Giải quyết những vấn đề mới phát sinh về dân số - kế hoạch hóa gia đình

- Theo ông, tính cấp thiết trong việc xây dựng Luật Dân số là gì?

- Pháp lệnh Dân số được Ủy ban Thường vụ Quốc hội Khóa XI thông qua năm 2003 và Pháp lệnh sửa đổi điều 10 Pháp lệnh Dân số được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua năm 2008. Có thể nói rằng, trong 10 năm qua, Pháp lệnh Dân số đã góp phần quan trọng vào việc thực hiện thành công các mục tiêu, chỉ tiêu hằng năm và dài hạn về DS - KHHGĐ… Tuy nhiên, sau thực tiễn 10 năm thi hành, Pháp lệnh Dân số đã bộc lộ những hạn chế, bất cập trong việc điều chỉnh dân số và công tác dân số như: các quy định mang tính nguyên tắc, chung chung, thiếu cụ thể hóa từng yếu tố tác động nên khó áp dụng thực tiễn; thiếu các quy định cụ thể về đối tượng ưu tiên và chính sách ưu tiên đối với các vùng miền có điều kiện khó khăn; chưa bao quát được hết các nhóm đối tượng trong xã hội; chưa thật phù hợp với thực tiễn chuyển đổi nhân khẩu học trước mắt cũng như lâu dài đối với Việt Nam.

Bên cạnh đó, nhiều vấn đề mới xuất hiện như dân số nước ta bước vào giai đoạn chuyển đổi nhân khẩu học chưa từng có trong lịch sử đó là: từ mức sinh cao chuyển sang mức sinh thấp; từ mô hình sinh sớm sang sinh muộn; từ cơ cấu dân số trẻ chuyển sang giai đoạn già hóa dân số và dân số già; từ cơ cấu dân số phụ thuộc sang giai đoạn “cơ cấu dân số vàng”; di cư diễn ra ngày càng mạnh mẽ với cường độ lớn và số lượng người di cư ngày càng đông; đặc biệt là việc mất cân bằng tỷ số giới tính khi sinh đang diễn ra ngày càng trầm trọng và vẫn tiếp tục tăng... Đây là những vấn đề cấp thiết, nếu không được giải quyết kịp thời sẽ gây ra những hệ lụy khó lường cả về quy mô, cơ cấu, phân bố, chất lượng dân số thậm chí ảnh hưởng nghiêm trọng tới kinh tế - xã hội và an ninh chính trị.

- Việc xây dựng dự án Luật Dân số hiện đã triển khai đến đâu?

- Thực hiện Nghị quyết số 20/2011/QH13 của Quốc hội về Chương trình Xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội nhiệm kỳ Khóa XIII và Quyết định số 207/QĐ - TTg ngày 17.02.2012 của Thủ tướng Chính phủ về việc phân công cơ quan chủ trì soạn thảo các dự án luật, pháp lệnh thuộc Chương trình Xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội nhiệm kỳ Khóa XIII, Bộ Y tế (Tổng cục DS - KHHGĐ) được phân công chủ trì xây dựng dự án luật này.

Với nhiệm vụ là đầu mối, Tổng cục DS -KHHGĐ đã tham mưu với Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành Kế hoạch xây dựng Luật Dân số. Theo lộ trình, dự kiến Bộ Y tế sẽ trình Chính phủ để Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến vào phiên họp tháng 5.2014; Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua Luật Dân số vào các kỳ họp trong năm 2014.

Đến nay Tổng cục DS - KHHGĐ đã triển khai một số nội dung nhằm phục vụ cho việc xây dựng luật như: thành lập ban soạn thảo, tổ biên tập; chỉ đạo các địa phương đánh giá, tổng kết và báo cáo kết quả việc thực hiện Pháp lệnh Dân số; triển khai việc khảo sát đánh giá Pháp lệnh Dân số sau 10 năm thi hành; phối hợp với Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc và các chuyên gia quốc tế tổ chức các hội thảo quốc tế chia sẻ kinh nghiệm trong việc xây dựng chính sách pháp luật về dân số. Ban soạn thảo và Tổ biên tập hiện đang xây dựng Đề cương Luật Dân số để tổ chức hội thảo góp ý vào đầu tháng 1.2013.

- Thưa ông, ông có thể cho biết những thuận lợi và khó khăn trong quá trình xây dựng Luật Dân số?

Về thuận lợi: Bộ Chính trị đã có Nghị quyết  47-NQ/TƯ ngày 22.3.2005, về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chính sách DS - KHHGĐ; Kết luận số 44-KL/TƯ  ngày 1.4.2009 của Bộ Chính trị về kết quả 3 năm thực hiện Nghị quyết số 47. Quốc hội và Chính phủ, các bộ, ban, ngành đoàn thể ủng hộ việc xây dựng Luật Dân số. Pháp lệnh Dân số đã có những căn cứ cơ bản và những kết quả triển khai sau 10 năm triển khai thực hiện. Đồng thời, dưới Pháp lệnh Dân số đã có những văn bản hướng dẫn chi tiết, cụ thể việc triển khai các điều khoản thi hành. Nhận thức của người dân về công tác DS - KHHGĐ ngày được nâng cao. Cùng với đó, chúng ta đã đúc rút được nhiều bài học, kinh nghiệm thành công của các nước trên thế giới đi trước trong lĩnh vực dân số…

Kiểm tra chiều cao của trẻ	Ảnh: Thế Vinh

Một số nội dung liên quan đến cơ cấu dân số, chất lượng dân số, phân bố dân số và quản lý dân cư đang trong quá trình thử nghiệm hoặc mới triển khai nên chưa thể có tổng kết, đánh giá kết quả chính xác để làm căn cứ đưa vào Luật. Bên cạnh đó, nhiều nội dung về dân số mới phát sinh như chúng tôi đã đề cập ở trên cần phải giải quyết, xử lý trong Luật; một số vấn đề liên quan đến quyền con người, liên quan đến gia đình, quan hệ giữa các thành viên trong gia đình cũng đòi hỏi phải được đề cập thấu đáo và có quy định cụ thể.

Chúng tôi tin tưởng rằng, với sự hỗ trợ của các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ban, ngành, đoàn thể, các tổ chức quốc tế… Luật Dân số được xây dựng sẽ khắc phục những khó khăn, hạn chế, tồn tại của Pháp lệnh Dân số và giải quyết những vấn đề mới phát sinh về DS - KHHGĐ, góp phần vào việc hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

- Xin cám ơn ông!