19/54 xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển, hải đảo... đạt chuẩn nông thôn mới, vượt chỉ tiêu 30% được giao (đạt 35,18%); đồng thời cải thiện đáng kể điều kiện sống, hỗ trợ sản xuất, thương mại, lưu thông hàng hóa và cung cấp các dịch vụ xã hội cơ bản...
Chương trình cũng đã triển khai 10.587 mô hình, dự án giảm nghèo (9.816 mô hình nông nghiệp, 771 mô hình phi nông nghiệp), thu hút 205.585 hộ dân tham gia (trong đó, có 110.098 hộ nghèo, 63.659 hộ cận nghèo, 31.828 hộ mới thoát nghèo).
Các mô hình này không chỉ tạo sinh kế bền vững, tăng thu nhập mà còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động tại các địa phương nghèo, từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất tập trung gắn với chuỗi giá trị. Trong đó, 6.174 dự án hỗ trợ sản xuất nông nghiệp giúp 99.594 hộ cải thiện phương thức canh tác, áp dụng công nghệ cao, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm…
Không ngừng đổi mới và hoàn thiện
Theo các chuyên gia, việc ban hành chuẩn nghèo đa chiều theo Nghị định số 07/2021/NĐ-CP là cơ sở để thực hiện các chính sách, chương trình giảm nghèo và an sinh xã hội, đồng thời hoạch định các chương trình phát triển kinh tế - xã hội cho vùng "lõi nghèo" của cả nước.
Theo báo cáo của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, hết năm 2025, toàn vùng có 35,8% số xã (trong tổng số 1.551 xã khu vực III theo Quyết định số 861/QĐ-TTg) ra khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn; có 26,9% số thôn (trong tổng số 13.222 thôn đặc biệt khó khăn theo Quyết định số 612/QĐ-UBDT) đã thoát nghèo.
Phó Chánh Văn phòng Quốc gia về giảm nghèo Phạm Hồng Đào cho biết, trong năm 2026, việc xác định hộ nghèo tiếp tục áp dụng chuẩn nghèo giai đoạn 2022 - 2025. Từ năm 2027, áp dụng chuẩn nghèo mới theo Nghị định số 351/2025/NĐ-CP. Theo đó, hộ nghèo khu vực nông thôn là hộ có thu nhập bình quân đầu người 2,2 triệu đồng/người/tháng trở xuống (khu vực thành thị là 2,8 triệu đồng) và thiếu hụt tối thiểu 3 chỉ số đo lường.
Trong bộ tiêu chí giai đoạn tới, một số chỉ số tiếp cận dịch vụ xã hội được điều chỉnh để phản ánh xu hướng phát triển mới. Chẳng hạn, bỏ tiêu chí về phương tiện thông tin, bổ sung tiêu chí về sử dụng dịch vụ số, internet và khả năng xử lý rác thải sinh hoạt.
Theo đó, việc điều chỉnh tiêu chí dịch vụ xã hội để nhận diện tình trạng nghèo là cần thiết, định hướng phát triển nhanh, xanh và bền vững. Chuẩn nghèo với cách tiếp cận mới là nền tảng để tiếp tục triển khai các chính sách giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới mục tiêu giảm nghèo bao trùm và bền vững.
